Sharadatilaka 2.5
Padārthādarśa 2.5
- Language
- Sanskrit
2.5
evamarthasṛṣṭiṃ śabdasṛṣṭiñca madhyamāntāmabhidhāya uktānuvādapūrvakaṃ vaikharīsṛṣṭiṃ vaktuṃ
pratijānīte tata iti |
preritā maruteti |
marutā kramāt preritāḥ paśyantīsthānaṃ prāpitāḥ utpattyunmukhīkṛtā iti yāvat |
ataeva suṣumṇārandhranirgatā varṇāḥ kaṇṭhādi- karaṇaiḥ kramādāvirbhavanti iti sambandhaḥ |
suṣumṇārandhrāṇyanāhataviśuddhayoḥ |
ekadoccāraṇābhāvāt kramādityuktam |
taduktaṃ bhagavatā bharttṛhariṇā----
ātmā buddhyā sametyārthānmano yuṅkte vivakṣayā |
manaḥ kāyāgnimāhanti sa prerayati mārutam |
mārutastūrasi caran mandraṃ janayati svaram || iti |
kaṇṭhādītyādiśabdena tālvādiparigrahaḥ |
taduktam----
aṣṭau sthānāni varṇānāmuraḥkaṇṭhaśirastathā |
jihvāmūlañca dantāśca nāsikauṣṭhañca tālu ca || (vā0 iti |
yat sarvavarṇānāṃ somasūryāgnirūpatvamuktaṃ tasyaivāgre prayogārtham aṣṭatriṃśa- tkalādivyavahārāya ca
vyavasthayā traividhyamāha eṣviti |
eṣu varṇeṣu svarāḥ akārādivisargāntāḥ sparśāḥ kakārādimakārāntāḥ vyāpakāḥ yakārādikṣakārāntāḥ|
śubhodayāḥ sarve evaṃ somasūryāgnidevatāḥ |
tatra svarāṇāmudayamanantarameva vakṣyati |
anyeṣāmudayastu antimapaṭale vakṣyamāṇabhūtodayeneti jñeyam |
" bhūtakalābhistadudayaḥ " iti ācāryekteḥ |
tadatraiva bhūtavarṇakathanena sūcayiṣyati " vinā svaraiḥ " (śā0 2.8) iti vakṣyamāṇaprakāreṇa |
svarādayaḥ kiyanta ityapekṣāyāmāha svarā iti |
vikhyātāḥ viśeṣeṇa khyātāḥ svatantrā ityarthaḥ |
yadāhuḥ---- " teṣu svarāḥ svatantrāḥ syuḥ " iti || 1-3 ||
tattvātmānaḥ smṛtāḥ sparśā makāraḥ puruṣo yataḥ |
vyāpakā daśa te kāmadhanadharmapradāyinaḥ || 4 ||
Linked texts (1)
- Śāradātilaka — Lakṣmaṇadeśika, Sanskrit