Pramāṇa · Search · About · API

Dvitiyaranyaka 3.3

Dvitīyāraṇyaka 3.3

Language
Sanskrit

3.3

⁴
tā etā devatāḥ sṛṣṭā asminmahatyarṇave prāpataṃstamaśanāpipāsābhyāmanvavārjat | tā enamabruvannāyatanaṃ naḥ prajānīhi⁵ yasmipratiṣṭhitā annamadāmeti | tābhyo gāmānayatta tā abruvanna vai
no'yamalamiti | tābhyo'śvamānayatta tā abruvanna vai no'yamalamiti | tābhyaḥ puruṣamānayatta tā abruvantsukṛtaṃ vateti puruṣo
vāva sukṛtaṃ | tā abravīdyathāyatanaṃ praviśateti | agnarvāgbhūtvā
mukhaṃ prāviśadvāyuḥ prāṇo bhūtvā nāsike prāviśadādityaścakṣurbhūtvākṣiṇī prāviśaddiśaḥ śrotraṃ bhūtvā karṇau prāviśannoṣadhivanaspatayo lomāni bhūtvā tvacaṃ³ prāviśaṃścandramā mano bhūtvā⁴ hṛdayaṃ
prāviśanmṛtyurapāno bhūtvā nābhiṃ prāviśadāpo reto bhūtvā śiśnaṃ
prāviśan | tamaśanāpipāse abrūtāmāvābhyāmabhiprajānīhīti te
abravīdetāsveva vāṃ⁵ devatāsvābhajāmyetāsu bhāginyau karomīti
tasmādyasyai kasyai ca devatāyai havirgṛhyate bhāginyāvevāsyāmaśanāpipāse bhavataḥ ||2||⁶
sa īkṣateme nu lokāśca lokapālāścānnamebhyaḥ sṛjā iti
so'po'bhyatapattābhyo'bhitaptābhyo mūrtirajāyata | yā vai sā
mūrtirajāyatānnaṃ vai tat | tadenatsṛṣṭaṃ parāṅatyajighāṃsattadvācājighṛkṣattannāśaknodvācā grahītum¹ | sa yadvainadvācāgrahaiṣyadabhivyāhṛtya
haivānnamatrapsyat | tatprāṇenājighṛkṣattannāśaknotprāṇena grahītum
sa yadvainatprāṇenāgrahaiṣyadabhiprāyya haivānnamatrapsyat | taccakṣuṣājighṛkṣattannāśaknoccakṣuṣā grahītum | sa yadvainaccakṣuṣāgrahaiṣyaddṛṣṭvā haivānnamatrapsyat | tacchrotreṇājighṛkṣattannāśaknocchrotreṇa grahītum | sa
yadvainacchrotreṇāgrahaiṣyacchrutvā haivānnamatrapsyat | tattvacājighṛkṣattannāśaknottvacā grahītum | sa yadvainattvacāgrahaiṣyatspṛṣṭvā haivānnamatrapsyat | tanmanasājighṛkṣattannāśaknonmanasā grahītum | sa
yadvainanmanasāgrahaiṣyaddhyātvā haivānnamatrapsyat | tacchiśnenājighṛkṣattannāśaknocchiśnena grahītum | sa yadvainacchiśnenāgrahaiṣyadvisṛjya
haivānnamatrapsyat | tadapānenājighṛkṣattadāvayat | saiṣo'nnasya
graho yadvāyurannāyurvā eṣa yadvāyuḥ| sa īkṣata kathaṃ nvidaṃ madṛte
syāditi | sa īkṣata katareṇa prapadyā iti | sa īkṣata yadi
vācābhivyāhṛtaṃ yadi prāṇenābhiprāṇitaṃ yadi cakṣuṣā dṛṣṭaṃ yadi
śrotreṇa śrutaṃ yadi tvacā spṛṣṭaṃ yadi manasā dhyātaṃ yadyapānenābhyapānitaṃ yadi śiśnena visṛṣṭamatha⁸ ko'hamiti | sa etameva
sīmānaṃ vidāryaitayā dvārā prāpadyata | saiṣā vidrṛtirnāma dvāstadetannāndanam [tasya traya āvasathāstrayaḥ svapnā]'yamrāvasatho
'yamāvasatho'yamāvasatha iti | sa jāto bhūtānyabhyaikṣatkimihānyaṃ vāvadiṣaditi | sa etameva puruṣaṃ brahma¹¹ tatamamapaśyat | idamadarśamitīm̐ 3<sup 12</sup | tasmādidaṃdro nāmedaṃdro ha vai nāma
tamidaṃdraṃ santamindra<sup 13</sup ityācakṣate parokṣeṇa| parokṣapriyā<sup 14</sup iva hi
devāḥ | parokṣapriyā iva hi devāḥ

3.3.p1

<sup 15</sup
ityaitareyadvitīyāraṇyake caturtho'dhyāyaḥ ||<sup 16</sup
- ADHYĀYA 5
puruṣe<sup 1</sup ha vā ayamādito garbho bhavati | yadetadretastadetatsarvebhyo'ṅgebhyastejaḥ saṃbhūtamātmanyevātmānaṃ bibharti tadyadā striyāṃ
siñcatyathainajjanayati | tadasya prathamaṃ janma<sup 7</sup | tatstriyā ātmabhūyaṃ
gacchati yathā svamaṅgaṃ tathā | tasmādenāṃ na hinasti | sāsyaitamātmānamatra gataṃ bhāvayati sā bhāvayitrī bhāvayitavyā bhavati
taṃ strī garbhaṃ bibharti so'gra⁸ eva kumāraṃ janmano'gre'dhibhāvayati | sa yatkumāraṃ janmano'gre'dhibhāvayatyātmānameva tadbhāvayati | eṣāṃ lokānāṃ saṃtatyā evaṃ saṃtatā hīme lokāḥ
tadasya dvitīyaṃ janma¹⁰ | so'syāyamātmā puṇyebhyaḥ karmabhyaḥ
pratinidhīyate | athāsyāyamitara ātmā kṛtakṛtyo vayogataḥ praiti
sa itaḥ prayanneva punarjāyate | tadasya tṛtīyaṃ janma | taduktamṛṣiṇā¹² | garbhe nu sannanveṣāmavedamahaṃ devānāṃ janimāni viśvā
śataṃ mā pura āyasīrarakṣannadha śyeno javasā niradīyamiti
garbhe evaitacchayāno vāmadeva evamuvāca¹⁴ | sa evaṃ vidvānasmāccharīrabhedādūrdhva utkramyāmuṣminsvarge loke sarvānkāmānāptvāmṛtaḥ samabhavatsamabhavat¹⁵
ityāṃtareyadvitīyyāraṇyake pañcamo'dhyāyaḥ ||¹⁶
ADHYĀYA 6
[ko'yamātmeti vayamupāsmahe kataraḥ sa ātmā | yena vā²
paśyati yena vā³ śa‍ṛṇoti yena vā gandhānājighrati yena vā
vācaṃ vyākaroti yena vā svādu cāsvādu ca vijānāti
yadetaddhṛdayaṃ manaścaitatsaṃjñānamājñānaṃ vijñānaṃ prajñānaṃ medhā⁴ dṛṣṭirdhṛtirmatirmanīṣā jūtiḥ smṛtiḥ saṃkalpaḥ kraturasuḥ kāmo vaśa
iti | sarvāṇyevaitāni prajñānasya nāmadheyāni bhavanti] | eṣa⁶
brahmaiṣa indra eṣa prajāpatirete sarve devā imāni ca pañca mahābhūtāni pṛthivī vāyurākāśa āpo jyotīṃṣītyetānīmāni ca
kṣudramiśrāṇīva bījīānītarāṇi cetarāṇi⁷ cāṇḍajāni⁸ ca
jārujāni⁹ ca svedajāni codbhijjāni¹⁰ cāśvā gāvaḥ puruṣā
hastino yatkiñcedaṃ prāṇi jaṅgamaṃ ca patatri ca yacca sthāvaraṃ
sarvaṃ tatprajñānetraṃ¹¹ prajñāne pratiṣṭhitaṃ prajñānetro¹² lokaḥ prajñā
pratiṣṭhā prajñānaṃ¹³ brahma | sa etena¹⁴ prajñenātmanāsmāllokādutkrabhyāmuṣminsvarge loke sarvānkāmānāptvāmṛtaḥ samabhavatsamabhavat

3.3.p2

ityaitareyadvitīyāraṇyake ṣaṣṭho'dhyāyaḥ

Linked texts (1)