Pramāṇa · Search · About · API

Pancamaranyaka 2: atha tṛtīyo'dhyāyaḥ

Pañcamāraṇyaka 2

Language
Sanskrit

atha tṛtīyo'dhyāyaḥ

2.p1

(3)“ityetāstisrastṛcāśītayaḥ sarvā ardharcāḥ”(3) iti

2.p2

(4)“annamaśītayaḥ”(4) iti

2.p3

(5)“udaraṃ vaśaḥ”(5) iti

2.p4

(6)“tvāvataḥ puruvasaviti vaśaḥ sanitaḥ susanitarityetadanto dadī rekṇa iti dvipadā mūnamadyetyekapadā tā asya sūdohasa ityetadantaḥ sūdohāḥ sūhadohāḥ”(6) iti

2.p5

(1) ūru3(1) (2)indrāgnī yuvaṃ su na ityetasyārddharcangāyatrīkāramuttaramuttarasyānuṣṭupakāraṃ prāguttamāyāḥ pra vo mahe mandamānāyāndhasa iti nividdhānaṃ vane na vā yo nyadhāyi cākanyo jāta eva prathamo manasvāniti te antareṇa yāhyarvāṅupa bandhureṣṭhā vidhundadrāṇaṃ samane bahūnāmityetadāvapanaṃ daśatīnāmaindrīṇāṃ triṣṭubjagatīnāṃ bṛhatīsampannānāṃ3 yāvatīrāvaperaṃstāvantyūrddhamāyuṣo varṣāṇi jijīviṣet saṃvatsarāt saṃvatsārāddaśato na vā tyam ṣu vājinaṃ devajūtamindro viśvaṃ virājatītyekapadendraṃ viśvā avīvṛdhannityānuṣṭubhaṃ tasya prathamāyāḥ pūrvamarddharcaṃ śasttvottareṇārdharcenottarasyāḥ pūrvamarddharcaṃ vyatiṣajati pādaiḥ pādānanuṣṭupakāraṃ prāguttamāyāḥ pūrvasmāt pūrvasmādardharcāduttaramuttaramarddharcaṃ vyatiṣajati prakṛtyā śeṣaḥ pibā somamindra mandatu tveti ṣaḍ yonirindra sadane akārītyetasya catasraḥ śasttvottamāmupasantatyopottamayā paridadhāti(2) (3)parihita uktha ukthasampadaṃ japati(3)(4)ukthavīryasya sthāna ukthadohaḥ(4) || 1

2.p6

1) “ūrū3” (1

2.p7

(2) “indrāgnī yuvaṃ suna ityetasyārddharcan gāyatrokāramuttaramuttarasyānuṣṭupkāraṃ prāguttamāyāḥ pra vo mahe mandamānāyāndhasa iti nividāmaṃ vane na vā yo nyadhāyi cākan yo jāta eva prathamo manasvāniti te antareṇāyāñcavārṅ upa bamburiṣṭā vidhundrāṇaṃ samane bahūnāmityetadāvapanaṃ daśatīnāmaindrīṇāṃ triṣṭubjagatonāṃ bṛhatīsampannānāṃ yāvatīrāvaperaṃstāvantyūrddhamāyuṣo varṣāṇi jijīviṣet saṃvatsarāt saṃvatsarāt daśatī na vā tyam ṣu vājinaṃ devajūtamandro viśvaṃ virājatītyekapadendraṃ viśvā avīvṛdhannitaganuṣṭubhaṃ tasya prathamāyāḥ pūrvamarddharcaṃ śastvottareṇārddharcenottarasyāḥ pūrvamarddharcaṃ vyatiṣajati pādaiḥ pādānanuṣṭupkāraṃ prāguttamāyāḥ pūrvasmāt pūrvasmādadharcarddhāduttaramuttaramarddharcaṃ vyatiṣajati prakṛtyā śeṣaḥ pibā somamindra mandatu tveti ṣaḍ yoniṣṭa indrasadane akārītyetasya catasraḥ śaskhotttamāmupasantatyopottamayā paridadhāti” (2)

2.p8

atha hoturjapaṃ vidhatte | (3)“parihita uktha ukthasampadaṃ japati”(3) iti

2.p9

vīryyabhāge pratinidhiṃ vidhatte | (4)“ukthavīryyasya sthāna ukthadohaḥ”(4) iti

2.p10

(1)mūrddhā lokānāmasi | vāco rasastejaḥ prāṇasyāyatanaṃ manasaḥ saṃveśaścakṣuṣaḥ sambhavaḥ śrotrasya pratiṣṭhā hṛdayasya sarvaṃ | indraḥ karmākṣi tamamṛtaṃ vyoma | ṛtaṃ satyaṃ vijigyānaṃ vivācanamanto vāco vibhuḥ sarvasmāduttaraṃ jyotirudharaprativādaḥ pūrvaṃ sarvaṃ vāk parāgarvāk sapru sanninnaṃ dhenu pinvati | cakṣuḥ śrotraṃ prāṇaḥ satyasaṃmitaṃ vākprabhūtaṃ manaso vibhūtaṃ hṛdayoyaṃ brāhmaṇabharṭakamannaṃśubhaṃ varṣapavitraṃ gobhagaṃ pṛthivyuparaṃ varuṇavāyūtamuntapastannindra jyeṣṭhaṃ sahasradhāramayutākṣaramamṛtanduhānaṃ(1) | (2)etāsta ukthabhūtaya etā vāco vibhūtayaḥ tābhirma iha dhukṣvāmṛtasya śriyaṃ mahīṃ(2) (3)prajāpatiridaṃ brahma vedānāṃ sasṛje rasaṃ | tenāhaṃ viśvamāpyāsaṃ sarvān kāmānduhāṃ mahyat(3) | (4)bhūrbhuvaḥ svastrayo vedo'si | brahma prajāṃ me dhukṣva(4) | (5)āyuḥ prāṇaṃ me dhukṣva | paśūnviśaṃ me dhukṣva | śriyaṃ yaśo me dhukṣva | lokaṃ brahmavarcasamabhayaṃ yajñasamṛddhiṃ me dhukṣva(5) (6)iti vācayatyadhvaryumabuddhaścedasya bhavati(6) (7)omukthaśā yaja somasyetījyāyai sampreṣito ye3 yajāmaha ityāgūrya nityayaiva yajati vyavānyevānuvaṣaṭ karoti(7) (8)uktaṃ vaṣaṭkārānumantraṇaṃ(8) (9)āharatyadhvaryurukthapātramatigrāhyāṃścamasāṃśca(9) (10)bhakṣaṃ pratikhyāya hotā prāṅ preṅkhādavarohati(10)(11)athaitaṃ preṅkhaṃ pratyañca mavavadhnanti yathā śaṃsitāraṃ bhakṣayiṣyantaṃ nopachaniṣyasīti(11) (12)preṅkhasya hyāyatana āsīno hotā bhakṣayati (12) (13)athaitadukthapātraṃ hotopasṛṣṭena japena bhakṣayati vāgdevī somasya tṛpyatu somo me rājāyuḥ prāṇāya varṣatu| sa me prāṇaḥ sarvamāyurdugdhāṃ mahyaditi(13) (14)uttamādābhiplavikāt tṛtīyasavanamanyadvaiśvadevānnividdhānādasya vāmasya palitasya hoturiti salilasya dairghatamasa ekacatvāriṃśatamāno bhadrīyañca tasya sthāna aikāhakau vaiśvadevasya pratipadanucarau(14) (15)cyaveta cedyajñāyajñīyamagne tava śravo vaya iti ṣaṭ stotriyānurūpau yadyauḍāndambhūyasīṣu cetstuvīrannāgniṃ na svavṛktibhiriti tāvatīnurūpaḥ(15) (16)sampannaṃ mahāvrataṃ santiṣṭhata idamaharagniṣṭomo yathākālamavabhṛthaṃ preṅkhaṃ hareyuḥ sandaheyarbṛṃsīḥ(16) || 2

2.p11

salilaṃ dhenu pinvati cakṣuḥ śrotraṃ prāṇaḥ satyasammitaṃ vākprabhūtaṃ manaso vibhūtaṃ hṛdayoyaṃ brāhmaṇabhartṛkamannaśubhe varṣapavitraṃ gobhagaṃ pṛthivyuparaṃ 'varuṇavāyitamantapastanvindrajyeṣṭhaṃ sahasradhāramayutākṣaramamṛtaṃ duhānam” (1) iti

2.p12

atha dvitīyaṃ mantramāha | (2)“etāmta uktha bhūtaya etā tṛtīyaṃ mantramāha | (3)“prajāpatiridaṃ brahma vedānāṃ sasṛje rasaṃ | tenāhaṃ viśvamāpyāsaṃ sarvān kāmānduhāṃ mahat"(3)

2.p13

caturthaṃ mantramāha | (4)“bhūrbhuvaḥ svastrayo vedo'si | brahma prajāṃ me dhukṣva”(4) iti

2.p14

pañcamaṣaṣṭhasaptamāṣṭamamantrānāha | (5)“āyuḥ prāṇaṃ me dhukṣva | paśūnviśaṃ me dhukṣva | śriyaṃ yaśo me dhukṣva | lokaṃ brahmavarcasamabhayaṃ yajñasamṛddhiṃ me dhukṣva”(5) iti

2.p15

(11) "ayaitaṃ preṅkhaṃ pratyañcamavabaghnanti yathā śaṃsitāraṃ bhakṣayiṣyantaṃ nopahaniṣyasīti" (11) iti

2.p16

(12) "preṅkhasya hvāyatana āsīnahotā bhakṣayati" (12) iti

2.p17

(13) "athaitadukthapātraṃ hotopasṛṣṭena japena bhakṣayati | vāgdevī somasya tṛpyatu somo me rājāyuḥ prāṇāya varṣatu | sa me prāṇaḥ sarvamāyurduhvāṃ mahaditi" (13) iti

2.p18

(14) "uttamādābhiplavikāt tṛtīyasavanamanyadvaiśvadevānnividdhānādasya vāmasya palitasya hoturiti salilasya dairghatamasama ekatratvāriṃśatamā no bhadrauyañca tasya sthāna aikāhikau vaiśvadevasya pratipadanucarau” (14) iti

2.p19

athāgnimārutaśastre viśeṣaṃ vidhatte | (15) "yacceta cedyajñāyajñīyamagne tava śravo vaya iti ṣaṭ stotriyānurūpau yadīḍāgvaṃ bhūyasīṣu cet stuvīrannāgniṃ na svaśaktibhiriti tāvatīranuru-

2.p20

(1)nādīkṣito mahāvrataṃ śaṃsennāgnau na parasmai nāsaṃvatsara ityeke kāmaṃ pitre vācāryāya vā śaṃsedātmano haivāsya tacchastaṃ bhavati(1) (2)choṭaśastreṣūkthaśā yaja somasyetyekaḥ praiṣaḥ sanārāṃśaṃseṣvanārāṃśaṃseṣu vā hotrakāṇām (2) (3)ukthaśā yaja somānāmiti(3) (4)tadidamaharnānantevāsine prabrūyānnāsaṃvatsaravāsine no evāsaṃvatsaravāsine nāsabrahmacāriṇe nāsabrahmacāriṇe no evāsabrahmacāriṇe nānabhiptāptāyaitandeśaṃ (4) (5)na bhūyaḥ sakṛdvadanād dvirgadanādvā dvayova(5) (6)eka ekasmai prabrūyāditi ha smāha jātūkaṇryaḥ(6) (7)na vatse ca na dvatīya iti(7) (8)na tiṣṭhaṃstiṣṭhate na vrajan vrajate na śayānaḥ śayānāya noparyāsīna uparyāsīnāyādha evāsīno'dha āsīnāya (8) (9)nāvaṣṭabdho na pratistabdho nātivīto nāṅkaṃ kṛtvoṅṅkhuranapaśrito'dhīdyota na māṃsambhuktvā na lohitaṃ dṛṣṭvā na gatāsunnākṛtyamākramya nāktvā nābhyajya nonmardanaṃ kārayitvā na nāpitena kārayitvā na snātvā na varṇakenānulpiya na srajamapinahya na striyamupagamya nollikhya nāvallikhya (9) (10)nedamekasminnahani samāpayediti ha smāha jātūkarṇyaḥ samāpayediti gālavo yadanyat prāk tṛcāśītibhyaḥ samāpayedevetyāgniveṃśyāyano'nyamanyasmin deśe śaṃmayamāna iti (10) (11) yatremadhīyīta na taṃtrānyadadhīyīta yatra tvanyadadhīyīta kāmamidaṃ tatrādhīyīta (11) (12) nedamanadhīyanta snātako bhavati yadyapyanyaddahvadhīyānanaivedama nadhīyanta snātako bhavati (12) (13) nāsmādadhītāt pramādyedyadyapyanyasmāt pramādyennaivāsmāt pramādyeta (13) (14) no evāsmāt pramādyeta (14) (15) asmāccenna pramādyedalamātmana iti vidyāt (15) (16) alaṃ satyaṃ vidyāt (16) (17) nedaṃvidanidaṃvidā samuddiśenna saha bhuñjīta na sadhamādī syāt (17) (18) athātaḥ svādhyāyadharma vyākhyāsyāma upapurāṇenāpīte kacchodake pūrvāhne na sabhinnāsu cchāyāsvaparāhne nādhyahne meghe'pattau varṣe trirātraṃ vaidikenādhyāyenāntariyānnāsmin kathāṃ vadeta nāsya rātrau ca na ca kīrtayiṣeta (18) (19) taditi vā etasya mahato bhūtasya nāma bhavati yo'syaitadevaṃ nāma veda brahma bhavati brahma bhavati(18) || 3

2.p21

(1)“na bhūyaḥ sakṛdbadanād dvirgadanādvā dadyeva”(1)

2.p22

“eka ekasmai prabrūyāditi ha smāha jātūkarṇyaḥ” (6)

2.p23

“na vatse ca na tṛtīye iti” (7) iti

2.p24

“na tiṣṭhaṃstiṣṭhate na vrajan vrajate na śayānaḥ śayānāya noparyyāsīna uparyyāsīnāyādha evāsīno'dha āsīnāya” (8) iti

2.p25

“nāvaṣṭabdho na pratistabdho nātivīto nāṅkaṅkṛtvorddhvajñuranapaśrito'dhīyīta na māṃsambhuktvā na lohitaṃ dṛṣṭvā na gatāsunāvātyamākramya nāktvā nābhyajya nonmarddanaṃ kārayitvā na nāpitena kārayitvā na snātvā na varṇakenānulipya na srajamapinahya na striyamupagamya nollikhya nāva-

2.p26

"nedamekasminnahani samāpayediti ha smāha jātūkūrṇyaḥ samāpayediti gālavo yadanyat prāk tṛcāśītibhyaḥ samāpayedevetyāgniveśyāyano'nyamanyasmin deśe śamayamāna iti" (10) iti

2.p27

"yatnedamadhīyīta na tatrānyadadhīyīta yatra tvanyadadhīyīta kāmamidaṃ tatrādhīyota" (11) iti

2.p28

"nedamamadhīyan snātako bhavati yadyapyanyadbahvadhīyānaivedamamadhīyan snātako bhavati"(12)

2.p29

"nāsmādadhītāt pramādyedyadyapyanyasmāt pramādyennaivāsmāt pramādyet"(13)

2.p30

"no evāsmāt pramādyet"(14)

2.p31

"asmāccenna pramādyedalamātmana iti vidyāt"(15)

2.p32

alaṃ satyaṃ vidyāt

2.p33

nedaṃvidanidaṃvidā samuddiśenna saha bhuñjīta na sadhamādī syāt

2.p34

athātaḥ svādhyāyadharmaṃ vyākhyāsyāma upa purāṇe nā pīte kacchodake pūrvāhṇe na saṃbhinnāsu chāyāsvaparāhne nādhyutsūhe meghe'parttau varṣe trirātraṃ vaidikenādhyāyenāntariyānnāsmin kathāṃ vadeta nāsya rātrau ca na ca kīrttayiṣet

2.p35

śrāvaṇyāṃ paurṇamāsyāṃ vāpyupākṛtya yathāvidhi | yuktāśchandāṃsyadhīyīta māsānvipro'rddhapañcamāniti

2.p36

uktaniyamenādhyayanaphalamāha | (16) "taditi vā etasya mahato bhūtasya nāma bhavati yo'syaitadevaṃ nāma veda brahma bhavati brahma bhavati" (16) iti

Linked texts (2)