Taittirīya Āraṇyaka 4: āraṇyake caturthaḥ praśnaḥ 4
Taittirīyāraṇyaka (complete text) 4
- Language
- Sanskrit
Contents
- 4.2 — 4 parts
- 4.3 — 1 part
- 4.4 — 7 parts
- 4.5 — 3 parts
- 4.6 — 5 parts
- 4.7 — 5 parts
- 4.8 — 4 parts
- 4.9 — 6 parts
- 4.10 — 9 parts
- 4.18 — 4 parts
- 4.20 — 1 part
- 4.27 — 1 part
- 4.40 — 7 parts
- 4.41 — 5 parts
- 4.92 — 1 part
āraṇyake caturthaḥ praśnaḥ 4
4.p1
0 namo'nu madantu ||
4.p2
oṃ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ ||
4.p3
1 namo vāce yā coditā yā cānuditā tasyai vāce namo namo vāce namo vācaspataye nama ṛṣibhyo mantrakṛdbhyo mantrapatibhyo mā māmṛṣayo mantrakṛto mantrapatayaḥ parādurmā'hamṛṣīnmantrakṛto mantrapatīn parādāṃ vaiśvadevīṃ vācamudyāsaṃ śivāmadastāṃ juṣṭāṃ devebhyaḥ śarma me dyauḥ śarma pṛthivī śarma viśvamidaṃ jagat | śarma candraśca sūryaśca śarma brahmaprajāpatī | bhūtaṃ vadiṣye bhuvanaṃ vadiṣye tejo vadiṣye yaśo vadiṣye tapo vadiṣye brahma vadiṣye satyaṃ vadiṣye tasmā ahamidamupastaraṇamupastṛṇa upastaraṇaṃ me prajāyai paśūnāṃ bhūyādupastaraṇamahaṃ prajāyai paśūnāṃ bhūyāsaṃ prāṇāpānau mṛtyormā pātaṃ prāṇāpānau mā mā hāsiṣṭaṃ madhu maniṣye madhu janiṣye madhu vakṣyāmi madhu vadiṣyāmi madhumatīṃ devebhyo vācamudyāsaṃ śuśrūṣeṇyāṃ manuṣyebhyastaṃ mā devā avantu śobhāyai pitaro'numadantu ||
4.p4
oṃ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ ||
4.p5
2 yuñjate mana uta yuñjate dhiyaḥ | viprā viprasya bṛhato vipaścitaḥ | vi hotrā dadhe vayunāvideka it | mahī devasya savituḥ pariṣṭutiḥ | devasya tvā savituḥ prasave | aśvinorbāhubhyām | pūṣṇo hastābhyāmādade | abbhrirasi nārirasi | adhvarakṛddevebhyaḥ | uttiṣṭha brahmaṇaspate ||
4.p6
3 devayantastvemahe | upaprayantu marutaḥ sudānavaḥ | indra prāśūrbhavā sacā | praitu brahmaṇaspatiḥ | pra devyetu sūnṛtā | acchā vīraṃ naryaṃ paṅktirādhasam | devā yajñaṃ nayantu naḥ | devī dyāvāpṛthivī anu me'maṃsāthām | ṛddhyāsamadya | makhasya śiraḥ ||
4.p7
4 makhāya tvā | makhasya tvā śīrṣṇe | iyatyagra āsīḥ | ṛddhyāsamadya |
makhasya śiraḥ | makhāya tvā | makhasya tvā śīrṣṇe | devīrvamrīrasya bhūtasya prathamajā ṛtāvarīḥ | ṛddhyāsamadya | makhasya śiraḥ ||
4.p8
5 makhāya tvā | makhasya tvā śīrṣṇe | indrasyaujo'si | ṛddhyāsamadya | makhasya śiraḥ | makhāya tvā | makhasya tvā śīrṣṇe | agnijā asi prajāpate retaḥ | ṛddhyāsamadya | makhasya śiraḥ ||
4.p9
6 makhāya tvā | makhasya tvā śīrṣṇe | āyurdhehi prāṇaṃ dhehi | apānaṃ dhehi vyānaṃ dhehi | cakṣurdhehi śrotraṃ dhehi | mano dhehi vācaṃ dhehi |
ātmānaṃ dhehi pratiṣṭhāṃ dhehi | māṃ dhehi mayi dhehi | madhu tvā madhulā karotu | makhasya śirosi ||
4.p10
7 yajñasya pade sthaḥ | gāyatreṇa tvā chandasā karomi | traiṣṭubhena tvā chandasā karomi | jāgatena tvā chandasā karomi | makhasya rāsnā'si | aditiste bilaṃ gṛhṇātu | pāṅktena chandasā | sūryasya harasā śrāya | makho'si ||
4.2
pate śira ṛtāvarīrṛddhyāsamadya makhasya śiraḥ śiraḥ śiro'si nava ca ||
4.2.p1
iyati devīrindrasyaujo'syagnijā asyāyurdhehi prāṇaṃ pañca ||
4.2.p2
8 vṛṣṇo aśvasya niṣpadasi | varuṇastvā dhṛtavrata ādhūpayatu |
mitrāvaruṇayordhruveṇa dharmaṇā | arciṣe tvā | śociṣe tvā | jyotiṣe tvā | tapase tvā | abhīmaṃ mahinā divam | mitro babhūva saprathāḥ | uta śravasā pṛthivīm ||
4.2.p3
9 mitrasya carṣaṇīdhṛtaḥ | śravo devasya sānasim |
dyumnaṃ citraśravastamam | siddhyai tvā | devastvā savitodvapatu |
supāṇissvaṅguriḥ | subāhuruta śaktyā | apadyamānaḥ pṛthivyām | āśā diśa āpṛṇa | uttiṣṭha bṛhanbhava ||
4.2.p4
10 ūrdhvastiṣṭha dhruvastvam | sūryasya tvā cakṣuṣā'nvīkṣe | ṛjave tvā | sādhave tvā | sukṣityai tvā bhūtyai tvā | idamahamamumāmuṣyāyaṇaṃ viśā paśubhirbrahmavarcasena paryūhāmi | gāyatreṇa tvā chandasā''cchṛṇadmi | traiṣṭubhena tvā chandasā''cchṛṇadmi | jāgatena tvā chandasā''cchṛṇadmi | chṛṇattu tvā vāk | chṛṇattu tvork |
chṛṇattu tvā haviḥ | chṛndhi vācam | chṛndhyūrjam | chṛndhi haviḥ |
deva puraścara saghyāsaṃ tvā ||
4.3
pṛthivīṃ bhava vākhṣaṭca ||
4.3.p1
11 brahmanpravargyeṇa pracariṣyāmaḥ | hotargharmamabhiṣṭuhi |
agnīdrauhiṇau puroḍāśāvadhiśraya | pratiprasthātarvihara | prastotassāmāni gāya | yajuryuktaṃ sāmabhirāktakhaṃ tvā | viśvairdevairanumataṃ marudbhiḥ | dakṣiṇābhiḥ pratataṃ pārayiṣṇum | stubho vahantu sumanasyamānam |
sa no rucaṃ dhehyahṛṇīyamānaḥ | bhūrbhuvassuvaḥ | omindravantaḥ pracarata ||
4.4
ahṛṇīyamāno dve ca ||
4.4.p1
12 brahmanpracariṣyāmaḥ | hotargharmamabhiṣṭuhi | yamāya tvā makhāya tvā | sūryasya harase tvā | prāṇāya svāhā vyānāya svāhā'pānāya svāhā | cakṣuṣe svāhā śrotrāya svāhā | manase svāhā vāce sarasvatyai svāhā | dakṣāya svāhā kratave svāhā | ojase svāhā balāya svāhā |
devastvā savitā madhvā'naktu ||
4.4.p2
13 pṛthivīṃ tapasastrāyasva | arcirasi śocirasi jyotirasi taposi |
saṃ sīdasva mahāṃ asi | śocasva devavītamaḥ | vidhūmamagne aruṣaṃ miyedhya | sṛja praśasta darśatam | añjanti yaṃ prathayanto na viprāḥ | vapāvantaṃ nāgninā tapantaḥ | piturna putra upasi preṣṭhaḥ | ā gharmo agnimṛtayannasādīt ||
4.4.p3
14 anādhṛṣyā purastāt | agnerādhipatye | āyurme dāḥ | putravatī dakṣiṇataḥ | indrasyādhipatye | prajāṃ me dāḥ | suṣadā paścāt | devasya saviturādhipatye | prāṇaṃ me dāḥ | āśrutiruttarataḥ ||
4.4.p4
15 mitrāvaruṇayorādhipatye | śrotraṃ me dāḥ | vidhṛtirupariṣṭāt |
bṛhaspaterādhipatye | brahma me dāḥ, kṣattraṃ me dāḥ | tejo me dhā varco me dhāḥ | yaśo me dhāstapo me dhāḥ | mano me dhāḥ | manoraśvā'si bhūriputrā |
viśvābhyo mā nāṣṭrābhyaḥ pāhi ||
4.4.p5
16 sūpasadā me bhūyā mā mā hiṃsīḥ | tapo ṣvagne antarāṃ amitrān | tapā śaṃsamararuṣaḥ parasya | tapā vaso cikitāno acittān | vi te tiṣṭhantāmajarā ayāsaḥ | citasstha paricitaḥ | svāhā marudbhiḥ pariśrayasva | mā asi | pramā asi | pratimā asi ||
4.4.p6
17 saṃmā asi | vimā asi | unmā asi | antarikṣasyāntardhirasi | divaṃ tapasastrāyasva | ābhirgīrbhiryadato na ūnam | āpyāyaya harivo vardhamānaḥ |
yadā stotṛbhyo mahi gotrā rujāsi | bhūyiṣṭhabhājo adha te syāma |
śukraṃ te anyadyajataṃ te anyat ||
4.4.p7
18 viṣurūpe ahanī dyaurivāsi | viśvā hi māyā avasi svadhāvaḥ | bhadrā te pūṣanniha rātirastu | arhanbibharṣi sāyakāni dhanva | arhanniṣkaṃ yajataṃ viśvarūpam | arhannidaṃ dayase viśvamabbhuvam | na vā ojīyo rudra tvadasti | gāyatramasi | traiṣṭubhamasi | jāgatamasi | madhu madhu madhu ||
4.5
anaktvasādīduttarataḥ pāhi pratimā asi yajataṃ te anyajjāgatamasyekaṃ ca ||
4.5.p1
19 daśa prācīrdaśa bhāsi dakṣiṇā | daśa pratīcīrdaśa bhāsyudīcīḥ | daśordhvā bhāsi sumanasyamānaḥ | sa no rucaṃ dhehyahṛṇīyamānaḥ |
agniṣṭvā vasubhiḥ purastādrocayatu gāyatreṇa chandasā | sa mā rucito rocaya | indrastvā rudrairdakṣiṇato rocayatu traiṣṭubhena chandasā | sa mā rucito rocaya | varuṇastvādityaiḥ paścādrocayatu jāgatena chandasā | sa mā rucito rocaya ||
4.5.p2
20 dyutānastvā māruto marudbhiruttarato rocayatvānuṣṭubhena chandasā |
sa mā rucito rocaya | bṛhaspatistvā viśvairdevairupariṣṭādrocayatu pāṅktena chandasā | sa mā rucito rocaya | rocitastvaṃ deva gharma deveṣvasi | rociṣīyāhaṃ manuṣyeṣu | samrāḍgharma rucitastvaṃ deveṣvāyuṣmāgstejasvī brahmavarcasyasi | rucito'haṃ manuṣyeṣvāyuṣmāgstejasvī brahmavarcasī bhūyāsam | rugasi | rucaṃ mayi dhehi ||
4.5.p3
21 mayi ruk | daśa purastādrocase | daśa dakṣiṇā | daśa pratyaṅ |
daśodaṅṅ | daśordhvo bhāsi sumanasyamānaḥ | sa naḥ samrāḍiṣamūrjaṃ dhehi | vājī vājine pavasva | rocito gharmo rucīya ||
4.6
rocaya dhehi nava ca ||
4.6.p1
22 apaśyaṃ gopāmanipadyamānam | ā ca parā ca pathibhiścarantam | sa saddhrīcīssa viṣūcīrvasānaḥ | āvarīvarti bhuvaneṣvantaḥ | atra prāvīḥ |
madhumādhvībhyāṃ madhumādhūcībhyām | anu vāṃ devavītaye | samagniragninā gata | saṃ devena savitrā | saṃ sūryeṇa rocate ||
4.6.p2
23 svāhā samagnistapasā gata | saṃ devena savitrā | saṃ sūryeṇārociṣṭa |
dhartā divo vibhāsi rajasaḥ | pṛthivyā dhartā | urorantarikṣasya dhartā | dhartā devo devānām | amartyastapojāḥ | hṛde tvā manase tvā |
dive tvā sūryāya tvā ||
4.6.p3
24 ūrdhvamimamadhvaraṃ kṛdhi | divi deveṣu hotrā yaccha | viśvāsāṃ bhuvāṃ pate | viśvasya bhuvanaspate | viśvasya manasaspate | viśvasya vacasaspate | viśvasya tapasaspate | viśvasya brahmaṇaspate | devaśrūstvaṃ deva gharma devānpāhi | tapojāṃ vācamasme niyaccha devāyuvam ||
4.6.p4
25 garbho devānām | pitā matīnām | patiḥ prajānām | matiḥ kavīnām | saṃ devo devena savitrā'yatiṣṭa | saṃ sūryeṇārukta | āyurdāstvamasmabhyaṃ gharma varcodā asi | pitā no'si pitā no bodha | āyurdhāstanūdhāḥ payodhāḥ | varcodā varivodā draviṇodāḥ ||
4.6.p5
26 antarikṣapra urorvarīyān | aśīmahi tvā mā mā hiṃsīḥ | tvamagne gṛhapatirviśāmasi | viśvāsāṃ mānuṣīṇām | śataṃ pūrbhiryaviṣṭha pāhyaṃhasaḥ | sameddhāraṃ śataṃ himāḥ | tandrāviṇaṃ hārdivānam | ihaiva rātayassantu | tvaṣṭīmatī te sapeya | suretā reto dadhānā | vīraṃ videya tava saṃdṛśi | mā'haṃ rāyaspoṣeṇa viyoṣam ||
4.7
rocate sūryāya tvā devāyuvaṃ draviṇodā dadhānā dve ca ||
4.7.p1
27 devasya tvā savituḥ prasave | aśvinorbāhubhyām | pūṣṇo hastābhyāmādade | adityai rāsnā'si | iḍa ehi | adita ehi |
sarasvatyehi | asāvehi | asāvehi | asāvehi ||
4.7.p2
28 adityā uṣṇīṣamasi | vāyurasyaiḍaḥ | pūṣā tvopāvasṛjatu | aśvibhyāṃ pradāpaya | yaste stanaḥ śaśayo yo mayobhūḥ | yena viśvā puṣyasi vāryāṇi | yo ratnadhā vasuvidyaḥ sudatraḥ | sarasvati tamiha dhātave'kaḥ | usra gharmaṃ śiṃṣa | usra gharmaṃ pāhi ||
4.7.p3
29 gharmāya śiṃṣa | bṛhaspatistvopasīdatu | dānavasstha peravaḥ |
viṣvagvṛto lohitena | aśvibhyāṃ pinvasva | sarasvatyai pinvasva | pūṣṇe pinvasva | bṛhaspataye pinvasva | indrāya pinvasva | indrāya pinvasva ||
4.7.p4
30 gāyatro'si | traiṣṭubho'si | jāgatamasi | sahorjo bhāgenopa mehi |
indrāśvinā madhunassāraghasya | gharmaṃ pāta vasavo yajatā vaṭ | svāhā tvā sūryasya raśmaye vṛṣṭivanaye juhomi | madhu havirasi | sūryasya tapastapa | dyāvāpṛthivībhyāṃ tvā parigṛhṇāmi ||
4.7.p5
31 antarikṣeṇa tvopayacchāmi | devānāṃ tvā pitṛṇāmanumato bhartuṃ śakeyam | tejo'si | tejo'nuprehi | divispṛṅmā mā hiṃsīḥ | antarikṣaspṛṅmā mā hiṃsīḥ | pṛthivispṛṅmā mā hiṃsīḥ |
suvarasi suvarme yaccha | divaṃ yaccha divo mā pāhi ||
4.8
ehi pāhi pinvasva gṛhṇāmi nava ca ||
4.8.p1
32 samudrāya tvā vātāya svāhā | salilāya tvā vātāya svāhā |
anādhṛṣyāya tvā vātāya svāhā | apratidhṛṣyāya tvā vātāya svāhā | avasyave tvā vātāya svāhā | duvasvate tvā vātāya svāhā |
śimidvate tvā vātāya svāhā | agnaye tvā vasumate svāhā | somāya tvā rudravate svāhā | varuṇāya tvā''dityavate svāhā ||
4.8.p2
33 bṛhaspataye tvā viśvadevyāvate svāhā | savitre tvarbhumate vibhumate prabhumate vājavate svāhā | yamāya tvā'ṃgirasvate pitṛmate svāhā | viśvā āśā dakṣiṇasat | viśvāndevānayāḍiha | svāhākṛtasya gharmasya | madhoḥ pibatamaśvinā | svāhā'gnaye yajñiyāya | śaṃ yajurbhiḥ |
aśvinā gharmaṃ pātaṃ hārdivānam ||
4.8.p3
34 ahardivābhirūtibhiḥ | anu vāṃ dyāvāpṛthivī maṃsātām | svāhendrāya | svāhendrā vaṭ | gharmamapātamaśvinā hārdivānam | ahardivābhirūtibhiḥ |
anu vāṃ dyāvāpṛthivī amaṃsātām | taṃ prāvyaṃ yathā vaṭ | namo dive |
namaḥ pṛthivyai ||
4.8.p4
35 divi dhā imaṃ yajñam | yajñamimaṃ divi dhāḥ | divaṃ gaccha |
antarikṣaṃ gaccha | pṛthivīṃ gaccha | pañca pradiśo gaccha | devāngharmapāngaccha | pitṝngharmapāngaccha ||
4.9
ādityavate svāhā hārdivānaṃ pṛthivyā aṣṭau ca ||
4.9.p1
36 iṣe pīpihi | ūrje pīpihi | brahmaṇe pīpihi | kṣattrāya pīpihi | adbhyaḥ pīpihi | oṣadhībhyaḥ pīpihi | vanaspatibhyaḥ pīpihi | dyāvāpṛthivībhyāṃ pīpihi | subhūtāya pīpihi | brahmavarcasāya pīpihi ||
4.9.p2
37 yajamānāya pīpihi | mahyaṃ jyaiṣṭhyāya pīpihi | tviṣyai tvā | dyumnāya tvā |
indriyāya tvā bhūtyai tvā | dharmā'si sudharmā me nyasme | brahmāṇi dhāraya | kṣattrāṇi dhāraya | viśaṃ dhāraya | nettvā vātasskandayāt ||
4.9.p3
38 amuṣya tvā prāṇe sādayāmi | amunā saha nirarthaṃ gaccha |
yo'smāndveṣṭi | yaṃ ca vayaṃ dviṣmaḥ | pūṣṇe śarase svāhā |
grāvabhyassvāhā | pratirebhyassvāhā | dyāvāpṛthivībhyāg svāhā |
pitṛbhyo gharmapebhyassvāhā | rudrāya rudrahotre svāhā ||
4.9.p4
39 aharjyotiḥ ketunā juṣatām | sujyotirjyotiṣāg svāhā | rātrirjyotiḥ ketunā juṣatām | sujyotirjyotiṣāg svāhā | apīparo mā'hno rātriyai mā pāhi | eṣā te agne samit | tayā samiddhyasva | āyurme dāḥ | varcasā mā'ñjīḥ |
apīparo mā rātriyā ahno mā pāhi ||
4.9.p5
40 eṣā te agne samit | tayā samiddhyasva | āyurme dāḥ | varcasā mā'ñjīḥ |
agnirjyotirjyotiragnissvāhā | sūryo jyotirjyotissūryassvāhā | bhūssvāhā | hutaṃ haviḥ | madhu haviḥ | indratame'gnau ||
4.9.p6
41 pitā no'si mā mā hiṃsīḥ | aśyāma te deva gharma | madhumato vājavataḥ pitumataḥ | aṃgirasvatassvadhāvinaḥ | aśīmahi tvā mā mā hiṃsīḥ |
svāhā tvā sūryasya raśmibhyaḥ | svāhā tvā nakṣatrebhyaḥ ||
4.10
brahmavarcasāya pīpihi skandayādrudrāya rudrahotre svāhā'hno mā pāhyagnau sapta ca ||
4.10.p1
42 gharma yā te divi śuk | yā gāyatre chandasi | yā brāhmaṇe | yā havirdhāne | tāṃ ta etenāvayaje svāhā | gharma yā te'ntarikṣe śuk |
yā traiṣṭubhe chandasi | yā rājanye | yā''gnīddhre | tāṃ ta etenāvayaje svāhā ||
4.10.p2
43 gharma yā te pṛthivyāṃ śuk | yā jāgate chandasi | yā vaiśye | yā sadasi | tāṃ ta etenāvayaje svāhā | anu no'dyānumatiḥ | anvidanumate tvam | divastvā paraspāyāḥ | antarikṣasya tanuvaḥ pāhi | pṛthivyāstvā dharmaṇā ||
4.10.p3
44 vayamanukrāmāma suvitāya navyase | brahmaṇastvā paraspāyāḥ | kṣattrasya tanuvaḥ pāhi | viśastvā dharmaṇā | vayamanukrāmāma suvitāya navyase |
prāṇasya tvā paraspāyai | cakṣuṣastanuvaḥ pāhi | śrotrasya tvā dharmaṇā | vayamanukrāmāma suvitāya navyase | valgurasi śaṃyudhāyāḥ ||
4.10.p4
45 śiśurjanadhāyāḥ | śaṃ ca vakṣi pari ca vakṣi |
catussraktirnābhirṛtasya | sado viśvāyuḥ śarma saprathāḥ | apa dveṣo apa hvaraḥ | anyadvratasya saścima | gharmaitatte'nnametatpurīṣam | tena vardhasva cā ca pyāyasva | vardhiṣīmahi ca vayam | ā ca pyāsiṣīmahi ||
4.10.p5
46 rantirnāmāsi divyo gandharvaḥ | tasya te padvaddhavirdhānam |
agniradhyakṣāḥ | rudro'dhipatiḥ | samahamāyuṣā | saṃ prāṇena | saṃ varcasā | saṃ payasā | saṃ gaupatyena | saṃ rāyaspoṣeṇa ||
4.10.p6
47 vyasau | yo'smāndveṣṭi | yaṃ ca vayaṃ dviṣmaḥ | acikradadvṛṣā hariḥ | mahānmitro na darśataḥ | saṃ sūryeṇa rocate | cidasi samudrayoniḥ | indurdakṣaḥ śyena ṛtāvā | hiraṇyapakṣaḥ śakuno bhuraṇyuḥ |
mahānthsadhasthe dhruva āniṣattaḥ ||
4.10.p7
48 namaste astu mā mā hiṃsīḥ | viśvāvasuṃ somagandharvam | āpo dadṛśuṣīḥ | tadṛtenā vyāyann | tadanvavait | indro rārahāṇa āsām |
pari sūryasya paridhīṃrapaśyat | viśvāvasurabhi tanno gṛṇātu | divyo gandharvo rajaso vimānaḥ | yadvā ghā satyamuta yanna vidma ||
4.10.p8
49 dhiyo hinvāno dhiya inno avyāt | sasnimavindaccaraṇe nadīnām | apāvṛṇodduro aśmavrajānām | prāsāṃ gandharvo amṛtāni vocat |
indro dakṣaṃ parijānādahīnam | etattvaṃ deva gharma devo devānupāgāḥ |
idamahaṃ manuṣyo manuṣyān | somapīthānu mehi | saha prajayā saha rāyaspoṣeṇa | sumitrā na āpa oṣadhayassantu ||
4.10.p9
50 durmitrāstasmai bhūyāsuḥ | yo'smāndveṣṭi | yaṃ ca vayaṃ dviṣmaḥ |
udvayaṃ tamasaspari | udu tyaṃ citram | imamū ṣu tyamasmabhyaṃ sanim | gāyatraṃ navīyāṃsam | agne deveṣu pravocaḥ ||
4.11
yā''gnīddhre tāṃ ta etenāvayaje svāhā dharmaṇā śaṃyudhāyāḥ pyāsiṣīmahi poṣeṇa niṣatto vidma santvaṣṭau ca ||
4.12
51 mahīnāṃ payo'si vihitaṃ devatrā | jyotirbhā asi vanaspatīnāmoṣadhīnāṃ rasaḥ | vājinaṃ tvā vājino'vanayāmaḥ |
ūrdhvaṃ manassuvargam ||
4.13
52 askāndyauḥ pṛthivīm | askānṛṣabho yuvā gāḥ | skannemā viśvā bhuvanā |
skanno yajñaḥ prajanayatu | askānajani prājani | ā skannājjāyate vṛṣā | skannātprajaniṣīmahi ||
4.14
53 yā purastādvidyudāpatat | tāṃ ta etenāvayaje svāhā | yā dakṣiṇataḥ |
yā paścāt | yottarataḥ | yopariṣṭādvidyudāpatat | tāṃ ta etenāvayaje svāhā ||
4.15
54 prāṇāya svāhā vyānāya svāhā'pānāya svāhā | cakṣuṣe svāhā śrotrāya svāhā | manase svāhā vāce sarasvatyai svāhā ||
4.16
55 pūṣṇe svāhā pūṣṇe śarase svāhā | pūṣṇe prapathyāya svāhā pūṣṇe narandhiṣāya svāhā | pūṣṇe'ṅghṛṇaye svāhā pūṣṇe naruṇāya svāhā | pūṣṇe sāketāya svāhā ||
4.17
56 udasya śuṣmādbhānurnārta bibharti | bhāraṃ pṛthivī na bhūma | pra śukraitu devī manīṣā | asmathsutaṣṭo ratho na vājī | arcanta eke mahi sāma manvata | tena sūryamadhārayann | tena sūryamarocayann | gharmaḥ śirastadayamagniḥ | purīṣamasi saṃpriyaṃ prajayā paśubhirbhuvat |
prajāpatistvā sādayatu | tayā devatayā'ṅgirasvaddhruvā sīda ||
4.18
57 yāste agna ārdrā yonayo yāḥ kulāyinīḥ | ye te agna indavo yā u nābhayaḥ | yāste agne tanuva ūrjo nāma | tābhistvamubhayībhissaṃvidānaḥ | prajābhiragne draviṇeha sīda | prajāpatistvā sādayatu | tayā devatayā'ṅgirasvaddhruvā sīda ||
4.18.p1
58 agnirasi vaiśvānaro'si | saṃvathsaro'si parivathsaro'si |
idāvathsaro'sīduvathsaro'si | idvathsaro'si vathsaro'si | tasya te vasantaḥ śiraḥ | grīṣmo dakṣiṇaḥ pakṣaḥ | varṣāḥ puccham | śaraduttaraḥ pakṣaḥ | hemanto madhyam | pūrvapakṣāścitayaḥ | aparapakṣāḥ purīṣam | ahorātrāṇīṣṭakāḥ | tasya te māsāścārdhamāsāśca kalpantām | ṛtavaste kalpantām | saṃvathsaraste kalpatām | ahorātrāṇi te kalpantām | eti preti vīti samityuditi | prajāpatistvā sādayatu | tayā devatayā'ṅgirasvaddhruvassīda ||
4.18.p2
59 bhūrbhuvassuvaḥ | ūrdhva ū ṣu ṇa ūtaye | ūrdhvo naḥ pāhyaṃhasaḥ |
vidhuṃ dadrāṇaṃ samane bahūnām | yuvānaṃ santaṃ palito jagāra | devasya paśya kāvyaṃ mahitvā'dyā mamāra | sa hyassamāna | yadṛte cidabhiśriṣaḥ | purā jartṛbhya ātṛdaḥ | sandhātā sandhiṃ maghavā purovasuḥ ||
4.18.p3
60 niṣkartā vihrutaṃ punaḥ | punarūrjā saha rayyā | mā no gharma vyathito vivyatho naḥ | mā naḥ paramadharaṃ mā rajo'naiḥ | moṣvasmāgstamasyantarā dhāḥ | mā rudriyāso abhigurvṛdhā naḥ | mā naḥ kratubhirhīḍitebhirasmān | dviṣā sunīte mā parādāḥ | mā no rudro nirṛtirmā no astā | mā dyāvāpṛthivī hīḍiṣātām ||
4.18.p4
61 upa no mitrāvaruṇāvihāvatam | anvādīdhyāthāmiha nassakhāyā | ādityānāṃ prasitirhetiḥ | ugrā śatāpāṣṭhā gha viṣā pari ṇo vṛṇaktu | imaṃ me varuṇa tattvā yāmi | tvaṃ no agne sa tvaṃ no agne | tvamagne ayāsi |
udvayaṃ tamasaspari | udu tyaṃ citram | vayassuparṇāḥ ||
4.20
purovasurhīḍiṣātāṃ suparṇāḥ ||
4.20.p1
62 bhūrbhuvassuvaḥ | mayi tyadindriyaṃ mahat | mayi dakṣo mayi kratuḥ | mayi dhāyi suvīryam | triśuggharmo vibhātu me | ākūtyā manasā saha |
virājā jyotiṣā saha | yajñena payasā saha | brahmaṇā tejasā saha | kṣatreṇa yaśasā saha | satyena tapasā saha | tasya dohamaśīmahi |
tasya sumnamaśīmahi | tasya bhakṣamaśīmahi | tasya ta indreṇa pītasya madhumataḥ | upahūtasyopahūto bhakṣayāmi ||
4.21
yaśasā saha ṣaṭca ||
4.22
63 yāste agne ghorāstanuvaḥ | kṣucca tṛṣṇā ca | asnukcānāhutiśca |
aśanayā ca pipāsā ca | sediścāmatiśca | etāste agne ghorāstanuvaḥ | tābhiramuṃ gaccha | yo'smāndveṣṭi | yaṃ ca vayaṃ dviṣmaḥ ||
4.23
64 snikca snīhitiśca snihitiśca | uṣṇā ca śītā ca | ugrā ca bhīmā ca | sadāmnī sediranirā | etāste agne ghorāstanuvaḥ | tābhiramuṃ gaccha | yo'smāndveṣṭi | yaṃ ca vayaṃ dviṣmaḥ ||
4.24
65 dhuniśca dhvāntaśca dhvanaśca dhvanayaggśca | nilimpaśca vilimpaśca vikṣipaḥ ||
4.25
66 ugraśca dhuniśca dhvāntaśca dhvanaśca dhvanayaggśca |
sahasahvāgśca sahamānaśca sahasvāgśca sahīyāgśca | etya pretya vikṣipaḥ ||
4.26
67 ahorātre tvodīrayatām | ardhamāsāstvodīñjayantu | māsāstvā śrapayantu |
ṛtavastvā pacantu | saṃvathsarastvā hantvasau ||
4.27
68 khaṭphaḍjahi | chindhī bhindhī handhī kaṭ | iti vācaḥ krūrāṇi ||
4.27.p1
69 vigā indra vicaranthspāśayasva | svapantamindra paśumantamiccha |
vajreṇāmuṃ bodhaya durvidatram | svapato'sya prahara bhojanebhyaḥ |
agne agninā saṃvadasva | mṛtyo mṛtyunā saṃvadasva | namaste astu bhagavaḥ | sakṛtte agne namaḥ | dviste namaḥ | triste namaḥ | catuste namaḥ |
pañcakṛtvaste namaḥ | daśakṛtvaste namaḥ | śatakṛtvaste namaḥ | āsahasrakṛtvaste namaḥ | aparimitakṛtvaste namaḥ | namaste astu mā mā hiṃsīḥ ||
4.28
triste namassapta ca ||
4.29
70 asṛṅmukho rudhireṇāvyaktaḥ | yamasya dūtaḥ śvapādvidhāvasi | gṛddhraḥ suparṇaḥ kuṇapaṃ niṣevase | yamasya dūtaḥ prahito bhavasya cobhayoḥ ||
4.30
71 yadetadvṛkaso bhūtvā | vāgdevyabhirāyasi | dviṣantaṃ me'bhirāya |
taṃ mṛtyo mṛtyave naya | sa ārtyā''rtimārcchatu ||
4.31
72 yadīṣito yadi vā svakāmī | bhayeḍako vadati vācametām | tāmindrāgnī brahmaṇā saṃvidānau | śivāmasmabhyaṃ kṛṇutaṃ gṛheṣu ||
4.32
73 dīrghamukhi durhaṇu | mā sma dakṣiṇato vadaḥ | yadi dakṣiṇato vadāddviṣantaṃ me'vabādhāsai ||
4.33
74 itthādulūka āpaptat | hiraṇyākṣo ayomukhaḥ | rakṣasāṃ dūta āgataḥ |
tamito nāśayāgne ||
4.34
75 yadetadbhūtānyanvāviśya | daivīṃ vācaṃ vadasi | dviṣato naḥ parāvada | tānmṛtyo mṛtyave naya | ta ārtyā''rtimārcchantu |
agninā'gnissaṃvadatām ||
4.35
76 prasārya sakthyau patasi | savyamakṣi nipepi ca | meha kasyacanāmamat ||
4.36
77 atriṇā tvā krime hanmi | kaṇvena jamadagninā | viśvāvasorbrahmaṇā hataḥ | krimīṇāṃ rājā | apyeṣāg sthapatirhataḥ | atho mātā'tho pitā |
atho sthūrā atho kṣudrāḥ | atho kṛṣṇā atho śvetāḥ | atho āśātikā hatāḥ | śvetābhissaha sarve hatāḥ ||
4.37
78 āharāvadya | śṛtasya haviṣo yathā | tathsatyam | yadamuṃ yamasya jambhayoḥ | ādadhāmi tathā hi tat | khaṇphaṇmrasi ||
4.38
79 brahmaṇā tvā śapāmi | brahmaṇastvā śapathena śapāmi | ghoreṇa tvā bhṛgūṇāṃ cakṣuṣā prekṣe | raudreṇa tvā'ṃgirasāṃ manasā dhyāyāmi |
aghasya tvā dhārayā vidyāmi | adharo matpadyasvāsau ||
4.39
80 uttuda śimijāvari | talpeje talpa uttuda | girīṃranupraveśaya | marīcīrupa saṃnuda | yāvaditaḥ purastādudayāti sūryaḥ |
tāvadito'muṃ nāśaya | yo'smāndveṣṭi | yaṃ ca vayaṃ dviṣmaḥ ||
4.40
81 bhūrbhuvassuvo bhūrbhuvassuvo bhūrbhuvassuvaḥ | bhuvo'ddhāyi bhuvo'ddhāyi bhuvo'ddhāyi | nṛmṇāyi nṛmṇaṃ nṛmṇāyi nṛmṇaṃ nṛmṇāyi nṛmṇam |
nidhāyyo'vāyi nidhāyyo'vāyi nidhāyyo'vāyi | e asme asme | suvarnajyotīḥ ||
4.40.p1
82 pṛthivī samit | tāmagnissamindhe | sā'gniṃ samindhe | tāmahaṃ samindhe | sā mā samiddhā | āyuṣā tejasā | varcasā śriyā | yaśasā brahmavarcasena | annādyena samintāg svāhā | antarikṣaṃ samit ||
4.40.p2
83 tāṃ vāyussamindhe | sā vāyuṃ samindhe | tāmahaṃ samindhe | sā mā samiddhā | āyuṣā tejasā | varcasā śriyā | yaśasā brahmavarcasena |
annādyena samintāg svāhā | dyaussamit | tāmādityassamindhe ||
4.40.p3
84 sā''dityaṃ samindhe | tāmahaṃ samindhe | sā mā samiddhā | āyuṣā tejasā | varcasā śriyā | yaśasā brahmavarcasena | annādyena samintāg svāhā | prājāpatyā me samidasi sapatnakṣayaṇī | bhrātṛvyahā me'si svāhā | agne vratapate vrataṃ cariṣyāmi ||
4.40.p4
85 tacchakeyaṃ tanme rādhyatām | vāyo vratapata āditya vratapate | vratānāṃ vratapate vrataṃ cariṣyāmi | tacchakeyaṃ tanme rādhyatām | dyaussamit |
tāmādityassamindhe | sā''dityaṃ samindhe | tāmahaṃ samindhe | sā mā samiddhā | āyuṣā tejasā ||
4.40.p5
86 varcasā śriyā | yaśasā brahmavarcasena | annādyena samintāg svāhā | antarikṣaṃ samit | tāṃ vāyussamindhe | sā vāyuṃ samindhe | tāmahaṃ samindhe | sā mā samiddhā | āyuṣā tejasā | varcasā śriyā ||
4.40.p6
87 yaśasā brahmavarcasena | annādyena samintāg svāhā | pṛthivī samit | tāmagnissamindhe | sā'gniṃ samindhe | tāmahaṃ samindhe | sā mā samiddhā | āyuṣā tejasā | varcasā śriyā | yaśasā brahmavarcasena ||
4.40.p7
88 annādyena samintāg svāhā | prājāpatyā me samidasi sapatnakṣayaṇī | bhrātṛvyahā me'si svāhā | āditya vratapate vratamacāriṣam |
tadaśakaṃ tanme'rādhi | vāyo vratapate'gne vratapate | vratānāṃ vratapate vratamacāriṣam | tadaśakaṃ tanme'rādhi ||
4.41
samithsamindhe vrataṃ cariṣyāmyāyuṣā tejasā varcasā śriyā yaśasā brahmavarcasenāṣṭau ca ||
4.41.p1
89 śaṃ no vātaḥ pavatāṃ mātariśvā śaṃ nastapatu sūryaḥ | ahāni śaṃ bhavantu naḥ śaṃ rātriḥ prati dhīyatām | śamuṣā no vyucchatu śamāditya udetu naḥ | śivā naḥ śantamā bhava sumṛḍīkā sarasvati | mā te vyoma saṃdṛśi | iḍāyai vāstvasi vāstumadvāstumanto bhūyāsma mā vāstośchithsmahyavāstuḥ sa bhūyādyo'smāndveṣṭi yaṃ ca vayaṃ dviṣmaḥ | pratiṣṭhā'si pratiṣṭhāvanto bhūyāsma mā pratiṣṭhāyāśchithsmahyapratiṣṭhaḥ sa bhūyādyo'smāndveṣṭi yaṃ ca vayaṃ dviṣmaḥ | ā vāta vāhi bheṣajaṃ vi vāta vāhi yadrapaḥ | tvaṃhi viśvabheṣajo devānāṃ dūta īyase | dvāvimau vātau vāta āsindhorāparāvataḥ ||
4.41.p2
90 dakṣaṃ me anya āvātu parā'nyo vātu yadrapaḥ | yadado vāta te gṛhe'mṛtasya nidhirhitaḥ | tato no dehi jīvase tato no dhehi bheṣajam | tato no maha āvaha vāta āvātu bheṣajam | śaṃ bhūrmayobhūrno hṛde pra ṇa āyūṃṣi tāriṣat | indrasya gṛho'si taṃ tvā prapadye sagussāśvaḥ | saha yanme asti tena | bhūḥ prapadye bhuvaḥ prapadye suvaḥ prapadye bhūrbhuvassuvaḥ prapadye vāyuṃ prapadye'nārtāṃ devatāṃ prapadye'śmānamākhaṇaṃ prapadye prajāpaterbrahmakośaṃ brahma prapadya oṃ prapadye | antarikṣaṃ ma urvantaraṃ bṛhadagnayaḥ parvatāśca yayā vātassvastyā svasti māṃ tayā svastyā svasti mānasāni | prāṇāpānau mṛtyormā pātaṃ prāṇāpānau mā mā hāsiṣṭaṃ mayi medhāṃ mayi prajāṃ mayyagnistejo dadhātu mayi medhāṃ mayi prajāṃ mayīndra indriyaṃ dadhātu mayi medhāṃ mayi prajāṃ mayi sūryo bhrājo dadhātu ||
4.41.p3
91 dyubhiraktubhiḥ paripātamasmānariṣṭebhiraśvinā saubhagebhiḥ | tanno mitro varuṇo māmahantāmaditissindhuḥ pṛthivī uta dyauḥ | kayā naścitra ābhuvadūtī sadāvṛdhassakhā | kayā śaciṣṭhayā vṛtā | kastvā satyo madānāṃ maṃhiṣṭho mathsadandhasaḥ | dṛḍhā cidāruje vasu | abhī ṣu ṇaḥ sakhīnāmavitā jaritṝṇām | śataṃ bhavāsyūtibhiḥ | vayaḥ suparṇā upasedurindraṃ priyamedhā ṛṣayo nādhamānāḥ | apa dhvāntamūrṇuhi pūrdhi cakṣurmumugdhyasmānnidhayeva baddhān ||
4.41.p4
92 śaṃ no devīrabhiṣṭaya āpo bhavantu pītaye | śaṃ yorabhisravantu naḥ | īśānā vāryāṇāṃ kṣayantīścarṣaṇīnām | apo yācāmi bheṣajam |
sumitrā na āpa oṣadhayassantu durmitrāstasmai bhūyāsuṟyo'smāndveṣṭi yaṃ ca vayaṃ dviṣmaḥ | āpo hi ṣṭhā mayobhuvastā na ūrje dadhātana |
mahe raṇāya cakṣase | yo vaḥ śivatamo rasastasya bhājayateha naḥ |
uśatīriva mātaraḥ | tasmā araṃ gamāma vo yasya kṣayāya jinvatha ||
4.41.p5
93 āpo janayathā ca naḥ | pṛthivī śāntā sā'gninā śāntā sā me śāntā śucaṃ śamayatu | antarikṣaṃ śāntaṃ tadvāyunā śāntaṃ tanme śāntaṃ śucaṃ śamayatu | dyauḥ śāntā sā''dityena śāntā sā me śāntā śucaṃ śamayatu | pṛthivī śāntirantarikṣaṃ śāntirdyauḥ śāntirdiśaḥ śāntiravāntaradiśāḥ śāntiragniḥ śāntirvāyuḥ śāntirādityaḥ śāntiścandramāḥ śāntirnakṣatrāṇi śāntirāpaḥ śāntiroṣadhayaḥ śāntirvanaspatayaḥ śāntirgauḥ śāntirajā śāntiraśvaḥ śāntiḥ puruṣaḥ śāntirbrahma śāntirbrāhmaṇaḥ śāntiḥ śāntireva śāntiḥ śāntirme astu śāntiḥ | tayāhaṃ śāntyā sarvaśāntyā mahyaṃ dvipade catuṣpade ca śāntiṃ karomi śāntirme astu śāntiḥ | eha śrīśca hrīśca dhṛtiśca tapo medhā pratiṣṭhā śraddhā satyaṃ dharmaścaitāni mottiṣṭhantamanūttiṣṭhantu mā māg śrīśca hrīśca dhṛtiśca tapo medhā pratiṣṭhā śraddhā satyaṃ dharmaścaitāni mā mā hāsiṣuḥ | udāyuṣā svāyuṣodoṣadhīnāṃ rasenotparjanyasya śuṣmeṇodasthāmamṛtāṃ anu | taccakṣurdevahitaṃ purastācchukramuccarat | paśyema śaradaḥ śataṃ jīvema śaradaḥ śataṃ nandāma śaradaḥ śataṃ modāma śaradaḥ śataṃ bhavāma śaradaḥ śataṃ śṛṇavāma śaradaḥ śataṃ prabravāma śaradaḥ śatamajītāssyāma śaradaḥ śataṃ jyokca sūryaṃ dṛśe ||
4.94
ya udagānmahato'rṇavādvibhrājamānassarirasya madhyāthsa mā vṛṣabho lohitākṣassūryo vipaścinmanasā punātu | brahmaṇaḥ ścotanyasi brahmaṇa āṇī stho brahmaṇa āvapanamasi dhāriteyaṃ pṛthivī brahmaṇā mahī dhāritamenena mahadantarikṣaṃ divaṃ dādhāra pṛthivīṃ sadevāṃ yadahaṃ veda tadahaṃ dhārayāṇi mā madvedo'dhi visrasat | medhāmanīṣe mā''viśatāṃ samīcī bhūtasya bhavyasyāvaruddhyai sarvamāyurayāṇi sarvamāyurayāṇi | ābhirgīrbhiryadato na ūnamāpyāyaya harivo vardhamānaḥ |
yadā stotṛbhyo mahi gotrā rujāsi bhūyiṣṭhabhājo adha te syāma | brahma prāvādiṣma tanno mā hāsīt | oṃ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ ||
4.42
parāvato dadhātu baddhāñjinvatha dṛśe sapta ca ||
4.42_2
namo yuñjate vṛṣṇo aśvasya brahmanpravargyeṇa brahmanpracariṣyāmo daśa prācīrapaśyaṃ gopāṃ devasya samudrāyeṣe pīpihi gharma yā te mahīnāṃ catvāryaskān, yā purastāthsapta sapta prāṇāya trīṇi pūṣṇe catvāryudasyaikādaśa yāste saptāgnirdhruvaḥ sīdaikānna viṃśatirbhūrūrdhvastriṃ śadbhūrmayi ṣoḍaśa yāste ghorā nava snikcāṣṭau dhuniśca dve ugraśca trīṇyahorātre pañca khaṭtrīṇi vigāssaptadaśāsṛnmukhaścatvāri yadetadvṛkasaḥ pañca yadīṣitaścatvāri dīrghamukhi trīṇītthāccatvāri yadetadbhūtāni ṣaṭprasārya trīnyatriṇā daśāharāvadya brahmaṇā ṣaṭth ṣaḍuttudāṣṭau bhūṣṣaṭpṛthivyaṣṭaṣaṣṭiḥ śaṃ nassaptapañcāśaddvicatvāriṃ śat ||
4.92
namo vāce brahmanpravargyeṇa mayi rugantarikṣeṇa gharma yā te divi śugaskāndyauḥ pṛthivīmupano mitrā varuṇā yadetadvṛkaso bhūrbhuvassuvardyubhistrinavatiḥ ||
4.92.p1
0 namo'nu madantu | oṃ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ ||
Other recensions (1)
- Taittirīyāraṇyaka — Sanskrit
Linked texts (16)
- Maitrāyaṇīsaṃhitā — Sanskrit
- Vaikhānasamantrapraśna — Sanskrit
- Bhāradvājaśrautasūtra — Sanskrit
- Taittirīyabrāhmaṇa — Sanskrit
- Hiraṇyakeśigṛhyasūtra — Hiraṇyakeśin, Sanskrit
- Pañcaśānti — Sanskrit
- Āpastambaśrautasūtra — Āpastamba, Sanskrit
- Mādhyandina — Sanskrit
- Śaunakasaṃhitā — Sanskrit
- Kāṇva — Sanskrit
- Madanamahārṇava (Kṣemendra) — Kṣemendra, Sanskrit
- Madanamahārṇava (Māndhātṛ) — Māndhātṛ, Sanskrit
- Mahārṇava (Māndhātā) — Māndhātā, Sanskrit
- Mahārṇava (Viśveśvarabhaṭṭa) — Viśveśvarabhaṭṭa, Sanskrit
- Mahārṇava (Pṛthvīmallarāja) — Pṛthvīmallarāja, Sanskrit
- Kalpaḥ — Sanskrit