Pramāṇa · Search · About · API

Rigvedabrahmana 12

Ṛgvedabrāhmaṇa 12

Language
Sanskrit

12.1

ityekādaśo 'dhyāyaḥ samāptaḥ
yajño vā āpastadyadapa ucchrayanti¹ yajñameva taducchrayantyatho ūrgvā
āpo rasa ūrjaiva² tadrasena haviḥ saṃsṛjantyatho amṛtatvaṃ vā āpo
'mṛtatvameva tadātmandhatte taddha sma vai purā yajñamuho rakṣāṃsi tīrtheṣvapo
gopāyanti tadye kecāpo 'ccha jagamustata eva tānsarvāñjaghnustata etatkavaṣaḥ sūktamapaśyatpañcadaśarcaṃ pra devatrā brahmaṇe gātureriviti tadanvabravīttena
yajñamuho rakṣāṃsi tīrthebhyo 'pāhaṃsta u haitadarvāksvastiridhyāḥ³ punaḥ
pratyāyantyathādo 'mutrāpsvadhvaryurāhutiṃ juhoti tāṃ saṃpratyetāmanubrūyāddhinotā no adhvaraṃ devayajyeti tasyā evaiṣā yājyā devayajyetyabhirūpā varvṛtatīradha nu dvidhārā ityāvṛttāsu prati yadāpo adṛśyamāyatīriti pratikhyātāsu samanyā yantyupayantyanyā iti samāyatīṣu yanti
vā āpa upayantyanyā āpo na devīrupayanti hotriyamiti hotṛcamase
'vanīyamanāsvā dhenavaḥ payasā tūrvyartha ityāpo vai dhenava āpo hīdaṃ
sarvaṃ hinvantyathādhvaryurhotāramabhyāvṛtya tiṣṭhati taṃ hotā pṛcchatyadhvaryyavaiṣīrapā3 ityaiṣīryajñāṃmityevainaṃ tadāhoteva nannamuriti⁴ pratyāhāvidāma tadyadāsvapsvaiṣiṣmānaṃsata⁵ tasmā ityevainaṃ tadāha pratyukto hotaitaṃ nigadaṃ
pratipadyata ūrdhvai raso nigad ūrjameva tadrasaṃ nigadena haviṣi dadhāti

12.2

ambayo yantyadhvabhirityāpo vā ambayo 'po hi yatīḥ stautyemā
agmannevatīrjīvadhanyā ityāgatāsvāgmannāpa uśatīrbarhiredamityāgatavatyā
paridadhātyabhīrūpā anvāha yadyajñe 'bhirūpaṃ tatsamṛddhaṃ yajñasyaiva samṛddhyā
anūktaḥ prātaranuvāka āsīdaprāptānyukthyānyāsaṃsaṃ⁶ tānetasminsaṃdhāvasurā
udāyaṃste devāḥ pratibudhya bibhyata etaṃ triḥsamṛddhaṃ vajramapaśyannāpa iti
tatprathamaṃ vajrarūpaṃ sarasvatīti taddvitīyaṃ vajrarūpaṃ pañcadaśarcaṃ bhavati tattṛtīyaṃ vajrarūpametena vai devāstriḥsamṛddhena vajreṇaibhyo lokebhyo 'surānanudanta tatho evaitadyajamāna etenaiva triḥsamṛddhena vajreṇaibhyo lokebhyo dviṣato bhrātṛvyānudate

12.3

mādhyamāḥ sarasvatyāṃ satramāsata taddhāpi kavaṣo madhye niṣasāda
taṃ hema upoduddāsyā vai tvaṃ putro 'si na vayaṃ tvayā saha bhakṣayiṣyāma iti sa ha kruddhaḥ pradravantsarasvatīmetena sūktena tuṣṭāva taṃ heyamanveyāya tata u heme nirāgā iva menire taṃ hānvāvṛtyo¹curṛṣe
namaste 'stu mā no² hiṃsīstvaṃ vai naḥ śreṣṭho 'si yaṃ tveyamanvetīti
taṃ ha jñapayāṃ cakrustasya ha krodhaṃ vininyuḥ sa eṣa kavaṣasyaiṣa mahimā
sūktasya cānuveditātha yatsaha patnībhiryanti gandharvā ha vā indrasya
somamapsu pratyāyitā³ gopāyanti ta u ha strīkāmāste hāsu manāṃsi
kurvate tadyathā pramattānāṃ yajñamāharedevaṃ tadupanāmuka u evainaṃ yajño
bhavati ya evaṃ veda viṃśatimanvāha tā virājamabhisaṃpadyante vairājīvī⁴
āpo 'nnaṃ virāḍannamāpo 'nnena tadannādyaṃ samardhayati triḥ prathamayā
triruttamayā caturviṃśatiḥ saṃpadyante caturviṃśatyakṣarā gāyatrī gāyatrī
prātaḥsavanaṃ vahati tadu ha prātaḥsavanarūpā nvāpa itīti nvā aponaptriyasya

12.4

atha vā upāṃśuḥ prāṇa eva taṃ hūyamānamanuprāṇyātprāṇaṃ me pāhi
prāṇaṃ me jinva svāhā tvā subhava sūryāyeti sa eva tasya vaṣaṭkāraḥ sa⁵ svāhākāro na ha vai tā āhutayo devāngacchanti yā avaṣaṭkṛtā vāsvāhākṛtā vā bhavantyantaryāmo 'pāna eva taṃ hūyamānamanvavānyādapānaṃ me pāhyapānaṃ me jinva svāhā tvā subhava sūryāyeti sa eva tasya vaṣaṭkāraḥ sa⁵
svāhākāro na ha vai tā āhutayo devāngacchanti yā avaṣaṭkṛtā
vāsvāhākṛtā vā bhavanti tau vā etau prāṇāpānāveva yadupāṃśvantaryāmau
tayorvā udite 'nyamanudite 'nyaṃ juhūtīmāveva tatprāṇāpānau vitārayanti tasmāṅgīmau prāṇāpānau saha santau nāneva yaddevodite 'nyamanudite 'nyaṃ juhutyahorātrābhyāmeva tadasurānantaryantyu̍bhayato hyamumādityamahorātre pāpmānaṃ vā yajamāna iti ha smāhātha yasyaitā ubhā
udite juhūtyubhau vānudita udakyājī sa na somayājī yasyaivaitau
yathāyathaṃ hūyete sa somayājīti̍ nvā upāṃśvantaryāmayoḥ

12.5

anūttheyaḥ pavamāno nā3 iti nānūttheya ityāhurṛcaṃ etadāyatanaṃ
yañcataddhotāstai 'syāda̍ḥ sāmno yadāmī sāma gāyanti sa yo 'nūttiṣṭhatyṛcaṃ sa svādāyatanāccyavayatyṛcaṃ sa sāmno 'nuvartmāna̍ṃ karoti tasmādu nānūttiṣṭhennedṛcaṃ svādāyatanāccyavayānīti nedṛcaṃ sāmno 'nuvartmāna̍ṃ karavāṇīti yadi tu svayaṃ hotā syādanūttiṣṭhedaupagātraṃ hyasya
bhavati svargo vai lokaḥ svarasāma̍ svarge loke svare sāmanyātmānamatisṛjā ityatha pavamāne ha vā u prātaḥ sarvā devatāḥ saṃtṛpyante kathaṃ
tatrāparibhakṣito bhavatīti sa stute pavamāna etaṃ japaṃ japedupahūtā
devā asya somasya pavamānasya vicakṣaṇasya bhakṣa upa māṃ devā dvayantāmasya somasya pavamānasya vicakṣaṇasya bhakṣe manasā tvā bhakṣayāmi
vācā tvā bhakṣayāmi prāṇena tvā bhakṣayāmi cakṣuṣā tvā bhakṣayāmi
śrotreṇa tvā bhakṣayāmīti sa eṣa devaiḥ samupahvastathā hāsyāsau somo rājā vicakṣaṇaścandramā bhakṣo bhakṣito bhavati yamamuṃ devā bhakṣaṃ
bhakṣayanti

12.6

atha paśuḥ soma evaiṣa pratyacaṃ yatpaśurudakapeyamiva̍ hi syādyadeṣa
nālabheta¹ savanānyetena tīvraukaroti tayaddpayā caranti tena prātaḥsavanaṃ
tīvrīkṛtaṃ yacchrapayanti yatpaśupuroḍāśena caranti tena mādhyaṃdinaṃ savanaṃ
tīvrīkṛtamatha yadenena tṛtīyasavane pracaranti tena tṛtīyasavanaṃ tīvrīkṛtaṃ
sa eṣa savanānāmeva tīvrīkāro yāśca somapā devatā yāśca paśubhājanāstrayastriṃśadvai somapā devatā yāḥ somāṅkatīranvāyattā aṣṭau vasava ekādaśa rudrā dvādaśādityā indro dvātriṃśaḥ prajāpatistrayastriṃśastrayastriṃśatpaśubhājanāstā ubhayyaḥ prītā bhavanti ya eṣa² ālabhyate
tametamaindrāgnaḥ syāditi haika āūrindrāgnī vai sarve devāstadenena sarvāndevānprīṇātīti vadantastadu vā āhurāgneya evaiṣa syādaindrāḥ puroḍāśāstatsamamindrāgnī bhajete ityagnervai prātaḥsavanaṃ prātaḥsavana eṣa ālabhyate 'gnervā etaṃ santamanyasmai haranti ye 'nyadevataṃ kurvanti tadyathānyasya
santamanyasmai haredevaṃ tadapi kevalaṃ saṃvatsaraṃ saṃvatsarasadāmnāgneya eva na
cyeteti tadyu haika āhuḥ śikhāyāmevāvadhṛta āgneyaḥ

12.7

tasya bhuvo yajñasya rajasaśca neteti bhuvadvatī vapāyai yājyā pra vaḥ
śukrāya bhānave bharadhvamiti śukravatī puroḍāśasya pra kāravo mananā
vacyamānā iti haviṣmatī haviṣa ekādaśinīṃ³ tvevānvāyārtayeyuriti
sā sthitiryadi pṛṣṭhyopāyaṃ⁴ bhavatyathāvāhana āvaha devānyajamānāyāgnimagna āvaha vanaspatimāvahendraṃ vasu mantamāvaheti tatprātaḥsavanamāvāhayatīndraṃ rudravantamāvaheti tanmādhyaṃdinaṃ savanamāvāhayatīndramādityavantamṛbhumantaṃ vibhumantaṃ vājavantaṃ bṛhaspatimantaṃ viśvedevāvantamāvaheti
tattṛtīyasavanamāvāhayatyata u haike vanaspatimāvāhayantyantata āvādyastṛtīyasavane hyenaṃ yajantīti vadantastadu vā āhurātmā vai paśuḥ prāṇo vanaspatiryastaṃ tatra brūyātprāṇādātmānamantaragānna jīviṣyatīti tathā
ha syāttasmātpaśumevopasaṃdhāya vanaspatirāvāhyo mīmāṃsitaḥ paśuḥ

12.8

prajāpatiḥ prajāḥ sṛṣṭvā riricāna ivāmanyata sa haikṣata kathaṃ nu
tena yajñakratunā yajeya yeneṣṭvopa kāmānāpnuyāmavānnādyaṃ rundhīyeti sa
etāmekādaśinīmapaśyattāmāharattayāyajata tayeṭṭhopa kāmānāpnodavānnādyamarundha tatho evaitadyajamāna etayaivaikādaśinyeṭṭhopa kāmānāpnotyavānnādyaṃ
runddhe tasyai vā etasyā ekādaśinyai yājyāpuronuvākyāścaiva nānā manotāyai ca haviṣo 'thaitaratsamānamāgneyaḥ prathamo brahma vā agnirbrahmayaśasasyāvaruddhyai sārasvato dvitīyo vāgvai sarasvatī vācā vā idaṃ
svaditamannamadyate 'nnādyasyopāptyai saumyastṛtīyaḥ kṣatraṃ vai somaḥ kṣatrayaśasasyāvaruddhyai pauṣṇaścaturtho 'nnaṃ vai pūṣānnādyasyopāptyai bārhaspatyaḥ pañcamo
brahma vai bṛhaspatirbrahmayaśasasyāvaruddhyai vaiśvadevaḥ ṣaṣṭho viśvarūpaṃ vā idamannamadyate 'nnādyasyopāptyā aindraḥ saptamaḥ kṣatraṃ vā indraḥ kṣatrayaśasasyāvaruddhyai māruto 'ṣṭama āpo vai maruto 'nnamāpo 'nnādyasyopāptyā
aindrāgno navamo brahmakṣatre vā indrāgnī brahmayaśasasya ca kṣatrayaśasasya
cāvaruddhyai sāvitro daśamaḥ savitṛprasūtaṃ vā idamannamadyate 'nnādyasyopāptyai vāruṇa ekādaśaḥ kṣatraṃ vai varuṇaḥ kṣatrayaśasasyāvaruddhyai evaṃ vai
prajāpatirbrahmaṇā ca kṣatreṇa ca kṣatreṇa ca brahmaṇā cobhayato 'nnādyaṃ parigṛhṇāno 'varundhāna aittatho evaitadyajamāna evameva brahmaṇā ca kṣatreṇa
ca kṣatreṇa ca brahmaṇā cobhayato 'nnādyaṃ parigṛhṇāno 'varundhāna etyavarundhāna eti

Linked texts (5)