Pramāṇa · Search · About · API

Rigvedabrahmana 13

Ṛgvedabrāhmaṇa 13

Language
Sanskrit

13.1

iti dvādaśo 'dhyāyaḥ samāptaḥ
prajāpatirvai yajñastasminsarve kāmāḥ sarvamamṛtatvaṃ tasyaite goptāro
yaddhiṣṇyāstānsadaḥ prasrapsyannamasyati namo nama iti na hi namaskāramati devāste namasitā hotāramatisṛjante sa etaṃ prajāpatiṃ yajñaṃ
prapadyate tadataiva yajamānaḥ sarvānkāmānāpnoti

13.2

atha haviṣpaṅktyā caranti paśavo vai haviṣpaṅktiḥ paśūnāmevāptyai
tāni vai pañca havīṃṣi bhavanti dadhi dhānāḥ saktavaḥ puroḍāśaḥ payasyeti pañcapadā paṅktiḥ pāṅko yajñaḥ pāṅkāḥ paśavaḥ pāṅkaḥ puruṣo yajñasya
ca paśūnāṃ cāptyai seyaṃ nirupyate paśūnāmeva parigrahāyātho savanānāmeva
tīvrīkārāyātha vai haviṣpaṅktiḥ prāṇa eva tasmāddhyenaiva maitrāvaruṇaḥ praṣyati tena hotā yajati samāno hyayaṃ prāṇastadāśū̱ryayā vai prātaryajatyṛksā tadaharyyātayāmā bhavatyatha kasmādeṣā sarveṣu savaneṣvayātayāmeti
yadeva savanairviṃtārayanneti prātaḥ prātaḥsavanasyeti prātaḥsavane mādhyaṃdinasya savanasyeti mādhyaṃdine savane tṛtīyasya savanasyeti tṛtīyasavane
tenāyātayāmā tadāhuḥ kasmātprātareva payasyā na madhyaṃdine na tṛtīyasavana iti yajño vai maitrāvaruṇa etadvai yajño jāyate yatprātaḥsavane
payobhājano vai taruṇaḥ kumārastadyathā jātāya stanamupadadhyādevaṃ tadbṛddho
vā uttarayoḥ savanayoryadā vai vardhate 'tistano vai tadā tasmātprātareva
payasyā na madhyaṃdine na tṛtīyasavana iti

13.3

haviragne vīhītyanusavanaṃ puroḍāśasviṣṭakṛto yajatyavatsatarget:
haviragne vīhītyanusavanaṃ puroḍāśasviṣṭakṛto yajatyavatsatarget:
haviragne vīhītyanusavanaṃ puroḍāśasviṣṭakṛto yajatyavatsatarget:
haviragne vīhītyanusavanaṃ puroḍāśasviṣṭakṛto yajatyavatsatarget:
haviragne vīhītyanusavanaṃ puroḍāśasviṣṭakṛto yajatyavatsatarget:
haviragne vīhītyanusavanaṃ puroḍāśasviṣṭakṛto yajatyavatsatarget:
haviragne vīhītyanusavanaṃ puroḍāśasviṣṭakṛto yajatyavatsatarget:
haviragne vīhītyanusavanaṃ puroḍāśasviṣṭakṛto yajatyavatsāro ha
prāsravaṇo¹ devānāṃ hotāsa tametasminyugme mṛtyuḥ pratyālilye 'gnirvai
mṛtyuḥ sa haviragne vīhīti haviṣāgniṃ prītvāthātimumuce tatho evaṃ vidvānhotā haviragne vīhītyeva haviṣāgniṃ prītvāthātimucyata etairha vā
antarākāśidairdevāḥ svargaṃ lokaṃ jagmustānetarimandyugme mṛtyuḥ pratyālilye
'gnirvai mṛtyuste haviragne vīhīti haviṣāgniṃ prītvāthātimumucire tatho
evaivaṃ vidvānhotā haviragne vīhītyeva haviṣāgniṃ prītvāthātimucyate tāni vā etāni ṣaḍakṣarāṇi haviragne vīhīti ṣaḍaṅgo 'yamātmā ṣaḍḍidhastadātmanaivātmānaṃ niṣkrīyānṛṇo bhūtvātha yajate sa eṣo 'vatsārasya
prāsravaṇasya² mantraḥ sa na manyeta kena vā nu kena vā yajā ityṛṣikṛtena mantreṇarcā yajānītyevaṃ vidyāt

13.4

atha soma iti vai paśumavocāmaivaṃ puroḍāśāndaśa nvā ete somāṃśavaḥ prasto̍ 'śurryametamabhiṣuṇvanti tṛpto̍ 'śurāpo raso̍ 'śurvrīhirvṛṣo̍ 'śuryavaḥ śukkro̍ 'śuḥ payo jīvo̍ 'śuḥ paśuramṛto̍ 'śurhiraṇyamṛgsūryyajuraṃśuḥ sāmāṃśurityete vā u daśa somāṃśavo yadā vā ete sarve
saṃgacchante 'tha somo 'tha sutaḥ

13.5

puroḍāśaiścaritvā dvidevatyaiścarantyātmā vai yajamānasya puroḍāśāḥ
prāṇā dvidevatyāstadyatpuroḍāśaiścaritvā dvidevatyaiścaranti prāṇāneva tadyajamāne dadhati¹ sarvvāyutvāyāsmim̐lloke 'mṛtavāyāmuṣmiṃstathā ha yajamānaḥ sarvvamāyurasmim̐lloka etyāpnotyamṛtatvamakṣitiṃ svarge loka aindravāyavaḥ
prathamo vāgvā indraḥ prāṇo vāyuścakṣurmaitrāvaruṇaḥ śrotramāśvinaste vā
ete prāṇā eva yadddvidevatyāstasmādanavānaṃ yajati prāṇānāṃ saṃtatyai saṃtatā iva hīme prāṇā nānuvaṣaṭkaroti prāṇā vai dvidevatyāḥ saṃsthānuvaṣaṭkāro netpurā kālātprāṇānsaṃsthāpayānīti yuktā iva hīme prāṇā
aindravāyavaṃ pūrvvārdhaṃ sādayati pūrvvāyo hyeṣa eṣāṃ prāṇānāmabhidhānata
ivābhita itarau paścādupanidadhātyabhita iva hīdaṃ cakṣuśca śrotraṃ ca
tānavagṛhṇāste netpravarttantā iti nāpidadhāti prāṇā vai dvidevatyā
netprāṇānapidadhānīti

13.6

idaṃ te somyaṃ madhviti prasthitānāṃ yājyā madhuścutāṃ² madhumatyanuvaṣaṭkarotyāhutīnāmeva śāntyā āhutīnāṃ pratiṣṭhityai atha hotrāḥ
saṃyajanti yajamānameva taddṛṇatāyai³ saṃpramuñcanti dvidevatyānāṃ prathamo bhakṣo
'theḍātha hotṛcamasa ātmā vai yajamānasya puroḍāśāḥ prāṇā dvidevatyā
annaṃ paśava iḍānnena vai prāṇāścātmā ca saṃhitastasmāddvidevatyānāṃ prathamo bhakṣo 'theḍātha hotṛcamasastānadhvaryyave prayacchati nānusṛjati prāṇā
vai dvidevatyā netprāṇānanusṛjānīti dviraindravāyavasya bhakṣayati dvirhi
tasya vaṣaṭkaroti sakṛnmaitrāvaruṇasya sakṛdāśvinasya sarvvataḥ parihāramāśvinasya bhakṣayati sarvato hyanena śrotreṇa śṛṇoti saṃsrāvānhotṝcamase
'vanayatīḍābhāja evaināṃstatkaroti

13.7

atheḍāmupahvayate dakṣiṇenottareḍāṃ dhārayantsavyena hotṛcamasaṃ ca
pātrīṃ ca saṃyacchatyasaṃsparśayanvajro vā ājyaṃ retaḥ somo nedvajreṇa reto
hinasānīti tasyāṃ na sunvadāha nāśiṣo nirāhopahūyeḍāmavaghāyāvasyati prāśnātyuttareḍāmathāpa ācamya hotṛcamasaṃ bhakṣayedetadvai paramamannādyaṃ yatsomaḥ paramamevaitadannādyaṃ sarve samupahvaya bhakṣayanti

13.8

atha vai pratyupahavo 'cchāvākasya pratyetā vāmā sūktāyaṃ sunvanyajamāno 'grabhīduta pratiṣṭhotopavaktaruta no gāva upahūtā iti yadi
nopajuhvaṣatyupahūta ityabhyasyati yadyupajuhvaṣati pratyupahūto 'cchāvāko
nivartadhvaṃ mānugātatyetasya sūktasya yāvatīḥ paryāpnuyāttāvatīranudruveddhotā vāpratikāminamacchāvākaṃ so tatra prāyaścittiḥ

13.9

prāṇā vā ṛtuyājāstadyadṛtuyājaiścaranti prāṇāneva tadyajamāne
dadhati sa vā ayaṃ tredhā vihitaḥ prāṇaḥ prāṇo 'pāno vyāna iti
ṣaḍṛtuneti yajanti prāṇameva tadyajamāne dadhati catvāra ṛtubhirityapānameva tadyajamāne dadhati dvirṛtunetyupariṣṭādvyānameva tadyajamāne dadhati¹ sarvāyutvāyāsmim̐lloke 'mṛtatvāyāmuṣmiṃstathā ha yajamānaḥ sarvamāyurasmim̐lloka etyāpnotyamṛtatvamakṣitiṃ svarge loke te vā ete prāṇā
eva yadṛtuyājāstasmādanavānaṃ yajanti prāṇānāṃ saṃtatyai saṃtatā iva
hīme prāṇā nānuvaṣaṭkurvanti prāṇā vā ṛtuyājāḥ saṃsthāyuṣaṭkāro
netpurā kālātprāṇāṃtsam̐sthāpayānīti yuktā iva hīme prāṇāstadāhuḥ
kasmāddhotā yakṣaddhotā yakṣadityeva sarvebhyaḥ preṣyatīti vāgvai hotā vāgyakṣadvāgyakṣadityeva tadāhātho sarve vā ete sapta hotāro 'pi vā ṛcābhyuditaṃ sapta hotāra ṛtuśo yajantītyatha yaddhirupariṣṭādvādiśatyajāmitāryai te vai dvādaśa bhavanti dvādaśa vai māsāḥ saṃvatsaraḥ saṃvatsarasyaivāptyai sa yo 'tra bhakṣayedyastaṃ tatra brūyādaśānto bhakṣo 'nanuvaṣaṭkṛtaḥ
prāṇāntas¹ vyagātra jīviṣyatīti tathā ha syādya u vai na bhakṣayedyastaṃ
tatra brūyātprāṇo bhakṣaḥ prāṇādātmānamantaragānna jīviṣyatīti tathā haiva
syāllimpeddidaivāveva jighredatra ca dvidevatyeṣu ceti tadu tatra śāsanaṃ
vedayante 'tha yadamū vyaticarato nānyonyamanuprapadyete adhvaryū tasmādṛturṛtuṃ
nānuprapadyate tasmādṛturṛtuṃ nānuprapadyate

Linked texts (7)