Dashopanishad 29.7
Daśopaniṣad 29.7
- Language
- Sanskrit
29.7
ṣaḍjāderapyantrāntarbhūtatvāt | satyasvarūpamāha- omiti satyamiti | oṅkārasya
sarvātmakatvena sarvavāgvyāpteromiti yattadeva satyam | anṛtasvarūpamāhaanṛtamiti | yannetīti niṣidhyate tadanṛtama | evaṃ mitādipañcake varṇalakṣaṇā
vāgantarbhavati | “sarvā vāco vadanti” iti śruteḥ | evaṃ mahāvrate pañcavidhamahadukthameṣā vikāralakṣaṇā vāgapi sadasadātmakārthavaśāddvidhā vibhajyate
satprāṇātmakaṃ satyam | prāṇātiriktavikārajātaṃ asadanṛtam | yaduktaṃ vāco
vikārarūpaṃ tatpuṣpaṃ phalam | tatra yajñakarma puṣpaṃ devatāptiḥ phalam | vāṅmayavṛkṣasya puṣpaphale parikalpyete | puṣpaphalayoḥ prāṇātmakatvamiti yattatsatyam
yadvā-yājñaṃ karma jñānaṃ ca samuccitaṃ puṣpaṃ, devatāptyayalakṣaṇaṃ phalamiti yo veda
tadvedanaphalaṃ sa heśvaro yaśasvī kalyāṇakīrtirbhavitorityādyuktārtham | vācovṛkṣasya yannetyanṛtaṃ tanmūlaṃ kim ? ityatra tattatra loke yathā vṛkṣa āvirmūlaḥ
āvidyakaprakāśamūlaḥ san śuṣyati | na kevalaṃ śuṣyati kintūddhartate vinaśyati
ca | evaṃ vāgvikārarūpaṃ vṛkṣamātmānamāvirmūlaṃ karoti yaḥ anṛtaṃ vadati
yasmādanṛtavaktā hīyate tasmājjātvapyanṛtaṃ na vadeta | anṛtavadanadoṣata
ātmānaṃ dayeta rakṣet | tuśabdo'vadhāraṇārthaḥ | enena anenānṛtaviralasatyavadanena
parātparaṃ brahma gacchatīti | parāgvā etadanṛtariktaṃ śuddhamakṣaraṃ kiṃ tat ? yadetadomiti | omityabhidhānena paramaparaṃ vā brahmābhidhīyate | ata eva vidvāṃsturīyoṅkārārthabrahma pratipadyate | “turīyoṅkārāpravidyotaṃ turyaturyam” iti śruteḥ | tathaivomiti
satyamevānujānate | atraivāsminneva kāle gṛhakṣetrādilakṣaṇagartapūraṇaṃ sadvicyate
udakādinā gartapūraṇamiva svātmanaḥ pūrṇatvena pūraṇābhāvādyāvadvastvomityanujānāti,
sa hi tāvatā ricyate | tatraivaṃ sati sa yaḥ kaścidyadātmanaḥ āpūraṇārthaṃ vastu sarvamoṅkuryāt omityanujānīyāt | kim ? atiriktamātmānaṃ nissvaṃ kuryādityarthaḥ
tasmādomiti pratipattā kāmebhyo nālaṃ na paryāptaḥ syāt | yato loke nissvo'jño
nālamatirbhavatyata ātmānaṃ sarvasvena ricyat | athaitatpūrṇamabhyāttaṃ kāmagartāsadātmakamadhyātmamāttam | kiṃ tat ? yannetyanṛtaṃ taddhi kāmagartātmapūrṇatāparipālanyarūpam
bāhyasaṃpatpūrṇo yaḥ kaścitkenacidyācyamāno'pi svapūrṇatāpālanāya svanikaṭe kiṃdeśakālapātralābhe deyaṃ vittaṃ yathāvidhi
dve brahmaṇī hi mantavye śabdabrahma paraṃ ca yat
śabdabrahmaṇi niṣṇātaḥ paraṃ brahmādhigacchati
tadvā idaṃ bṛhatīsahasraṃ saṃpannaṃ tadyaśassa indrassa bhūtānāmadhipatissa ya evametamindraṃ bhūtānāmadhipatiṃ veda visrasā haivāsmāllokātpraitīti ha smāha mahidāsa aitareyaḥ pretyendro bhūtvaiṣu lokeṣu
rājati | tadāhuryadanena rūpeṇāmuṃ lokamabhisaṃbhavatī3 atha kena
rūpeṇemaṃ lokamābhavatīṃ3 ? tadyadetat striyāṃ lohitaṃ bhavati agnestadrūpaṃ
tasmāttasmānna bībhatsetātha yadetatpuruṣe reto bhavatyādityasya tadrūpaṃ
tasmāttasmānna bībhatseta so'yamātmemamātmānamamuṣmā ātmane saṃprayacchatyasāvātmāmumātmānamimamasmā ātmane saṃprayacchati tāvanyonyamabhisaṃbhavato'nenāha rūpeṇāmuṃ lokamabhisaṃbhavatyamunā rūpeṇemaṃ
lokamābhavati
Linked texts (1)
- Mahaitareya — Sanskrit