Different Upanishads 31.4

31.4

tasmādvā brāhmaṇoktāt vai smaryamāṇāt etasmāt mantroktāt prāṇamayāt anyaḥ vyatiriktaḥ antaraḥ abhyantaraḥ ātmā ātmatvena kalpitaḥ manomayaḥ mano'ntaḥkaraṇaṃ tadvikāraḥ| tena manomayena eṣaḥ prāṇamayaḥ pūrṇaḥ vyāptaḥ| saḥ prakṛtaḥ vai prasiddhaḥ eṣaḥ manomayaḥ puruṣavidha eva śirādyavayavaiḥ puruṣākāra eva| tasya prāṇamayasya puruṣavidhatāṃ puruṣākāratāmanu paścāt ayaṃ manomayaḥ puruṣavidhaḥ puruṣākāraḥ| uktapuruṣākārasya pañcāvayavānāha—tasyeti| tasya manomayātmanaḥ yajureva aniyatākṣarapādāvasāno mantraviśeṣarāśirūpayajurveda eva śiraḥ pradhānaśirastvena dhyeyaḥ| ṛgdakṣiṇaḥ pakṣaḥ ṛgvedo dakṣiṇapakṣatvena dhyeyaḥ| sāmottaraḥ pakṣaḥ sāmavedo vāmapakṣatvena dhyeyaḥ| ādeśaḥ viśeṣānatidiśatītyādeśo brāhmaṇabhāgaḥ, ātmā ātmatvena dakṣiṇottarapakṣayormadhyamabhāgatvena dhyeyaḥ| atharvāṅgirasaḥ atharvavedaḥ pucchaṃ pratiṣṭhā pucchatvena pratiṣṭhātvena ca dhyeyaḥ| na ca yajurādivedānāṃ bāhyaśabdarāśau rūḍhatvāt kathamāntara-manomayāṅgatvamiti vācyam; yajurādiśabdānāṃ svaviṣayakamanovṛttipara-tvāṅgīkāreṇa manomayāṅgatvopapatteḥ| evaṃ manovṛttitve mantrāṇāṃ vṛtti-ravāvartyata iti mānaso japa upapadyate| na hi kevalā varṇā eva yajurādiśabdairgrāhyāḥ, kintu tālavādisthāneṣu vāgvyābhighātānukūlena prayatnena janito yo dhvaniviśeṣastadvyaṅgyā ye udāttādisvarayuktā varṇāḥ te ca padāni vākyāni ca viṣayā yāsāṃ yā vṛttayo'tra yajurādiśabdai-rucyanta iti bhāvaḥ| yadvā— śruteranatiśaṃkanīyatvāt śrautavidhibalādeva
yato vāco nivartante | aprāpya manasā saha | ānandaṃ brahmaṇo vidvān | na bibheti kadācaneti
tasyaiṣa eva śārīra ātmā | yaḥ pūrvasya | tasmādvā etasmānmanomayāt anyo'ntara ātmā vijñānamayaḥ | tenaiṣa pūrṇaḥ | sa vā eṣa puruṣavidha eva | tasya puruṣavidhatāmnvayaṃ puruṣavidhaḥ
tasya śraddhaiva śiraḥ | ṛtaṃ dakṣiṇaḥ pakṣaḥ | satyamuttaraḥ pakṣaḥ
yoga ātmā | mahaḥ pucchaṃ pratiṣṭhā | tadapyeṣa śloko bhavati
iti caturtho'nuvākaḥ