Pramāṇa · Search · About · API

Isha Upanishad 9

Commentary of Śaṅkarācārya of Śaṅkarācārya 9

Language
Sanskrit

9

vivṛtiḥ | idānīmiti | tata iti | karmma tyaktvā vihitakarmmānanuṣṭhānena pratyavāye satyantaḥkaraṇaśuddhyabhāvena jñānānudayāditi bhāvaḥ |
śaṅkaraḥ |—atrādyena mantreṇa sarvvaiṣaṇāparityāgena jñānaniṣṭhoktā prathamavedārthaḥ | īśā vāsyamidaṃ sarvvaṃ mā gṛdhaḥ kasyasviddhanamityajñānāṃ jijīviṣūṇāṃ jñānaniṣṭhāsambhave kurvvanneveha karmmāṇi jijīviṣediti karmmaniṣṭhoktā dvitīyo vedārthaḥ | anayośca niṣ‍ṭhayorvibhāgo mantrapradarśitayorvṛhadāraṇyake'pi pradarśitaḥ | so'kāmayata jāyā me syādityādinā | ajñasya kāminaḥ karmāṇīti mana evāsyātmā vāgjāyetyādivacanāt | ajñatvaṃ kāmitvaṃ ca niścitamavagamyate | tathāca tatphalaṃ saptānnasargasteṣvātmabhāvenātmasvarūpāvasthānaṃ jāyādyeṣaṇātrayasannyāsena cātmavidāṃ karmmaniṣṭhāprātikūlyenātmasvarūpaniṣṭhaiva darśitā | kiṃ prajayā kariṣyāmo yeṣāṃ no'yamātmāyaṃ loka ityādinā | ye tu jñānaniṣṭhāḥ sannyāsinastebhyo'sūryā nāma ta ityādināvidvannindādvāreṇātmano yāthātmyaṃ sa paryyagādityetadantairmantrairūpadiṣṭam | te hyatrādhikṛtān kāmina iti | tathāca śvetāśvatarāṇāṃ mantropaniṣadi atyāśramibhyaḥ paramaṃ pavitraṃ provāca samyagṛṣisaṅghajuṣṭamityādi vibhajyoktam | ye tu karmmaniṣṭhāḥ karmma kurvvanta eva jijīviṣavastebhya idamucyate | andhaṃ tama ityādi | kathaṃ punarevamavagamyate na tu sarvveṣāmityucyate | akāminaḥ sādhyasādhanabhedopamaddena | yasmin sarvvāṇi bhūtāni ātmaivābhūdvijānataḥ | tatra ko mohaḥ kaḥ śoka ekatvamanupaśyataḥ | yadātmaikatvavijñānaṃ tanna kenacit karmmaṇā jñānāntareṇa vā vācyamūḍhaḥ samuccicīṣati | iha granthe tu samuccicīṣayāvidyadādinindā kriyate | tatra ca yasya yena samuccayaḥ sambhavati nyāyataḥ śāstrato vā tadihocyate | taddaivaṃ vittaṃ devatādijñānaṃ karmmasambandhitvenopanyastaṃ na paramātmajñānam | vidyayā devaloka iti pṛthakphalaśravaṇāt | tayorjñānakarmmaṇorihaikekānuṣṭhānanindā samuccicīṣayā na nindāparaivai kasya pṛthakphalaśravaṇāt | vidyayā tadārohanti | vidyayā devalokaḥ | na tatra dakṣiṇāṃ yānti | karmmaṇā pitṛloka iti | na hi śāstravihitaṃ kiñcidakarttavyatāmiyāttava | andhaṃ tamaḥ adarśarśnātmakaṃ tamaḥ praviśanti | ke | ye'vidyāṃ vidyāyā anyā avidyā tāṃ karmetyarthaḥ | karmmaṇo vidyāvirodhisvāt | tāmavidyāmagnihotrādilakṣaṇāmeva kevalāmupāsate tatparāḥ santo'nutiṣṭhantītyabhiprāyaḥ | tatastasmādandhātmakāttamaso bhūya iva bahuttarameva tamaḥ praviśanti | karmma hitvā ye u vidyāyāmeva devatājñāne ratāḥ | tatrāvāntaraphalabhedavidyākarmmaṇoḥ samuccayakāraṇamāha | anyathā phalavadaphalavatoḥ sannihitayoraṅgāṅgitayā jāmitvaṃ syādityarthaḥ |

Linked texts (1)