Isha Upanishad p2
Commentary of Śaṅkarācārya of Śaṅkarācārya p2
- Language
- Sanskrit
p2
īśā vāsyamityādayo mantrāḥ karmmasvaviniyuktāsteṣāmakarmmaśeṣasyātmano yāthātmyaprakāśakatvāt| yāthātmyaṃ cātmanaḥ śuddhatvāpāpaviddhatvaikatvanityatvāśarīratvasarvvagatatvādi vakṣyamāṇam| tacca karmmaṇā virudhyata iti yukta evaiṣāṃ karmmasvaviniyogaḥ| na caivaṃlakṣaṇamātmano yāthātmyamutpādyaṃ vikāryyamāpyaṃ saṃskāryyaṃ vā kartṛ bhoktṛ vā yena karmmaśeṣatā syāt| sarvvāsāmupaniṣadāmātmayāthātmyanirūpaṇenaivopakṣayāt| gītānāṃ mokṣadharmmāṇāṃ caivaṃparatvāt| tasmādātmano'nekatvakartṛtvabhoktṛtvādi cāśuddhatvapāpaviddhatvādi copādāya lokabuddhisiddhakarmmāṇi vihitāni| yo hi karmmaphalenāthī dṛṣṭena brahmavarcasādinādṛṣṭena svargādinā ca dvijātirahama na kāṇakuṇṭhatvāya nadhikāradharmmavānityātmānaṃ manyate so'dhikriyate karmmasviti hi adhikāravido vadanti| tasmādete mantrā ātmano yāthātmyaprakāśanenātmaviṣayaṃ svābhāvikakarmmavijñānaṃ nivarttayantaḥ śokamohādisaṃsāradharmmavicchittisādhanamātmaikatvādivijñānamutpādayantīti| evamuktābhidheyasambandhaprayojanānmantrān saṅkṣepato vyākhyāsyāmaḥ| īśā| īṣṭe itīṭ teneśā| īśitā parameśvaraḥ paramātmā sarvvasya| sa hi sarvvamīṣṭe sarvvajantūnāmātmā san| tena svenātmaneśā vāsyamācchādanīyam| kim| idaṃ sarvvaṃ yat kiñca yat kiñcijjagatyāṃ pṛthivyāṃ jagat| sarvvaṃ svenātmanāhamevedaṃ sarvvamiti paramārthasatyarūpeṇānṛtamidaṃ sarvvañcarācaramācchādanīyaṃ paramātmanā| yathā candanāgurvvādiṃrudakādisambandhajakledādijaṃ daurgandhyaṃ tatsvarūpanigharṣaṇenācchādyate svena pāramārthikena gandhena tadvadeva hi svātmanyadhyastaṃ svābhāvikaṃ kartṛtvabhoktṛtvādilakṣaṇaṃ jagadvaitarūpaṃ pṛthivyāṃ jagatyāmityupalakṣaṇārthatvāt sarvvameva nāmarūpakarmmākhyaṃ vikārajātaṃ paramārthasatyātmabhāvanayā tyaktaṃ syāt| evamīśvarātmabhāvanayā yuktasya puttrādyeṣaṇātrayasannyāsa evādhikāro na karmmasu tena tyaktena tyāgenetyarthaḥ| na hi tyakto mṛtaḥ putro bhṛtyo vā ātmasambandhitayābhāvādātmānaṃ pālayatyatastyāgenetyayamevārthaḥ| bhuñjīthāḥ pālayethāḥ| evaṃ tyaktaiṣaṇastvaṃ mā gṛdhaḥ gṛdhimākāṅkṣāṃ mākārṣīrdhanaviṣayām| kasya svit kasyacit parasvaṃ dhanaṃ svasya vā dhanaṃ mākāṅkṣīrityarthaḥ| sviditthanarthako nipātaḥ| athavā māgṛdhaḥ kasmāt| kasya sviddhanamilākṣepārtho na kasyaciddhanamasti yadgṛhyeta| ātmaiva sarvvamitīśvarabhāvanayā sarvvaṃ tyaktamata ātmana evedaṃ sarvvamātmaiva ca sarvvamato mithyāviṣayāṃ gṛdhiṃ mākārṣīrityarthaḥ |
Linked texts (1)
- Īśopaniṣad — Sanskrit