Kaṭha Upaniṣad 1.2.24-2
Kaṭhaprakāśikā (Raṅgarāmānuja) 1.2.24-2
- Language
- Sanskrit
1.2.24-2
| spaṣṭo'rthaḥ | bhūmeḥ iti | pṛthivyāḥ vistīrṇam āyatanam - maṇḍalaṃ rājyaṃ vṛṇīṣva| athavā bhūmeḥ sambandhi mahadāyatanam - vicitraśālāprāsādādiyuktaṃ gṛhaṃ vṛṇīṣva | svayaṃ ceti | yāvadvarṣāṇi jīvitumicchasi, tāvajjīva ityarthaḥ |
ā.bhā. - evamukto'pi mṛtyuḥ, tasmai sa vidvānupasannāya praśāntacittāya (muṃ.u.1-2-13) ityādi śrutiproktaṃ praśāntacittatvam, asya parīkṣituṃ pralobhayati - śatāyuṣaḥ iti | śatāyuṣaḥ - śataṃ varṣīṇi āyūṃṣi yeṣāṃ tān, śatavarṣapramāṇajīvanān, putrapautrān - putrāśca pautrāśca tān, vṛṇīṣva prārthayasva, bahūn - yathepsitasaṃkhyākān, paśūn - gomahiṣyādīn vṛṇīṣva, hastihiraṇyam - hastī ca hiraṇyaṃ ca hastihiraṇyam jātāvekavacanam2 | atrāpi bahūn iti viśeṣaṇaṃ yojyam | īpsitasaṃkhyākān hastinaḥ, īpsitaparimāṇaṃ hiraṇyaṃ ca vṛṇīṣva | aśvān api bahūn vṛṇīṣva | kiñca bhūmeḥ - pṛthivyāḥ mahat - ativistṛtam āyatanam - maṇḍalaṃ, catvāriṃśadyojanaparimitadeśasaṃjñitaṃ rājyaṃ vṛṇīṣva, yadvā bhūsambandhi mahat - vipulam āyatanam - śālā3prāsādādiviśiṣṭagehaṃ vṛṇīṣva ityarthaḥ | kiñca sarvametat - viphalam ; yadi tavāyureva alpaṃ syāt| ataḥ yāvat varṣāṇi jīvituṃ vāñchasi tāvat śaradaḥ - varṣāṇi svayaṃ jīva - śatāyurvai manuṣyaḥ iti niyamastu tava putrapautreṣveva na tvayi iti tvaṃ tanniyamam anādṛtya, icchānusāraṃ ciraṃjīva iti bhāvaḥ |
su. - putrapautrānvṛṇīṣva - santānasamṛddhiṃ vṛṇīṣva iti yāvat | sā hi sarvato durlabhā | taccha putrapautrādisantānaṃ cirāyurapi syāt ityāha - śatāyuṣa iti| kiñca - bahūn paśūn hastihiraṇyamaśvān - na kevalaṃ santānasamṛddhimātram, atha ca bhogopakaraṇaṃ gavāśvahasti hiraṇyaṃ yat tvadapekṣitaṃ tadvṛṇīṣva | kiṃ bahunā? idamapi vṛṇīṣva yacca bhūmermahadāyatanam - bhaumaṃ mahatsthānam, rājyam ityetat |
sarvamidaṃ syānnāma, yadi svalpāyuḥ kimetaiḥ? tadāha - svayaṃ ca jīva śarado yāvat icchasi - āyurniyamam ullaṅghya yathecchaṃ jīveti yāvat ||
Linked texts (1)
- Kaṭhopaniṣad — Sanskrit