Kaṭha Upaniṣad 2.22
Kaṭhaprakāśikā (Raṅgarāmānuja) 2.22
- Language
- Sanskrit
2.22
vacanavyaktyaiva vyaktaḥ| āhitaḥ1 iti karmaṇi ktaḥ | anyakartṛkādhānakarmatvātpāravaśyam | praviṣṭa iti kartari2 | kartṛtvācca svātantryam | svatantraḥ kartā 3 (pā.sū.1-4-54) | karmaṇā praveśyamānaṃ jīvamanupraviśati bhagavān tadrakṣaṇāya iti bhāvaḥ | gahvareṣṭham - duṣpraveśe deśe sthitam, aprākṛte deśaviśeṣe sthitamiti yāvat | akṣare parame vyoman (tai.nā.2) iti anyatra śrūyate | yadvā - ati saṃkaṭe deśe jīvarūpe sthitam; antaryāmitayā ityetat | purāṇam - kāraṇamiti yāvat | kāryaṃ hi arvācīnam | tam - trayīprasiddham, devam - niratiśayadīptiyuktam | yasya bhāsā sarvamidaṃ vibhāti taṃ purāṇaṃ devam iti vā anvayaḥ | yadyapi - vyapadiśyante devāḥ iti | nāmamātrametat | arvācīnāśca | nārāyaṇādbrahmā jāyate; nārāyaṇādindro jāyate (nārā.u.1), anarvācīno devaḥ ; sa eka eva nārāyaṇa ityarthaḥ | adhyātmayogādhigamena mattvā - bāhyebhyo'rthebhyaḥ pratisaṃhṛtya ātmasvarūpe pravartito manaso yogaḥ - adhyātmayogaḥ ; tena jātaḥ adhigamaḥ - prakṛtivilakṣaṇapariśuddhātmavijñānam, ātmāvalokanam ityetat; tena aṅgabhūtena | uktaṃ devaṃ matvā - ātmāvalokanapūrvakaparamātmopāsanaṃ prāpya iti yāvat| nijātmānaṃ brahmarūpaṃ dehatrayavilakṣaṇam |
vibhāvya, tena kartavyā bhaktiḥ kṛṣṇasya sarvadā ||
iti bhagavadvacanam iha upabṛṃhaṇaṃ bodhyam | adhyātmayogasya adhigamaḥ - prāptiḥ, yogasiddhiḥ, tayā devaṃ matvā yogadṛṣṭyā devamavalokya ityarthaḥ iti kecit | evaṃ sādhanasvarūpam uktvā phalamāha - harṣaśokau jahāti - vaiṣayikau | harṣaśokaśabdau puṇyapāpalakṣakau vā | ātyantikasaṃsāranivṛttiḥ bhavati ityetat ||
Linked texts (1)
- Kaṭhopaniṣad — Sanskrit