Kaṭha Upaniṣad 6.2.10
Kaṭhaprakāśikā (Raṅgarāmānuja) 6.2.10
- Language
- Sanskrit
6.2.10
yadā pañcāvatiṣṭhante jñānāni manasā saha |
buddhiśca na viceṣṭeta tāmāhuḥ paramāṃ gatim ||
6.2.10.p1
pra.dī. - jñānendriyayuktamanasaḥ svaviṣayāpravṛttireva mokṣārthagamanam ityāha yadā pañcāvatiṣṭhanta iti | yadā2 - yadavasthāyām, pañca - pañcasaṃkhyākāni, jñānāni - jñāyante ebhiḥ iti jñānāni, indriyāṇi, manasā saha tiṣṭhante - svavyāpāreṣu apravṛttāni santi tiṣṭhante, buddhiśca - adhyavasāyātmikā buddhiśca, na viceṣṭeta - svavyāpārāpravṛttātiṣṭheta, bhakti yogajñāḥ, tām - avasthām, paramāṃ gatim - mokṣārthagamanamiti āhuḥ ||
6.2.10.p2
pra. - yadā pañca iti | jñāyate anena iti vyutpattyā, jñānāni indriyāṇi ityarthaḥ | sapta gateḥ (bra.sū . 2-4-2) ityadhikaraṇe vyāsāryaiḥ tathā vyākhyātattvāt| adhyavasāyopetaṃ mana eva buddhiśabdena ucyate | ata eva tatra bhāṣyam - adhyavasāyābhimānacintāvṛttibhedāt mana eva buddhyahaṅkāracittaśabdaiḥ vyapadiśyate iti | śarīrāntassañcaraṇaṃ vihāya mokṣārthagamanaṃ paramā gatiḥ iti tatraiva spaṣṭam |
6.2.10.p3
ā.bhā. - manasaḥ tādṛśabuddhikṛtaḥ saṃskāraḥ kadā bhavati ityatrāha yadā pañcajñānāni - jñānasādhanāni indriyāṇi , manasā saha - brahmaṇyeva, avatiṣṭhante - sthirībhavanti, manasi paramātmapravaṇe,1 svasvaviṣayavinivṛttāni2 indriyāṇi, tatraiva saha manasā dhṛtāni bhavanti, buddhiśca - adhyavasāyalakṣaṇā, na viceṣṭeta - vyāpārarahitāsvatiṣṭheta, tām - īdṛśīṃ prasiddham indriyadhāraṇameva, paramāṃ gatim - gamyate anayā iti gatiḥ gamanasādhanam tasyāḥ paramatvaṃ mokṣarūpotkṛṣṭa- phalasādhanatvameva | īdṛśa indriyadhāraṇaiva mokṣasādhanam iti āhuḥ - paramātmatattva vidaḥ ||
6.2.10.p4
su. - kadā cetasastathātvam, tadāha - yadā iti | yasmin samaye śrotrādīni, pañca - jñānendriyāṇi, manasā sahāvatiṣṭhante - brahmaṇyabhimukhe manasi tena sahaiva avatiṣṭhante, tadanuguṇānyeva bhavanti, tadviparītavṛttikāni na bhavanti
Linked texts (1)
- Kaṭhopaniṣad — Sanskrit