Kaṭha Upaniṣad 5.11

5.11

hṛdā manīṣā manasā ca kathaṃ punarātmā jñātuṃ śakyaḥ ? hṛnmanīṇamanasāṃ jāgrajjāgradādisvāpaturyāntadvādaśāvasthāvyāpṛtatvāt | tadvyāpṛtyarhāvasthāyā api ātmāvaraṇabhedapratītyavāstavatvādivoṣaduṣṭatvāt | jāgrajjāgradāderevaṃdoṣaduṣṭatve'pi turyāvasthāpravibhaktajāgradādyavasthātrayaṃ nirduṣṭam | tadavaṣṭamya hṛdādirātmānaṃ jānātīti cenna ; tasyāpi samānadoṣavatvāt | tasya brahmamātravedanopāyatve'pi dvādaśāvasthāvadātmāvaraṇādestulyatvāt kathaṃ hṛdādirātmānaṃ jānāti ? iti śaṅkāyāṃ turyāvasthāpravibhaktāvasthātrayāvalambanato hṛdādīnātmā jñātuṃ śakya ityāhayadā iti | turyajāgaraṇe svāntarbahirvijṛṃbhitaviṣayābhāsasattve'pi “ brahmaivedaṃ sarvaṃ ” iti śrutyanurodhena jñānārthatvāt pañca jñānāni śrotrādīni śabdādipañcaviṣayābhāsāgrahaṇapūrvakaṃ brahmākāratayā svayaṃ avatiṣṭhante | hṛcchabdavācyeyaṃ tadavasthā turyajāgraducyate | “ sa yaścāyaṃ puruṣe yaścāsāvāditye sa ekaḥ ” iti śrutyarthapratyagabhinnaṃ brahmāsmīti yadā śrotrādivyāpāroparatipūrvakaṃ saṃkalpādivṛttijātāgrahaṇapūrvakaṃ ca bāhyāntarvyāpāroparamaṇabrahmasākṣātkārapariṇatamanasaivābhāsanirvikalpakatayā mano'vatiṣṭhate seyamavasthā manīdṛkśabdavācyaturyasvapna ucyate |
iti śrutyanurodhena yadā 'kevalena nirvikalpāyamānaguṇasāmyātmanā dhyātrāditripuṭīṃ vismṛtya svātiriktabāhyāntaḥkalanāṃ śūnyatvena yayā buddhyate saiva buddhiḥ | tadvṛttisamuccayārthaḥ caśabdaḥ | vṛttimadbuddhiḥ punarvyutthānāvadhi na viceṣṭati na viceṣṭata iti yat seyamavasthā brahmamātrasiddhāntamananaviśiṣṭamanaḥśabdavācyaturyasuptirucyate | itthaṃbhūtahṛdādinā jāgrajjāgradādipañcadaśāvasthāntavyaṣṭisamaṣṭitadubhayaikyāvasthāropāpavādādhikaraṇaviśvaviśvādyavikalpānujñaikarasāntacatuṣpañcadaśakalanāpahnavasiddhaniṣpratiyogikabrahmamātratayā yā sthitiravaśiṣyate brahmavidvarīyāṃsaḥ tāmeva paramāṃ gatimāhuḥ ityatra—
iti smṛtiśca mānam | itthaṃbhūtahṛdādyavaṣṭabhya brahmavidvarīyāṃso yathāvajjānantīti bhāvaḥ |
samādhau kriyamāṇe tu vighnānyāyānti vai balāt | anusandhānarāhityamālasyaṃ bhogalālasam || layastamaśca vikṣepastejaḥ svedaśca śūnyatā | evaṃ hi vighnabāhulyaṃ tyājyaṃ brahmaviśāradaiḥ | brahmavṛttyā hi pūrṇatvaṃ tayā pūrṇatvamabhyaset ||
ityādiśrutirmānam |