Kaṭha Upaniṣad 5.13

5.13

yadi buddhiceṣṭāviṣayaṃ tadā idaṃ taditi viśeṣataḥ śakyamavadhārayitum | “ buddhiśca na viceṣṭati ” iti yadā buddhyādiceṣṭoparamo bhavati tadā grāhakābhāvāt grāhyamapi nāstyeva | karaṇagocarasyaivāstitāprasiddhestadviparītasyāsattvaṃ yuktam | ato na yogākāṅkṣāsti | yogaphalāniṣpatternāsti brahmetyupalabdhavyam—ityāśaṅkya yadavagateḥ karaṇagrāmāpahnavapūrvakatvāt tathāvidhaṃ brahmāsallaukikādyaṣṭadṛṣṭigocarakaraṇagrāmātmatvasatyatvavyāvahārikatvaprātibhāsikatvādimohe satyasatyapi tatsarvāpahnavasiddhaṃ brahma niṣpratiyogikasvamātratayāstītyevāvagantavyamityāha--naiva iti | vākcakṣurgrahaṇaṃ karmajñānendriyopalakṣaṇārtham | mānasagrahaṇaṃ cāntaḥkaraṇopalakṣaṇārtham | na hi vyaṣṭisamaṣṭikaraṇajālenātmā jñātuṃ śakyaḥ nirviśeṣatvāt | tathāpi jaganmūlatvena yadavagamyate tadbrahma astyeva, kāryotpatyādeḥ saddhetogarmakatvāt | tathā hi--idaṃ kāryaṃ jagat sadbuddhiniṣṭhāmarhati | yā hi viṣayapravilāpanabuddhiḥ sā satpratyayagabhaiva pravilīyate | sadasadvastuyāthātmyādhigame buddhirhi naḥ pramāṇapadaṃ bhajati | yadi na syājjagato mūlaṃ tadā kāryamasattayā gṛhyeta | na hi tadasti | idaṃ sadidaṃ saditi sattvena hi gṛhyate | yathā ghaṭādikāryaṃ mṛdādyanvitaṃ tasmājjaganmūlatvenātmāvagantavyaḥ | kathametadavagantavyaṃ ? ityata āha—asti iti | kāryanirūpitakāraṇatāmāpannaṃ jaganmūlaṃ vastutaḥ kāryakāraṇakalanāpahnavasiddhaṃ brahmamātraṃ vā astīti bruvato'nyatra—
iti nāstike'sallaukikādau kathaṃkāraṃ brahmayāthātmyaṃ upalabhyate ? tasmādasallaukikatadantargatāsadvādipakṣamunmūlya jaganmūlatvenātmā astītyupalabdhavyaḥ | yadā tu vācārambhaṇaśrutyā kāryapralayāt kāraṇatāsiddhyā kāryakāraṇakalanāpahnavasiddhaṃ brahmāvaśiṣyate, tadā tat svamātratvenopalabdhaṃ syāt | tena rūpeṇādhyātmastītyupalabdhavyaḥ | ubhayoḥ iti nirdhāraṇāryā ṣaṣṭhī | pūrvaṃ kāryopalabdhito jaganmūlatvenopalabdhasya atha svātiriktajagadapahnavasiddhabrahmamātratvena upalabdhasya ca tayorubhayoḥ sopādhikanirupādhikayorastitvabhāvayoḥ tattvabhāvaḥ viditāviditakalanātmakajāgrajjāgradādyavikalpānujñaikarasāntacatuṣpañcadaśakalanāpahnavasiddhaniṣpratiyogikabrahmamātrāvasthitiḥ,
“neti neti,” “na hyetasmāditi,” “netyanyat paramasti,” “tadetadbrahmāpūrvamanaparamanantaramabāhyam,” “ayamātmā brahma sarvānubhūḥ,” “paśyatehāpi sanmātramasadanyat,” “brahmamātramasanna hi,” siddhānto'dhyātmaśāstrāṇāṃ sarvāpahnava eva hi | nāvidyāstīha no māyā śāntaṃ brahmedamakramam || ityādiśrutyarthaviśāradabrahmavidvariṣṭhasya prasīdati | || 12, 13 ||