Kaushitaki Upanishad 2.12
Kauṣītakyupaniṣaddīpikā (Śaṅkarānanda) 2.12
- Language
- Sanskrit
2.12
nikhilā devatāḥ devatāśabdābhidheyāḥ vāyumeva vātaṃ prāṇameva na tvanyaṃ praviśya praveśaṃ kṛtvā, vāyāvādhidaivike prāṇe mṛtā astaṃ gatā na mṛcchante na vinaśyanti vāyutādātmyena, tasmādeva u api tata eva vāyorna tvanyasmāt punarudīrate bhūya udayamāgacchanti, ityanena prakāreṇādhidaivataṃ devatā adhikṛtyoktaṃ adhidaivataṃ |
athādhidaivatakathanānantaraṃ adhyātmamātmānamadhikṛtyoktamadhyātmaṃ| etadvai brahma dīpyate yadvācā vadatyathaitanmriyate yanna vadati tasya cakṣureva tejo gacchati prāṇaṃ prāṇa etadvai brahma dīpyate yaccakṣuṣā paśyatyathaitanmriyate yanna paśyati tasya śrotrameva tejo gacchati prāṇaṃ prāṇa etadvai brahma dīpyate yacchrotreṇa śṛṇotyathaitanmriyate yanna śṛṇoti tasya mana eva tejo gacchati prāṇaṃ prāṇa etadvai brahma dīpyate yanmanasā dhyāyatyathaitanmriyate yanna dhyāyati tasya prāṇameva tejo gacchati prāṇaṃ prāṇastā vā etāḥ sarvā devatāḥ prāṇameva praviśya prāṇe mṛtā na mṛccha-
mne tasmādeva punarudīrate vācā cakṣuṣā śrotreṇa manasā cendriyeṇa vadanamavalokanaṃ śravaṇaṃ dhyānañca yathākrameṇa kurute ceddopanaṃ, na cenmaraṇaṃ | agnervāgādityasya cakṣuścandramasaḥ śrotraṃ vidyuto mano vāyoḥ prāṇa ityatra viśeṣaḥ | anyat pūrvavadvyākhyeyaṃ | daivaparimarajñānasya phalamāha, tat tasmin daive parimare jñāte yadi paccāntare asambhāvitamidaṃ atha kathañciddaivād bhavet, ha prasiddhāḥ, vai smaryyamāṇā evaṃ vidvāṃsaḥ uktena prakāreṇa daivaparimarajñānavantaḥ, ubhau dvau parvvatau girī abhimavarteyātāṃ abhipravarteyeran sarvataḥ pravṛttiṃ dvandvayuddhairivotpatanādhobhūmipraveśādikaṃ kārayeyuḥ | tau ca kiṃ parvvatāvaṇyāvikadeśasthau, netyāha, tustūrṣamāṇau dakṣiṇaśca uttaraśca āstaraṇaṃ kurvāṇau dakṣiṇa ekastādṛśaścottaraḥ, cakārau dakṣiṇottarayostustūrṣamāṇapadasambandhārthau | ayamarthaḥ | uttarapūrvādideśastha ekaḥ aparaśca bhāratakhaṇḍādisthaḥ ubhāvapi bhāskaragatinirodhakau pṛthivīṃ
Linked texts (1)
- Kauṣītakibrāhmaṇopaniṣad — Sanskrit