Pramāṇa · Search · About · API

Kauṣītaki Upaniṣad 2.11

Kauṣītakyupaniṣaddīpikā (Śaṅkarānanda) 2.11

Language
Sanskrit

2.11

ityanena mantreṇa triḥ trivāraṃ mūrdhānamavajighret mūrdhni āghrāṇaṃ kuryāt| idānīṃ hiṅkāramantramāha gavāṃ kāmadhenvādīnāṃ savatsānāṃ ghaṭodhnīnāṃ tvā tvāṃ putraṃ hiṅkāreṇa vatsākāraṇārthaṃ gobhiḥ kriyamāṇaḥ kharo hiṅkāraḥ tenā'bhihiṅkaromi sarvato hiṅkāreṇākārayāmi, ityanena mantreṇa triḥ trivāraṃ mūrdhānamabhihiṅkaryāt sarvato mūrdhni himiti śabdaṃ kuryāt |
evaṃ kauṣītakestotryupāsanānyuktā prakṛtaṃ prāṇasya brahmatvaṃ saṃvargavidyārūpeṇāntarhitaṃ vivakṣuḥ phalāntarāya nāmāntaramāha, atha prāṇasya brahmatvakathanānantaraṃ, ataḥ yasmāt svavairiṇo maraṇasyecchā asmāt kāraṇāt, daivaḥ devānāṃ vāgādīnāṃ sambandhī daivaḥ, parimaraḥ prāṇaṃ parito mriyante anyādyā vāgādyāśceti prāṇo brahmarūpaḥ parimaraḥ kathyata iti śeṣaḥ| etatpratyakṣaṃ vai prasiddhaṃ brahma prāṇopādhikaṃ satyajñānādirūpaṃ dīpyate prakāśyate, yadyadā'gnidahapāqaprakāśahetuḥ śaśvānurjvalati dīptimān bhavati, atha tadā etaduktaṃ brahma mriyate prāṇaṃ muñcati yanna jvalati yadāgnirdīptimānna bhavati, tasya dīptiśūnyasyāgneḥ ādityameva bhāskarameva na tvanyaṃ tejo gacchati dīptiḥ prāpnoti,
vāyumādhidaivikaṃ prāṇaṃ prāṇaḥ prakarṣeṇa ceṣṭāheturvāto gacchati | etadvai brahma dīpyate yat pūrvavadvyākhyeyaṃ | ādityo dṛśyate bhāskaro nayanapathamāgacchati athaitanmriyate yat pūrvavadvyākhyeyaṃ, na dṛśyate nayanābhyāṃ na nirīkṣyate, tasyādṛṣṭasyādityasya candramasameva somameva na tvanyaṃ tejo gacchati vāyuṃ prāṇaḥ | etadvai brahma dīpyate yaccandramāḥ dṛśyate'thaitanmriyate yanna dṛśyate tasya vidyutameva tejo gacchati vāyuṃ prāṇaḥ | etadvai brahma dīpyate yaccandramāḥ somaḥ tasya candramaso vidyutameva saudāminīmeva na tvanyaṃ | anyat pūrvavadvyākhyeyaṃ | vidyut saudāminī vidyotate vidyotanaṃ kurute dṛśyate ityarthaḥ | athaitanmriyate yanna vidyotate tasya vāyumeva tejo gacchati vāyuṃ prāṇaḥ, na vidyotate na dṛśyate, tasya vidyudrūpasya tejaḥprāṇau vāyumevādhigacchataḥ | anyat pūrvavadvyākhyeyaṃ | tā uktā vai prasiddhā etā agnyādityacandramovidyudrūpāḥ sarvā

Linked texts (1)