Kauṣītaki Upaniṣad 2.2

2.2

kṣācchrotramārundhe śrotraṃ śravaṇendriyaṃ, vyākhyātamanyat | cakṣuṣā śuktikāṃ rajatavat paśyanti na tvevaṃ śrotramavidyamānaṃ śṛṇoti tato yuktaṃ cakṣuṣa āntaratvaṃ śrotrasya | śrotraṃ śrotrendriyāt parastānmanaḥ saṅkalpavikalpātmaka mantaḥkaraṇaṃ, vyākhyātamanyat | manasaḥ sāvadhānatve śrotreṇa śravaṇaṃ, tato yuktaṃ śrotrādāntaratvaṃ manasaḥ| manaḥ manasaḥ parastāt parataḥ āntaraḥ prāṇaḥ pañcavṛttiḥ, prāṇabandhanaṃ hi manaḥ prasiddhaṃ, ārudhyate samantādāvṛtya tiṣṭhatītyavagamyate paṇḍitarūpaiḥ | evamāntaratvena brahmatvaṃ yuktaṃ | tasmai vā etasmai prāṇāya brahmaṇe etāḥ sarvā devatā ayācamānāya baliṃ haranti, tatho evāsmai sarvāṇi bhūtānyayācamānāyaiva baliṃ haranti ya evaṃ veda tasyopaniṣanna yācediti tadyathā grāmaṃ bhikṣitvā'labdhvopaviśennāhamato dattamaśnīyāmiti ya evainaṃ purastāt pratyācakṣīraṃsta evainamupamantrayante dadāma ta ityeṣa dharmo yācato bhavatyanyatastvevainamupamantrayante dadāma ta iti vyākhyātaṃ |
prāṇavido'rthecchāyāṃ satyāṃ kartavyatāmāha, atha prāṇabrahmajñānānantaraṃ ato yasmādicchā jātā asmāt kāraṇādekadhanāvarodhanaṃ ekadhana iti prāṇasya nāmadheyaṃ jagatyasminneka eva dhanarūpa ekadhanaḥ | prāṇāṃstu satataṃ rakṣeddārairapi dhanairapīti nyāyena prāṇasya paramadhanatvāt tasyāvarodhanamekatra sthāpanamekadhanāvarodhanaṃ, ayamarthaḥ | satyāmarthecchāyāmarthāprāptau vyākṣiptacetaso na prāṇabrahmacintanaṃ, vakṣyamāṇenopāyenārthaprāptau prasannacetasaḥ prāṇacintanasya sambhavādidamekadhanāvarodhanaṃ syāt| yad yadyekadhanaṃ prāṇamabhidhyāyāt sarvato dhyānaṃ kuryādarthepsuḥ tadarthāvāptyā idaṃ kuryāditi śeṣaḥ | athavā ekamananyalabhyaṃ dhanaṃ tasyāvarodhanaṃ prāptyupāyaḥ tadrūpeṇoṣitaṃ | evamapi yadyekadhanamabhidhyāyāt prāṇopāsakaḥ tadā paurṇamāsyāṃ vāmāvāsyāyāṃ vā, vāśabda icchāvikalpārthaḥ spaṣṭamanyat | śuddhapakṣe vā śuklapakṣe vāśabdaḥ kṛṣṇapakṣavikalpārthaḥ, puṇye dhanye, ātmano'nukūle ityarthaḥ, nakṣatre'śvinyādau śāstravihite | agnimupasamādhāya agniṃ śrautaṃ smārtaṃ vā svaśākhoktakrameṇa kuṇḍasthaṇḍilādau pratiṣya parisamūhya samantāt tṛṇādikamapanīya, paristīrya
samantāddarbhānavakīrya, paryukṣya mantrapūtena vāriṇā samantāt pariṣicya, utpūyājyaṃ svagṛhyoktaprakāreṇotpavanasaṃskāreṇa saṃskṛtya, dakṣiṇaṃ jānvācya dakṣiṇaṃ jānvadho nipātya, sruveṇa vā camasena vā kaṃsena vā, sruvacamasau prasiddhau yājñikānāṃ, kaṃsaṃ kāṃsyadarvyādikaṃ tena karaṇena, vācayaṃtaṃ tu prāptyocchayoraniyamyarthaṃ | etā vakṣyamāṇāḥ ājyāhutīrājyabhāgaviśeṣān juhoti juhuyāt | homamantrānāha vāṅnāma devatā vāgabhidhānā devatā'varodhanī upāsakābhīṣṭārthasampādikā yā uktā devatā me mama prāṇopāsakasya arthecchoramuṣmāt madabhīṣṭārthasvāminaḥ sakāśādidaṃ madabhīṣṭamarthajātamavarundhyāt avarodhanaṃ kurutāṃ sampādayatvityarthaḥ | tasyai uktanāmnyai devatāyai svāhā homāṅganimetadarthapradhānāṃ svīkarotu svāhutaṃ svīkarotu | prāṇo nāma devatāvarodhanī sā me'muṣmādidamavarundhyāttasyai svāhā | cakṣurnāma devatāvarodhanī sā me'muṣmādidamavarundhyāttasyai svāhā | śrotraṃ nāma devatāvarodhanī sā me'muṣmā-