Pramāṇa · Search · About · API

Kauṣītaki Upaniṣad 3.2.4

Kauṣītakyupaniṣaddīpikā (Śaṅkarānanda) 3.2.4

Language
Sanskrit

3.2.4

yadā yasmin kāle pratibudhyate jāgaraṇaṃ gacchati jāgaraṇāvasare etasmādutpattau dṛṣṭāntamāha, yathā dṛṣṭānte agnerjātavedaso jājvalyamānāt visphuliṅgāḥ kṣudrā agnikaṇā vipratiṣṭheran vividhāsu dikṣu nirgacchanti evameva anenaiva prakāreṇa na tvanyathā etasmātprāṇopādhikādātmana ānandātmanaḥ prāṇā vāgādayo yathāyatanaṃ yādṛśaṃ sthānaṃ jihvādi taduddiśya vipratiṣṭhante vividhaṃ nirgacchanti, prāṇebhyo vāgādibhyo devā agnyādayaḥ, vipratiṣṭhanta ityanuvartate atra vakṣyamāṇe ca, devebhyo'gnyādibhyo lokā nāmādayo viṣayāḥ| jīvataḥ prāṇopādhikatvamuktvā maraṇe'pi prāṇopādhikatvamāha, tasya prāṇopādhikasya eṣaiva maraṇāvasthārūpaiva na tvanyā siddhiḥ prasiddhiḥ| prāṇatve eṣaiva siddhiriti vyākaroti, etanmaraṇaṃ sarvapratyakṣaṃ vijñānaṃ vijñāyate'neneti vijñānaṃ pramāṇamiti yāvat| etacchabdoktaṃ maraṇamāha, yatra yasyāmavasthāyāṃ yadā vā etatpuruṣaḥ ayaṃ pumān pratyaco manuṣyatvādyabhimānī ārto

Linked texts (1)