Kauṣītaki Upaniṣad 3.2.3
Kauṣītakyupaniṣaddīpikā (Śaṅkarānanda) 3.2.3
- Language
- Sanskrit
3.2.3
maraṇe | pāṭhāntaraṃ yo vai prāṇaḥ sā prajñā yā vā prajñā sa prāṇa iti | tasya prāṇopādhikasya eṣaiva iyameva vakṣyamāṇā dṛṣṭiḥ darśanāparaparyāyā avagatiḥ, asyāmavasthāyāṃ prāṇaśabdābhidheyo'vagantavya ityarthaḥ | eṣaiva dṛṣṭiriti vyākaroti etadvijñānaṃ yadetat suṣuptaṃ tadevātmanaḥ prāṇatvavijñaptiPublickaraṇaṃ | etacchabdārthamāha, yatra yasyāmavasthāyāmetatsarvaviśeṣabodhaśūnyaṃ yathā tathā puruṣo vastutaḥ paripūrṇo'pi puriśayaḥsuptaḥ śayanamadhigataḥ svapnaṃ jāgradvāsanārūpaṃ padārthajātaṃ na kañcana paśyati kamapi nāvalokayati atha tadā svapnānavalokanakāle'sminmukhanāsikāsañcāriṇi tiraskṛtajñānaśaktau prāṇa eva kriyāśaktāveva na tvanyatra ekadhā bhavati ekatvaṃ gacchati spaṣṭaṃ, prāṇopādhikaḥ prāṇaśabdārhaḥ puruṣo bhavatītyarthaḥ | nanu tadā vāgādīni karaṇāni kva yāntītyata āha, tat tadā'smin prāṇe ekadhābhavanakāle enaṃ prāṇopādhikamātmānaṃ vākcakṣuḥśrotramanāṃsi saviṣayāṇi layaṃ gacchantīti paryāyacatuṣṭayenāha, vāk sarvairnāmabhiḥ sahāpyeti cakṣuḥ sarvai rūpaiḥ sahāpyeti śrotraṃ sarvaiḥ śabdaiḥ sahāpyeti manaḥ sarvairdhyānaiḥ sahāpyeti spaṣṭaṃ | nanu prāṇe līnānāṃ teṣāṃ samudre iva saritāṃ kutaḥ punarutpattirityata āha, sa prāṇopādhikaḥ puruṣo
Linked texts (1)
- Kauṣītakibrāhmaṇopaniṣad — Sanskrit