Pramāṇa · Search · About · API

Kaushitakopanishad 1

Kauṣītakopaniṣad 1

Language
Sanskrit

1.2

sa hovāca ye vai kecāsmāllokāt prayanti candramasameva te sarve gacchanti teṣāṃ prāṇaiḥ pūrvapakṣa āpyāyate tānaparapakṣeṇa prajanayatyetadvai svargasya lokasya
dvāraṃ yaccandramāstaṃ yaḥ pratyāha tamatisṛjate'tha yo na
pratyāha tamiha vṛṣṭirbhūtvā varṣati sa iha kīṭo vā
pataṅgo vā matsyo vā śakunivā siṃho vā varāho vā
paraśvān vā śārdūlo vā puruṣo vānye vā teṣu teṣu
sthāneṣu pratyājāyate yathākarma yathāvidyaṃ tamāgataṃ
pṛcchati ko'sīti taṃ pratibrūyādvicakṣaṇādṛtavo reta
ābhṛtaṃ pañcadaśāt prasūtāt pitryāvatastanmā puṃsi
kartrerayadhvaṃ puṃsā kartrā mātari mā niṣiñca sa jāya
upajāyamāno dvādaśatrayodaśopamāso dvādaśatrayodaśena pitrā''saṃ tadvide'haṃ pratitadvide'haṃ tanma ṛtavo'mṛtyuva ābharadhvaṃ tena satyena tena tapasā ṛturasmyātarvo'smi ko'si tvamasmīti tamatisṛjate

1.3

sa etaṃ devayānaṃ panthānamāpadyāgnilokamāgacchati
sa vāyulokaṃ sa varuṇalokaṃ sa indralokaṃ sa prajāpatilokaṃ sa brahmalokaṃ tasya ha vā etasya lokasyāro
hrado muhūrttā yeṣṭihā vijarā nadīlyo vṛkṣaḥ sālajyaṃ
saṃsthānamaparājitamāyatanamindraprajāpatī dvāragopau
vibhupramitaṃ vicakṣaṇāsandāmitaujāḥ paryyaṅkaḥ priyā ca
mānasī pratirūpā ca cākṣuṣī puṣpāṇyādāyāvayato vai
ca jagānyambāścāmbāyavīścāpsaraso'mbayā nadyastamitthaṃvidāgacchati taṃ brahmāhābhidhāvata mama yaśasā vijarāṃ
vā ayaṃ nadīṃ prāpanna vā ayaṃ jarayiṣyatīti

1.4

taṃ pañcaśatānyapsarasāṃ pratiyanti śataṃ phalahastāḥ
śatamāñjanahastāḥ śataṃ mālyahastāḥ śataṃ vāsohastāḥ
śataṃ cūrṇahastāstaṃ brahmāsaṅkāreṇālaṅkurvvanti sa brahmālaṅkāreṇālaṅkṛto brahmavidvān brahmābhipraiti sa
āgacchatyāraṃ hṛdaṃ taṃ manasātyeti tamitvā samprativido majjanti sa āgacchati muhūrttān yeṣṭihāṃste'smādapadravanti sa āgacchati vijarāṃ nadīṃ tāṃ manasaivādhyeti tatsukṛtaduṣkṛte dhunute vā tasya priyā jñātayaḥ
sukṛtamupayantyapriyā duṣkṛtaṃ tadyathā rathena dhāvayan
rathacakre paryavekṣetaivamahorātre paryavekṣetaivaṃ sukṛtaduṣkṛte
sarvāṇi ca dvandvāni sa eṣa visukṛto viduṣkṛto
brahmavidvān brahmaivābhipraiti

1.5

sa āgacchatītyaṃ vṛkṣaṃ taṃ brahmagandhaḥ praviśati sa āgacchati sālajyaṃ saṃsthānaṃ taṃ brahmarasaḥ praviśati sa āgacchatyaparājitamāyatanaṃ taṃ brahmatejaḥ praviśati sa āgacchatīndraprajāpatī dvāragopā tāvasmādapadravataḥ sa āgacchati vibhupramitaṃ taṃ brahmayaśaḥ praviśati sa āgacchati vicakṣaṇāmāsandīṃ bṛhadrathantare sāmanī pūrvī pādau
śyaitanaudhase cāparau pādau vairūpavairāje anūcye śākvararaivate tiraścī sā prajñā prajñayā hi vipaśyati sa āgacchatyamitaujasaṃ paryyaṅkaṃ sa prāṇastasya bhūtañca bhaviṣyacca
pūrvvau pādau śrīścerā cāparau bhadrayajñāyajñīye śīrṣakhye
bṛhadrathantare anūcye ṛcaśca sāmāni ca prācīnātānaṃ yajūṃṣi tiraścīnāni somāṃśava upastaraṇamudgītho'parañca yaḥ śrorupabarhaṇaṃ† tasmin brahmāste tamitthaṃvitpādenaivāgra ārohati taṃ brahmā pṛcchati‡ ko'sīti taṃ pratibrūyāt

1.6

ṛturasmyārtavo'smyākāśād yoneḥ sambhūto bhāryāyai retaḥ saṃvatsarasya tejo bhūtasya bhūtasyātmā bhūtasya bhūtasya tvamātmāsi yastvamasi so'hamasmi tamāha ko'hamasmīti satyamiti brūyāt kiṃ tadyatsatyamiti yadanyaddevebhyaśca prāṇebhyaśca tatsadya yaddevāśca
prāṇāśca tattayaṃ tadetayā vācābhivyāhriyate satyamityetāvadidaṃ sarvvamidaṃ sarvvamasītyevainaṃ tadāha tadetacchlokenābhyuktam

1.7

yajūdaraḥ sāmaśirā asāvṛṅmūrtiravyayaḥ sa brahmeti vijñeya ṛṣirbrahmamayo mahāniti tamāha kena
me pauṃstāni nāmānyāpnoṣīti prāṇeneti brūyāt kena
napuṃsakānīti manaseti kena strīnāmānīti vāceti kena gandhāniti prāṇeneti kena rūpāṇīti cakṣuveti kena śabdāniti śrotreṇeti kenānnarasāniti
jihvayeti kena karmāṇīti hastābhyāmiti kena
sukhaduḥkhe iti śarīreṇeti kemānandaṃ ratiṃ prajātimityupastheneti kenetyā iti pādābhyāmiti kena dhiyo
vijñātavyaṃ kāmāniti prajñayaiveti brūyāttamāha āpo
vai khalu me loko'yaṃ te'sāviti sā yā brahmaṇo
jitiryā vyaṣṭistāṃ jitiṃ jayati tāṃ vyaṣṭiṃ vyaśnute ya
evaṃ veda ya evaṃ veda

Linked texts (9)