Pramāṇa · Search · About · API

Maitrayaniya Upanishad 2.5.11

Maitryupaniṣaddīpikā (Rāmatīrtha) 2.5.11

Language
Sanskrit

2.5.11

hṛdayasthānasthādantaḥkaraṇāddetubhūtāt arthān viṣayānnannāni bhuñje vyāpnavānīti vā'manyata saṅkalpitavānityarthaḥ | tataḥ kiṃ vṛttaṃ tadāha "ataḥ 0 viṣayānatti" iti | yata evamataḥ imāni prasiddhāni śīrṣaṇyāni khāni chidrāṇi tvacañca bhittvā vidāryodita udgato gavākṣebhya dūvālokaḥ prāṇāntaḥkaraṇopādhiḥ san vakṣyamāṇaiḥ pañcabhī raśmibhirviṣayān śabdasparśādīn atti bhuṅkte vyāpnotītyarthaḥ | idānīmasya lokasiddhaṃ viṣayānubhavaprakāramanuvadan śarīrāde rathādikalpanāṃ vidadhāno'sya viṣayamokṣaprāptimārgayoḥ svātantryaṃ darśayati "iti buddhīndriyāṇi 0 vaiṣo'pyasyeti" iti | ityevaṃ viṣayān bhuñjānasya yānīmāni prasiddhāni buddhīndriyāṇi śrotratvakcakṣurjihvāghrāṇākhyāni tānyasya rathino hayaraśmayaḥ pragrahāḥ, karmendriyāṇi vākpāṇipādapāyūpasthākhyānyasya hayāḥ rathavāhāḥ, śarīramidaṃ sthūlameva rathaḥ, manaḥ saṅkalpādyātmakaṃ niyantā nitarāṃ yantā sārathirityarthaḥ, prakṛtiḥ svabhāvaḥ karmajñānavāsanā tanmayastadrūpo'sya pratodaḥ kaśādirvāhananodanasādhanam | kathamayaṃ pratoda iti tadupapādayati aneneti, anena prakṛtimayena khalu niścitamauritaḥ preritaḥ paribhramati | kimidaṃ śarīraṃ rathaḥ | tatra dṛṣṭāntamāha cakrāmaveti, mṛtyacvaḥ kulālaḥ teneritaṃ cakramivetyarthaḥ | idaṃ śarīramityādyuktārtham |

Linked texts (1)