Maitrayaniya Upanishad 2.5.13
Maitryupaniṣaddīpikā (Rāmatīrtha) 2.5.13
- Language
- Sanskrit
2.5.13
ranabhibhūto'saṃspṛṣṭaḥ | ivaśabdo'vadhāraṇārthaḥ | pratiśabdo vyavahitakriyayā sambadhyate | karmaphalairanabhibhūta eva śarīreṣu praticaratītyanvayaḥ | pratiśarīreṣu sarveṣu śarīreṣviti vā | yadvā prati prātilomyenāviṣayatvena śarīreṣu caratītyarthaḥ | ato nāyaṃ svarūpataḥ saṃsārī kintvalaktakādisannihito lohitātmaneva sphaṭikaḥ saṅghātopādhisannihitaḥ saṃsārthyātmanā bhāsata iti bhāvaḥ | ukte'rthe hetumāha, avyaktatvādityādinā | vyaktaṃ viṣayarūpaṃ dṛśyaṃ dehādyajñānaparyyantaṃ tadviparītamavyaktatvaṃ tasmāt | na hi saṃsāryyavyakto bhavati vyaktavikārānubandhitvāt tasya | ato'vyaktatvānna saṃsārītyarthaḥ | kuto'vyaktatvaṃ cidātmano'hamiti vyaktayopalabdhamānatvādityata āha saukṣmyāditi | anādheyātiśayatvaṃ saukṣmyamucyate, na hi caitanyasvarūpe'mūrte'navayave kaścidatiśaya ādhīyate ākāśa iva kārakaiḥ | yatra punaḥ kārakavyāpārāpanno'tiśayastadvyaktamitiprasiddhaṃ yathā ghaṭādi niṣpādyaṃ prakāśyaṃ ceti, tasmādasya tadvailakṣaṇyāt saukṣmyādavyaktatvamitibhāvaḥ | tadevoktalakṣaṇaṃ saukṣmyaṃ sādhayati adṛśyatvādagrāhyatvācceti | jñānakarmendriyāviṣayatvādityarthaḥ | caturvidhakriyāphalavilakṣaṇatvāditi bhāvaḥ | hetvantaramāha nirmamatvācceti | cakārānnirahaṅkāratvamapi samuccīyate | yatrāhantā bhavati tatsaṃsṛṣṭe mamatā bhavati, asya
Linked texts (1)
- Maitrāyaṇīyopaniṣad — Sanskrit