Pramāṇa · Search · About · API

Maitrayaniya Upanishad 2.5.9

Maitryupaniṣaddīpikā (Rāmatīrtha) 2.5.9

Language
Sanskrit

2.5.9

sarvaiḥ prāṇibhiryadidamodanādyadyate yadvā pīyate tadannaṃ pānañcedaṃ yena pacyate paripākaṃ nīyate'yamagnirvaiśvānara ityanvayaḥ | tatsadbhāve'numānamuktvā pratyakṣamapyāha tasyeti, tasyāgnereṣa prasiddho ghoṣaḥ śabdo bhavati | ko'sau yaṃ ghoṣaṃ, etaditi kriyāviśeṣaṇaṃ evaṃ śravaṇaṃ yathā syāt tathetyetat, karṇāvapidhāyācchādya śṛṇoti sarvo lokaḥ. evameṣa ghoṣopalambho jāṭharāgnau pratyakṣamityarthaḥ, ‘tasyaiṣā śrutiryacaitat karṇāvapigṛhya ninadamiva nadathurivāgneriva jvalata upaśṛṇoti’ (chāndo0 pra0 3 kha 13) iti chāndogye tasyāgnerevaitacchravaṇamiti bhāṣyakārairvyākhyātatvāt | jāṭharāgnervaiśvānarātmano ghoṣarūpeṇa śravaṇanirdeśaprasaṅgenedamaparamucyate puruṣāṇāṃ pāralaukikahitasādhanapravṛttau sāvadhānatvāya, sa puruṣo ghoṣaśravaṇavān yadā yasmin kāle utkramiṣyan mariṣyan bhavati tadā enaṃ ghoṣaṃ na śṛṇoti, tadaśravaṇe āsannamaraṇatāṃ jñātvā yat karaṇīyaṃ manyeta tat kuryādityabhiprāyaḥ | evaṃ prāsaṅgikaṃ parisamāpya prakṛtamevānuvarttayitumuktārthamanuvadati “sa vā 0 guhāyāṃ” iti | sa vai eṣa yo vaiśvānaraḥ puruṣa iti coktaḥ prāṇādyātmanā pañcadhā''tmānaṃ vibhajya guhāyāṃ, gūhati saṃvṛṇoti jñānānandādyatiśayamivi guhā buddhiḥ, tasyāṃ nihitaḥ svayameva svātmanā niṣkta ityarthaḥ | viśeṣavyavahārāyāntaḥkaraṇopādhiṃ

Linked texts (1)