Pramāṇa · Search · About · API

Maitrayaniya Upanishad 6.10

Maitryupaniṣaddīpikā (Rāmatīrtha) 6.10

Language
Sanskrit

6.10

cāyameva na yajñamātranirata ityarthaḥ | ke vā sanyāsī yogī cātmayājī ceti prasiddhā yadātmanāyaṃ vidvān stūyata ityapekṣāyāṃ tatsvarūpamāha, atha yadvaditi | athedaṃ nidarśanamucyate | śūnyāgāre janaśūnyāntarbhavane praviṣṭāḥ kāminyaḥ kāminīḥ kāmāturāḥ strīḥ kaścidatidhīro na spṛśati yadvat kintu tāḥ pariharatyeva tadvadyo vidvānindriyārthān praviṣṭān daivādāgatyopasthitānna spṛśati anurāgeṇa na svīkaroti sa eva sanyāsī yogī cātmayājī ceti vyākhyātaṃ | iti śabdaḥ pradarśanārthaḥ | viṣayanispṛhāḥ sanyāsyādiśabdavācyā ityarthaḥ |
tadevaṃ daśabhiranuvākairadhyātmamadhidaivañca prāṇādityopādhidvārā''tmopāsanaṃ setikartavyatākramamuktiphalamupadiśya tatparisamāpyedānau pūrvaprakṛtasyaiva pratyagbrahmaṇaścidātmano'bhyudayaphalakamanekavidhamupāsanabhedaṃ vaktuṃ prakaraṇāntaraṃ pravartate | tatrānnādhīnatvāt sarvaprāṇasthiterbrahmadṛṣṭyānnopāsanaṃ vidhātuṃ tanmahimānamāha “paraṃ vā 0 yanyaśnataḥ” iti | paramurutkṛṣṭaṃ vai prasiddha-
metadvakṣyamāṇamātmanaḥ paramātmano rūpaṃ mūrtiviśeṣaḥ | kiṃ tadyadannaṃ sarvaprāṇijīvanaṃ prasiddhamodanādirūpaṃ | kathamasya paratvaṃ, hi yasmādayaṃ prāṇo mukhyaprāṇapradhāno'yaṃ saṅghāto'nnamayo'nnajīvana iti yāvat | etadevānvayavyatirekābhyāmupapādayati | athetyannapacyate, yadyayaṃ nāśnāti nānnamupajīvati tadā amantā mananāsamartho bhavatītyanvayaḥ | evamaśrotā bhavatītyādi yojyaṃ | na kevalaṃ mananādyaśaktimātramevānaśnataḥ kintu jīvanamapi durlabhamityāha, prāṇāṃścotsṛjati parityajati mriyata ityevaṃ hyāha śrutiḥ | tathā ca chāndogye (a0 7) 'annaṃ vāva balādbhūyastasmādyadyapi daśarātrīrnāśnīyādyadyu ha jīvedathavā'draṣṭā'śrotā' ityādyannābhāve śaktijīvanayorabhāva iti vyatirekamuktvā tatraivānvayamāha, atheti | yadi aśnāti tadā khalu prāṇasamṛddhaḥ prāṇena balena samṛddha upacito bhūtvā mantā bhavatītyādi spaṣṭaṃ | atraiva śrutyantaramudāharati, evaṃ hyāheti | annādretobījarūpapariṇatādvai prajāḥ sthāvarajaṅgamātmikāḥ prajāyante utpadyante yāḥ kāścidaviśeṣitāḥ pṛthivīśritāḥ pṛthivīmāśritā ata

Linked texts (1)