Pramāṇa · Search · About · API

Maitrayaniya Upanishad 6.25

Maitryupaniṣaddīpikā (Rāmatīrtha) 6.25

Language
Sanskrit

6.25

kecit, tasmādiyaṃ niṣṭhā yoga iti smṛtaḥ kathito yogajñairityarthaḥ | siddhaniṣṭhāṃ phalarūpaṃ yogamupalakṣya tatsādhakaniṣṭhāṃ sādhanarūpaṃ yogaṃ lakṣayatyekatvamiti, prāṇādīnāmekatvaṃ, ekaviṣayapravaṇatayā pratyakpravāhakaraṇaṃ | sarvabhāvaparityāgaḥ sarveṣu kriyākārakaphaleṣu bhāvaparityāgaḥ sattvabuddhityāgaḥ, athavā sarvaviṣayako yo bhāvo bhāvanāsaṃskārastasya parityāgaḥ, aviṣayātmatattvajñānābhyāsena bāhyaviṣayavāsanābhibhava ityarthaḥ || |
punaḥ prakārāntareṇa praṇavaniṣṭhāyāṃ bhāvanāviśeṣaṃ yogāntaramāha “athānyatrāpyuktaṃ 0 yathākrameṇa” iti | yathā vā loke kaścicchākunikaḥ śakunopajīvī kirātakaivartādirapsu cāriṇo matsyādīn sūtrayantreṇa jālasūtreṇoddhṛtyodare udarasthe'gnau juhoti jāṭharāgnisātkaroti evaṃ vāva eva meva khalu imān prāṇān jalacarasthānīyān dehāntarvica-
rataḥ sarvāniva mukhyāmukhyarūpānomityanenākṣareṇa jālasūtrasthānīyena sarvārthamaṅgrahasamarthenoddhṛtya pṛthakkṛtyānāmaye nirdoṣe brahmātmāgnau juhoti tadātmasātkaroti ityarthaḥ | uddhṛtya home dṛṣṭāntamuktvā hutasyā'gnigrastatayā'gnimayatve dṛṣṭāntamāha, atastaptorvīva sa iti | ato homānantaraṃ sa ātmarūpo'nāmayo'gnistaptorvīva urvīśabdenorvījaṃ bhāṇḍamucyate yathā gharme mahāvīrākhyaṃ bhāṇḍaṃ taptaṃ tādṛśaḥ sa ityarthaḥ | dṛṣṭāntaṃ vivṛṇoti, atha yatheti | taptā urvī ādhāro yasya tat taptorvi tacca tat sarpiśceti vigrahaḥ | tadyathā tṛṇādisaṃsparśeneājjvalatyūrddhajvālaṃ jāyate evamityādidārṣṭāntikoktiḥ, evaṃ vāvaivameva khalvasāvaprāṇākhyaḥ prāṇādisaṅghātādviviktatayā prāṇākhyāmalabhamāna ātmāgniḥ prāṇasaṃsparśeneājjvalati prakaṭobhavatītyarthaḥ | etaduktaṃ bhavati yathā santapte bhāṇḍe vidyamāno'pyagnirna svarūpeṇa saṃdṛśyate ghṛtenoddīpitāḥ saṃstṛṇādisambandhe yathāvaddṛśyate evamasāvātmā dehasaṃstho na yathāvadavabhāsate prāṇādiprapañcapravilāpane sati vilīyamānaprapañcānugata cidābhāsa-

Linked texts (1)