Pramāṇa · Search · About · API

Maitrayaniya Upanishad 6.29.8

Maitryupaniṣaddīpikā (Rāmatīrtha) 6.29.8

Language
Sanskrit

6.29.8

raśmayo nirgamananāḍyaścidābhāsavyāptā anantāḥ, kasya, yo hṛdi dhyānakāle dīpavat prakāśamāna ātmā sthitastasyetyarthaḥ | ātmanirgamananāḍyantargatānāṃ rasānāṃ vātapittakaphānāṃ samanyūnādhikabhāvavaśāt sitādivarṇāstāsu bhavanti, tadyutpādanaṃ tu vaidyake siddhaṃ, tadetadāha siteti | sitāścāsitāśca sitāsitāḥ kaphabāhulye sitāḥ vāyubāhulye tvasitā ityarthaḥ | kadravaśca nīlāśca kadrunīlāḥ vāyukaphayoḥ kupitayoḥ saṅkare kadravaḥ kadruvarṇā īṣacchyāmā ityarthaḥ | pittavāyvoḥ saṅkare nīlavarṇāḥ, pittādhikye kapilāḥ, mṛdavaśca te lohitāśca mṛdulohitāḥ, udriktena pittenāṃśato vāyukaphayoryogāt mṛdulohitā raśmayo nāḍyantargatā bhavantītyarthaḥ | tathā ca śrutyantaraṃ ‘tasmiñchuklamamutaṃ nīlamāhuḥ piṅgalaṃ haritaṃ lohitaṃ ca’ (bṛhadā0 a0 6) iti | tathā nāḍīḥ prakṛtya ‘tāḥ piṅgalasyāṇimnastiṣṭhanti śuklasya nīlasya pītasya lohitasya pūrṇāḥ’ (chāndo0 a0 8) iti ca | teṣāṃ raśmīnāṃ madhye eko raśmiḥ suṣumnākhya ūrddhvaṃ brahmarandhraparyantaṃ sthitaḥ, ko'sau yaḥ suṣumnākhyena sūryyaraśmiviśeṣeṇaikībhūtatvāt sūryyamaṇḍalaṃ bhittvā sthitaḥ sa ityarthaḥ | tena raśmimārgeṇa kāryyabrahmalokaṃ gatvā tatra

Linked texts (1)