Maitrayaniya Upanishad 6.3

6.3

prāṇapradhānaṃ pratyañcamāditye ādityañcātmani yuñjīta, vyatyayo bahulamiti lakāravacanavyatyayena yojayata, ekātmatāṃ bhāvayatetyarthaḥ | itītyanuvākasamāptyarthaḥ |
oṃkāreṇātmābhidhyānavidhiṃ mahaukurvvaṃstatraiva viśeṣāntaraṃ vidhitsannāha “athānyatrāpyuktaṃ 0 tasya tat” iti | athaitadanyatra chāndogye'pyuktaṃ praṇavasyopāsanaṃ, yadyapi tatrāṅgāvarudvamupāsanamiha tu svatantraṃ tathāpi stutyarthamudāharaṇaṃ na guṇopasaṃhārārthamiti draṣṭavyam | praṇavodgīthayorekatvakathanārambhārtho'thaśabdaḥ | khaluśabdaḥ karmaprakaraṇoktodgīthasmāraṇārthaḥ | ya udgīthaḥ sāmagānāmudgīthabhaktyavayava oṅkāraḥ sa bahvṛcānāṃ śastrāṅgabhūtaḥ praṇavaḥ, yaśca bahvṛcānāṃ praṇavaḥ sa udgātṝṇāmudgīthaḥ | evaṃ śastrastotrāṅgatayā bhinnasthānaniveśinoroṅkāravyaktyorabhedadṛṣṭiṃ vidhāya tasyodgīthātmakasya praṇavasyādityātmanā draṣṭavyatāmāha, ityasau vā āditya udgītha udgīthāvayava oṅkāra ityarthaḥ | eṣa āditya eva praṇavaḥ śastrāṅgabhūta oṅkāra ityevaṃ hi āha chāndogyaśrutirityarthaḥ | evaṃ stutyā mahaukṛtamādityaṃ
punarviśinaṣṭi guṇāntaraviśiṣṭatayā dhyānārthaṃ, udgīthamityādinā | chandogānāmudgīthabhaktyavayavatvenodgīthaṃ bahvṛcānāṃ śākhāntargatapraṇavākhyaṃ praṇetāraṃ prakarṣeṇa tattatkarmaṇāṃ pravartayitāramata eva praṇavākhyamityarthaḥ, bhāḥ prakāśo rūpaṃ svarūpaṃ yasya sa bhārūpastaṃ, vigatā nityanivṛttā nidrā'vidyā tamorūpā yasmāt taṃ vigatanidraṃ, vijaraṃ jarārahitaṃ sadaikarūpamiti yāvat, vimṛtyuṃ vigatamṛtyumavināśinaṃ, trīṇi padāni yasya jāgratsvapnasuṣuptākhyāni prāṇarūpasya bhūrbhuvaḥsvariti trailokyākhyānyādityarūpasya sa tripadastaṃ tripadaṃ, trīṇyakṣarāṇi yasyākārokāramakārākhyāni praṇavarūpasya sa tryakṣarastaṃ tryakṣaraṃ, punaḥ pañcadhā jñeyaṃ vicintyaṃ yato ( cintayato ) guhāyāṃ dehakuhararūpāyāṃ nihitamāśritaṃ dehāntaścarantaṃ prāṇāpānādirūpeṇa pañcadhā jñeyamityarthaḥ | ityevaṃ hi āha guṇavidhāyinī śrutiriti śeṣaḥ | evaṃ viśeṣitamomityanenaitadupāsīteti vakṣyamāṇenānvayaḥ | uktaviśeṣaṇasyādityātmano bhārūpatvaṃ viśeṣato dhyeyamityabhipretya vācyavācakayoḥ
parabrahmapraṇavayoḥ sārabhūto'yaṃ saviteti tanmahimānamāviṣkaroti ūrddhamūlamiti | ūrddhaṃ vikārātītaṃ paraṃ brahma mūlamupādānam | tadeva mūlaṃ svarūpato nirdiśati tripādbrahmeti | tripādasyāmṛtaṃ divīti mantrabhāgaprakāśitaṃ vikārātītaṃ brahmāsya vācyaprapañcasyāśvatthanāmna ūrddhaṃ mūlamityarthaḥ | asya śākhā ākāśādayo vikārāḥ, bhūmyādaya ityādipadena carācaragrahaḥ, śiṣṭaṃ prasiddhārtham | evaṃlakṣaṇaḥ eko brahmāṇḍalakṣaṇa samaṣṭipiṇḍo'śvatthanāmā śvaḥparyantaṃ sthāsyatīti viśvāsānarhatvādaśvatthamañja ityarthaḥ | yadetadaśvatthamañjitaṃ jagadetadbrahma brahmopādānatvānna tato'nyadityarthaḥ, tathāca kāṭhakaśrutiḥ ‘ūrddhamūlo avāṅśākha eṣo'śvatthaḥ sanātanaḥ | tadeva śukraṃ tadbrahma tadevāmṛtamucyate’ iti | etasya sarvavācyāśrayatayā sarvātmakasya brahmaṇa etat tejaḥ prakāśaḥ sāra ityarthaḥ | kimityucyate yadasā ādityo yo'sāvādityaḥ prasiddha etadbrahmaṇasteja iti yojanā | sarvavācyādhiṣṭhānabrahmasāratvamuktvā sarvavācakādhiṣṭhānapraṇavasāratāñcāsyopadiśati omityetadakṣarasya caitaditi etat tejo yadasā āditya iti pūrveṇa yojanā | oṅkārādityayoruktaṃ