Maitrayaniya Upanishad 6.9.2
Maitryupaniṣaddīpikā (Rāmatīrtha) 6.9.2
- Language
- Sanskrit
6.9.2
bhoktā prākṛtaṃ prakṛtikāryamannaṃ bhuṅge ityarthāt prakṛtitadvikārāvannamityannānādasvarūpamuktamityarthaḥ | arthāduktamannasvarūpaṃ vibhajate “ tasyāyaṃ bhūtātmā 0 kartā pradhānaḥ” iti | tasya pūrvoktasya bhokturayaṃ bhūtātmā sābhāsaḥ kāryakāraṇasaṅghātarūpo'nnaṃ bhojyaṃ hi prasiddhaṃ, asya bhūtātmanaḥ kartā pradhānaḥ pūrvoktaḥ, so'pi bhojya ityarthaḥ | uktārthasāramupasaṃhāravyājenāha “tasmāt triguṇaṃ 0 puruṣo'ntaḥsthaḥ” iti | triguṇaṃ pradhānatatkāryarūpaṃ bhojyaṃ bhoktā puruṣaḥ pradhānāntaḥsthaḥ sarvacetyarthaḥ | uktavyavasthāyāṃ pramāṇamāha “atra dṛṣṭaṃ 0 pratyayaṃ” iti | dṛṣṭaṃ darśanaṃ pratyacaṃ nāma prasiddhaṃ pratyayaṃ pramāṇamatra vidyata iti śeṣaḥ | uktamarthamudāharaṇena buddhimavārohayati “yasmādbaujasambhavā 0 bhojyatvaṃ vyākhyātaṃ” iti | paśavo hi gavāśvamahiṣapuruṣādayaḥ kuṭumbikasya bhojyatvena prasiddhā yasmādbaujasambhavāḥ svabojabhūtānnarasapariṇāmādisambhavāttasmādbījaṃ bhojyopādānatvādbhojyaṃ prasiddhamityarthaḥ | baujasya bhojyatvapradarśanaphalamāha, aneneti | kāryeṣu bhojyatvasya siddhatvāt kāraṇasyāpi tatsiddhaṃ kāryakāraṇayorabhedādityarthaḥ | pramāṇenopapāditamarthamupa-
Linked texts (1)
- Maitrāyaṇīyopaniṣad — Sanskrit