Pramāṇa · Search · About · API

Maitrayaniya Upanishad 6.9.3

Maitryupaniṣaddīpikā (Rāmatīrtha) 6.9.3

Language
Sanskrit

6.9.3

saṃharati “tasmādbhoktā 0 prakṛtistatstho bhuṅkta iti” iti | vyākhyātārtho'yaṃ granthaḥ | evaṃ prakṛterbhojyatvaṃ prasādhya tatkāryyasya bhojyatvaṃ prapañcayati “prākṛtamannaṃ 0 viśeṣāttaṃ liṅgaṃ” iti | yat prākṛtaṃ prakṛtiprabhavaṃ kāryyarūpamannaṃ tat triguṇabhedapariṇāmatvāt sattvādiguṇaviśeṣapariṇāmatvānmahadādyaṃ mahān prakṛterādyo vikāro jñānakriyāśaktisammūrcchitaḥ sa ādyo yasya tanmahadādyaṃ | viśeṣāḥ vikāraśabdavācyāḥ pṛthivyādimahābhūtalakṣaṇā asmadādipratyakṣayogyā anto yasya tadviśeṣāntaṃ | tat kīdṛśaṃ, liṅgaṃ liṅgyate jñāyate cetanasadbhāvo'neneti vyutpatteḥ acetanaṃ bhojyamityarthaḥ | viṣayāṇāṃ viśeṣāvi Hawkins?viśeṣarūpo vibhāgaḥ sāṅkhyairuktaḥ ‘tanmātrāṇyaviśeṣāstebhyo bhūtāni pañca pañcabhyaḥ | ete smṛtā viśeṣāḥ śāntā ghorāśca mūḍhāśca’ (sāṃ0kā0) iti | viśeṣāviśeṣarūpāṇāṃ viṣayāṇāṃ bhojyatvaṃ sāmānyenoktaṃ pratyekamindriyārtheṣu yojayati “anenaiva caturdaśa 0 vyākhyā kṛtā bhavati” iti | bāhyendriyapravṛttimārgo daśavidho'ntaḥkaraṇavṛtteścāturvvidhyāttasyāścaturvidho mārga iti caturdaśavidho mārgastasyā'pi bhojyatvena vyākhyā kṛtā bhavatītyarthaḥ | pratipādi-

Linked texts (1)