Maitrayaniya Upanishad 7.6
Maitryupaniṣaddīpikā (Rāmatīrtha) 7.6
- Language
- Sanskrit
7.6
evaṃ pañcasu dikṣu krameṇa dhyeyaviśeṣānupadiśyādhobhāge ca dhyeyaviśeṣamupadiśati “śanirāhuketū 0 kṣāntaḥ śāntaḥ” iti | vidharaṇo vidhārako varṇāśramamaryādāyā ityarthaḥ | bhānto bhāsā yuktaḥ, kṣāntaḥ kṣamāvān, tathā śānta ityarthaḥ |
evamadhidaivaṃ dhyeyaṃ savistaramupadiśya tadanūdya tasyādhyātmaṃ dhyeyaṃ svarūpamupadiśati “eṣa hi 0 hitāya namaḥ” iti | yo'dhidaivatamādityamaṇḍale upāsya uktaḥ eṣa hi eva khalu ātmā'ntarhṛdaye hṛdayasyāsya sthānasyāṇīyastvādaṇīyānatisūkṣmaḥ, agniriva dīpaśikheveddho dīpyamāna ityetat | viśvarūpaḥ sarvarūpo vaiśvānaro bhokteti yāvat | ato'syaivānnamidaṃ sarvaṃ aviśeṣeṇa sarvaprāṇibhiradyamānamidamannamasyaiva vaiśvānarātmano'nnamiti dṛṣṭirvidhīyate | asmin vaiśvānarātmani imāḥ prasiddhāḥ prajāḥ sthāvarādyā otā āśritāḥ paṭa iva tantujātamāśritya sthitā ityarthaḥ | sarvātmako vaiśvānaro bhoktā
tasyaivedaṃ sarvairadyamānaṃ sarvaprakāramannamiti dhyātvā prāptamannaṃ bhuñjāno'nnadoṣairna lipyata ityetamarthaṃ sūcayantau ātmānaṃ viśinaṣṭi, eṣa iti | apahatapāpmā puṇyapāpaleparahita ityarthaḥ, puṇyamapyatra pāpaśabdena gṛhyate tasyāpi pāpavat saṃsārabandhahetutvāt 'ubhe hyevaiṣa ete tarati na sukṛtaṃ na duṣkṛtaṃ sarve pāpmāno'to nivartante' iti ca śruteḥ | vijaro vimṛtyuriti jarāmṛtyudharmakāt sthūladehādvivicyate | viśoka iti śokādidharmakādantaḥkaraṇāt | vividhā cikitsā vicikitsā sahajasya kṣudhādhernivartanaṃ, sā yasyāsti sa vicikitso'nnopaṣṭabdhajīvanaḥ prāṇaḥ, tasmādanyo'yamātmā avicikitsaḥ, ata evātra śākhāntare'vijighatsa iti paṭhyate | khāditumicchā jighatsā tayā rahito'vijighatsa ityarthaḥ | avipāśa iti varṇavyatyayenāpipāsaḥ pipāsārahita pipāsādharmakāt prāṇādanya ityarthaḥ | sthūlasūkṣmadehopādhiniṣedha taddoṣānāskanditatvāt satyasaṅkalpaḥ satyā avitathāḥ saṅkalpā yasya saḥ, ata eva satya-
Linked texts (1)
- Maitrāyaṇīyopaniṣad — Sanskrit