Chandahsutra 7.1
Mṛtasañjīvanī 7.1
- Language
- Sanskrit
7.1
vicchidyate vibhajyate padapāṭho'sminniti vicchedo viśrāmasthānam, sa ca yatirityucyate | nanvatra śāstre yatiśabdena vyavahārādarśanānnira rthakaṃ saṃjñākaraṇam ? naiṣa doṣaḥ | yatiriti anādi-( āgamādiṣu ) rācāryyapāramparyyāgatā saṃjñeyaṃ tanumadhyādivat | tasyāḥ śiṣyavyutpattyarthamarthakathanaṃ ‘yatirviccheda’ iti | asti ca loke śāstrāntareṣu ca yatisaṃjñāvyavahāraḥ| api ca ‘yati’rityadhikāra āsaptamādhyāyaparisamāpteḥ samudrendriyarasādityādiṣūpatiṣṭhate | samudrādiśabdāḥ sākāṅkṣatvāt yatirityanenaiva sambadhyante | yatiśabdasyādhikaraṇavyutpattyā samudrādyavacchinneṣvakṣareṣu yatiḥ karttavyā ityarthaḥ sidhyati | atraiṣā yatyupadeśopaniṣadbhavati | ‘yatiḥ sarvvatra pādānte ślokārddhe tu viśeṣataḥ | samudrādipadānte ca vyaktāvyaktavibhaktike || kvacittu padamadhye'pi samudrādau yatirbhavet | yadi pūrvvāparau bhāgau na syātāmekavarṇakau || pūrvāntavat svarasandhau kvacideva parādivat | draṣṭavyo yaticintāyāṃ yaṇādeśaḥ parādivat || nityaṃ prākpadasambandhāścādayaḥ prāk padāntavat | pareṇa nityasambandhāḥ prādayaśca parādivat ||’ “yatiḥ sarvvatra pādānte” ityasyodāharaṇam---‘viśuddhajñānadehāya’ ityādi ||
pratyudāharaṇañca yathā— ‘namastasmai mahādevāya śaśāṅkārddhadhāriṇe |’ ityevamādi | “ślokārddhe tu viśeṣataḥ” ityatra sandhikāryyābhāvāt spaṣṭavibhaktikatvañca viśeṣaḥ || tatrodāharaṇam— ‘namasyāmi sadodbhūtamindhanokkṛtamanmatham | īśvarākhyaṃ paraṃ jyotirajñānatimirapāham ||” atra īśvarākhyamityasya pūrvvamakāreṇa saha saṃyogo na karttavyaḥ || samāse pratyudāharaṇam— ‘surāsuraśiroratnasphuratkiraṇamañjarī | piñjarīkkṛtapādābjadvandvaṃ vandāmahe śivam ;’ “samudrādipadānte ca vyaktāvyaktavibhaktike |” tatra śrūyamāṇavibhaktyantaṃ vyaktavibhaktikam | samāsāntarbhūtavibhaktyantamavyaktavibhaktikam || tatrodāharaṇam— ‘yaccakra janakatanāyāsnānapuṇyodakeṣu’ ityādi | “vyaktāvyaktavibhaktike” iti ‘yatiḥ sarvvatra pādānta’ ityanenāpi sambadhyate || tatrodāharaṇam— ‘vaśīkkṛtajagatkālaṃ kaṇṭhe kālaṃ namāmyaham | mahākālaṃ kannāśeṣaśaśilekhāśikhāmaṇim ||’ api ca— ‘namastuṅgaśiraścumbi,-candracāmaracārave | trailokyanagarārambha,-mūlastambhāya śambhave ||” “kvacittu padamadhye'pi samudrādau yatirbhavet | yadi pūrvvāparau bhāgau na syātāmekavarṇakau ||” tatrodāharaṇam—
Linked texts (1)
- Chandaḥsūtra — Piṅgala, Sanskrit