Kathakagrihyasutra 30.4
Kāṭhakagṛhyasūtrabhāṣya 30.4
- Language
- Sanskrit
30.4
udakāntaṃ prāpya udakopasparśanaṃ śirasi prakṣepaṇamācamanaṃ kṛtvā 'prācī digagnirdevatā' ityādinā mantreṇa yathādiśaṃ yā digyeṣāṃ gantavyā, tadabhidhāyinā mantreṇa yathāliṅgamabhidhāya varaprabhṛtayo gacchati | atra vivāhasya kārayitā yo guruḥ, sa eva pitā vā varasya mantrapāṭhe kartā |
puṣṇāti vardhayatīti pūṣā pṛthivī antarikṣaṃ dyauśca | tathāca brāhmaṇam - 'iyaṃ vai pūṣā prapathe'ntarikṣaṃ paśūpā dyauradhipatiḥ|' iti |
etaddhi iyamityaparokṣanirdeśena prayuktasya pūṣaśabdasya mantre pṛthivyarthatāṃ darśayati | antarikṣaṃ pūṣetyanenāpi madhyavartinā mantreṇa pūṣaśabdasyāntarikṣavṛttitvaṃ darśayati | yathaivahi bhūtāni puṣṇātīti pṛthvī pūṣā, tathaiva paśūnavakāśadānena pāti puṣṇātīti kṛtvā antarikṣaṃ pūṣā | evaṃ dyaurapi pūṣā, sā hi sarvalokādhipatiḥ yato'sau sarvalokān vṛṣṭyādidvāreṇa puṣṇāti | tenāyaṃ mantrārthaḥ - pūṣā pṛthivī prapathe gantuṃ prastute pathi mārge māṃ pātu, tathā paśūpā yaḥ pūṣā antarikṣalakṣaṇaḥ, so'pi māṃ pātu rakṣatu | tathā adhipatiryaḥ pūṣā dyulakṣaṇaḥ, so'pi māṃ pālayatu pathi gacchantam | śanno devīrityādayo vyākhyātāḥ |
yā prācī dik, tasyā agnirdevatā | ata eva tasyā diśaḥ sambandhī kaścit yo māmabhidāsati 'dasu-upakṣaye' upakṣeptumicchatyābhimukhyena so'gnimṛcchatu agnimabhyucchatu agniṃ lakṣaṇīkṛtyendriyapralayamanubhavatu, agnistasyākṣyādinigrahaṃ karotvityarthaḥ| eṣaiva sarvatra yojanā tulyā| parvatārohaṇāvaroṇamūrdhvamadhaśca gamanamastīti tatparatvamapi mantrasya yuktam| kecidāhuḥ - yadabhimukhaṃ gamanaṃ, talliṅgaka eva mantraikadeśaḥ prayoktavya iti| tadayuktaṃ yata upadravanivāraṇāyaiṣa mantraḥ, anyatamadigabhimukhagamanapravṛttasya sarvadikkebhyo'pi sambhāvyate viplavaḥ, sarpāśaniprabhṛtibhyo'dhastanoparitanebhyaḥ| evaṃ pārśvādiprabhavebhyo'pīti| sarvaprasthāneṣu caiṣetikartavyatā boddhavyā||
Linked texts (1)
- Kāṭhakagṛhyasūtra — Laugākṣi, Sanskrit