Vedamrita 17

Vedāmṛta 17

Language: Sanskrit

17.1 — 2 parts
17.83 — 2 parts
17.6 — 17 parts
17.4-2 — 2 parts
17.24 — 13 parts

17.1

anusvārasya 9 ityādeśaḥ śaṣasaharephepu
( pratijñā pariśiṣṭa sūtra 3

)
jyāre raṃga thāya che tyāre enuṃ uccāraṇa kevuṃ karavuṃ joie
e ati mahatvano praśna che. vibhinna uccāraṇa thavāne kāraṇe
ā praśna vicārakone bahu satāve che. ‘mukha sahita nāsikāthī
eno uccāra karavo joie’ ema bhagavān pāṇininuṃ kahevuṃ che.
ene ukta śikṣāmāṃ ‘रङ्ग’ kahyuṃ che, eneja prātiśākhyamāṃ
‘रक्त राग’ kahevāmāṃ āvyuṃ che. enā hrasva, dīrgha, guru e
traṇa bheda paṇa kahyā che.
रङ्ग nā uccāraṇanā viṣayamāṃ pāṇinīya śikṣāno upadeśa
spaṣṭa che. ukta ślokamāṃ kahyuṃ che ke ā raṃganā pūrvano svara thoḍoka
dīrgha uccāravāmāṃ āve, tatpaścāt nāsikāmāṃja uccāra karavāmāṃ
āve. ā anunāsika hradayamāṃ eka mātra, mūrdhāmāṃ dvimātra, ane
nāsikāmāṃ enāthī ardha maḻīne be mātrano ā raṃga thāya che.
saurāṣṭranī chāśa vecanārī strī ‘तकँ’ jevī rīte bole che, ane
jevo kāṃsānā jhaṃkārano dhvani guṃje che, tevuṃ ā raṃganuṃ uccāraṇa
thavuṃ joie.
‘तकँ’ kahenārī chāśa vecanārī strī ‘तक्र-ग्वं’ kadī
nathī bolatī paṇa kevaḻa ‘तकँ’ evuṃ kahe che. ājakāla paṇa
‘dahīṃ lo dahīṃ dahīṃ–īṃ–īṃ’ kahevāyaja che. āja anunāsikanuṃ
barobara uccāraṇa che. hiṃdī bhāṣāmāṃ ‘kahīṃ, jayahīṃ, kahīṃ, nahīṃ’
emāṃ e raṃga cinhathī darśāvavāmāṃ āvato anunāsika che ane
e anunāsikanuṃ barobara uccāraṇa thāya che.
pāṇinīya śikṣaṇamāṃ kaheluṃ kāṃsānī ghaṃṭaḍīnā jhaṃkāra jevu
uccāraṇa hiṃdī bhāṣāmāṃ hamaṇāṃ paṇa pracalita che. eṭaluṃ spaṣṭa
thatāṃ, eno uccāra ‘ग्यं, ग्यँ, गुँ’ ādi prakāre vicitra, kaṭhora,
sthānavyabhicāranā doṣathī yukta karavo sarvathā aśāstrīya che,
arthāt te ekadama tyājya che.

17.1.p1.2

śa-ṣa-sa-ha refa nī āgaḻa āvatā pūrva anusvāranuṃ anunāsika uccāraṇa karavuṃ joie. pūrva svara dīrgha hoya, paścāta
nāsikāmāṃ anusvāranuṃ gūṃjana thatuṃ rahe, jevuṃ-‘ ghaṃsate ’ nuṃ
‘ ghām̐sate ’ ī. ahīṃ mam̐ no uccāra kahīṃ nī jemaja mukha
khulluṃ rākhīne nāsikāthīja karavo joie. ā uccāra mukha ane
nāsikā maḻīneja sadā thayā kare che. hiṃdīnā ‘hīṃ ’ nāhīṃ
no uccāra mukha ane nāsikāthī sārī rīte thāya che, eja
anunāsikano barobara uccāra che. eṭale gyaṃ ādi uccāraṇa
aśuddha ane aśāstrīya che.
' ā cinha lagāvīe ke na lagāvīe to paṇa śa-s-h-r
nī pūrvanā anusvārano vedamāṃ athavā anyatra āvoja anunāsika
uccāra thāya che. ṛgvedamāṃ ' ā cinha na mūkayuṃ hoya topaṇa
enā uccāramāṃ kaśī bhinnatā nathī thatī ane yaju tathā sāmamāṃ
ā cinha mūkavā chatāṃ paṇa tenā uccāraṇamāṃ kaśī bhinnatā nathī
thatī. cinha upara enuṃ uccāraṇa avalaṃbita nathī. enuṃ uccāraṇa
śa-sa-ha-r pūrve āvavāthī evuṃ thāya che-e dhyānamāṃ āvatā
' cinha mūkavuṃ yā na mūkavuṃ e vāta dhyānamāṃ āvī jaśe
ame ā sāmavedamāṃ, ṛgvedanāja emāṃ maṃtra che māṭe ṛgvedavat cinharahita ( ' ā cinhathī virahita ) mudraṇa karyuṃ che.
vidvāna ā viṣayamāṃ vadhu vicāra kare.
maitrāyaṇī ane kāṭhaka saṃhitā
maitrāyaṇīya saṃhitā tathā kāṭhaka saṃhitā e baṃne saṃhitāonuṃ mudraṇa śarū karavuṃ che. enī keṭalīka pothīo-hastalikhita
graṃtha amane prāpta thayā che. paraṃtu keṭalāka sthaḻe pānā phāṭavāne
līdhe athavā anya rīte pṛṣṭa kharāba thavāne līdhe keṭalāṃka akṣara
saṃdigdha thayā che. yuropamāṃ paṇa ā saṃhitāo chapāi che,

17.1.p1.3

emāṃ tathā vaidikonā pāṭhomāṃ moṭuṃ aṃtara che. āvī avasthāmāṃ
bījā hastalikhita grantha prāpta thavā joie ane tyāre ja nirdoṣa
mudraṇa banī śake.
amārī pāse maitrāyaṇī ane kāṭhaka saṃhitānā je hastalikhita graṃtha che, te prāyaḥ mahārāṣṭra ane gujarātanā vaidikonā
che. mahārāṣṭranā vaidika brāhmaṇo pāse je grantha che te amane prāpta
che. pūnānā bhāṃḍārakara orienṭala insṭīṭayuṭamāṃ maitrāyaṇīnā je
grantha che te truṭita che; nahiṃ to tyāṃthī amane sarva grantha maḻī
śake. vaidika gharoṇāṃmāṃ je grantha hoya che, te ati śuddha ane vāraṃvāra śuddha karela hoya che. eṭale evā bījā vadhu grantha maḻavā joie.
gujarātanā tathā kāśīnā vidvāno pāse maitrāyaṇīya tathā kāṭhaka
śākhānā hastalikhita grantha che, evī amane māhitī maḻī che.
dareka sthāne ahīṃthī javuṃ kaṭhina che. kharca paṇa thāya che ane
samaya paṇa jāya che. eṭale sthāna sthānanā vedapremī sajjanone
prārthanā che ke jyāṃ jyāṃ vaidika vidvānonāṃ ghara hoya ane jyāṃ jyāṃ
maitrāyaṇī ane kāṭhaka saṃhitānā hastalikhita graṃtha hoya, tyāṃ tyāṃ
ā saṃbaṃdhī māhitī meḻave. saṃpūrṇa graṃtha hoya to prāpta karīne
amārā tarapha meākale athavā amane e sajjananā sthānanuṃ ṭhekāṇuṃ
meākale. graṃtha meākalavāmāṃ āvaśe teā banne bājuneā preṣaṇavyaya
ame karīśuṃ ane mudraṇanuṃ kārya samāpta thaye temaneā graṃtha parata
karīśuṃ temaja mudrita graṃtha paṇa temane bheṭa meākalīśuṃ.
yajurvedanī tamāma śākhāonī sarva saṃhitāonuṃ śuddha,

17.1.p1.4

uttama tathā nirdoṣa mudraṇa thayā sivāya yajñanā vividha vidhi-vidhāneānī śeādha na thai śake. eṭale yajurvedanī saṃhitāonuṃ mudraṇa
śīghra thavuṃ atyaṃta āvaśyaka che. śukla yajurvedanī be saṃhitāo
वाजसनेयी अने काण्व nuṃ ame uttama mudraṇa karyuṃ che. ā
graṃtha taiyāra paṇa thaī gayā che. emanī sūcio paṇa thaī gaī che.
taittirīya saṃhitāneā pracāra mahārāṣṭramāṃ tathā karnāṭaka ādi
dākṣiṇātya deśeāmāṃ viśeṣa che, āthī ā śākhānā vidvāna tyāṃ
paryāpta che ane hastalikhita graṃtha paṇa jeṭalā joīe teṭalā
maḻe che. ā uparāṃta ākhī taittirīya saṃhitā ane saṃpūrṇa
brāhmaṇa kaṃṭhāgra karīne mukhathī beālanāra vidvāna brāhmaṇeā paṇa tyāṃ
aneka che. āthī ā taittirīya saṃhitānā mudraṇanī uttama vyavasthā
thai che.
have yajurveda, maitrāyaṇī ane kāṭhaka saṃhitāonī ja kaṭhinatā
che. emanā keṭalāka graṃtha amane maḻyā che, emāṃnā keṭalāka sarasa
paṇa che. paraṃtu keāī keāīnā vacamāṃnāṃ pāna kharāba thayāṃ che.
ṛgveda ane vā. saṃhitā tathā taittirīya saṃhitānī samāna ā
śākhāonā vedapāṭhī nathī. padakrama, jaṭā ādi vikṛti kaṃṭhāgra
karanāra teā eka paṇa nathī. je keāī kavacita maḻī āve che te
graṃtha hāthamāṃ laine paḍhanārā maḻe che. ā kāraṇathī ā be saṃhitānā mudraṇamāṃ vedapāṭhīonī sahāyatā maḻavī kaṭhina che. maitrāyaṇīnā
e traṇa vidvāna, jemane saṃpūrṇa saṃhitā kaṃṭhe che, evā maḻyā che;
parantu koi sthaḻe anya koi vidvāna hovānī koine māhitī
hoya to amāre evā mahātmānuṃ ṭhekāṇuṃ joie che. jemane khabara
hoya teo emanuṃ saranāmu amane lakhe.

17.1.p1.5

vedamudraṇamāṃ ā sahāya amāre hamaṇāṃ joie. vedapremī
pāṭhaka pota potānā sthānanā vidvāno pāse ā viṣayanī śodha kare
ane patto paḍe to amane jaṇāve.
nivedana kartā
śrīpāda dāmodara sātavaḻekara
svādhyāya-maṃḍaḻa, auṃdha (ji. sātārā ).
( varṣa 21, aṃka 6, pāna 2 ).
6 ā pachī pṛ. 792 thī pṛ. 808 sudhī. veda maṃtronī
āṭha vikṛti tathā pāṃca saṃdhi karavānā niyama udāharaṇa sāthe
āpyā che. eka maṃtranā jaṭā-mālā-ghana ādi kevī rīte bane
che te, pada kevā ane kayā kramathī ulaṭa sulaṭa thāya che, te ahīṃ
pada upara aṃka mūkīne darśāvyuṃ che. ghanapāṭhī vaidika, vedanā eka
akṣaranī paṇa aśuddhi karyā vinā kevī rīte bole che tenuṃ jñāna
āthī thaī śakaśe.
7 prāraṃbhamāṃ prastāvanā che. āgaḻa 67 pṛṣṭonī ṛṣisūcī
ane devatāsūcī āpī che. devatāsūcīmāṃ sūkta devatā darśāvyā
che tathā maṃtrokta devatā paṇa darśāvyā che. ( je loka maṃtronā
devatāo viṣayamāṃ saṃśaya kare che, temane ā sūcī avaśya upayogī
thaśe ) ā sūcīmāṃ eke eka maṃtranā devatāno pūrṇa vicāra
karyo che.
8 āgaḻa anuvākānukramaṇī āpī che. tathā pratyeka anuvāka
ane adhyāyamāṃ sūkta, varga, maṃtra keṭalā hoya che, tathā temano
prāraṃbha śuṃ che te darśāvyuṃ che.
9 ā pachī ṛgvedanī ‘सांखयायन-संहिता.’nā maṃtrakrama
darśāvyo che. te pachī ṛgvedanī ‘बाष्कल-संहिता’ no maṃtrakrama
darśāvyo che. ā pramāṇe eka saṃhitāmāṃ ‘śākala, bāṣkala’
tathā ‘sāṃkhyāyana’ nāmanī ṛgvedanī traṇa saṃhitāo meḻavavānuṃ
śreya pāṭhakone maḻe che.
10 ahi 37 muṃ eka adhika pariśiṣṭa paṇa chāpyuṃ che.
11 aṃtamāṃ ṛgvedanā sarvānukrama sūtra, paribhāṣā sūtra

17.1.p1.6

ādi āvaśyaka viṣaya āpyā che.
12 uparāṃta sarva chaṃdanā bheda ane upabhedanā udāharaṇa
āpyāṃ che. prathama chaṃdanuṃ nāma, tenī akṣara saṃkhyā, prati pādamāṃ
akṣara saṃkhyā, chaṃdanuṃ lakṣaṇa, chaṃdanuṃ udāharaṇa ane udāharaṇanuṃ
ṛgvedamāṃ sthaḻa āpyuṃ che. āthī maṃtronā chaṃdane oḻakhavā
sahela thayā che.
13 aṃtamāṃ maṃtronī varṇānukramasūcī āpī che. ā sūcīmāṃ
darśāvyuṃ che ke ṛgvedanā maṃtra anyānya saṃhitāomāṃ kayā sthaḻe
āpyā che, āthī ṛgvedanā maṃtranuṃ ṛgvedamāṃ to sthaḻa jāṇī
śakāya che, te uparāṃta anya vedomāṃ e maṃtronuṃ sthāna paṇa
jñāta thāya che.
ā rīte ṛgvedanuṃ ā saṃskaraṇa sarvāṃga suṃdara tathā
atyaṃta upayogī thayuṃ che. prathama vārano ṛgveda jemanī pāse
che, teo māṭe ā sarva sūcio judī mudrita karī che. prathamavāranā grāhaka ā sūcionuṃ pustaka maṃgāvī śake che. paraṃtu e
thoḍā samaya pachī maḻaśe, kāraṇa ke prathama ṛgvedano ā graṃtha
grāhakone pahoṃcaśe tyāra pachī sūciono graṃtha taiyāra thaśe.
prathama graṃthanī apekṣāe ā graṃtha doḍhā thayo che. ethī enuṃ
mūlya 5) rupiā rākhyuṃ che. āśā che ke pāṭhaka enā śīghra
grāhaka thaīne lābha uṭhāvaśe.
śrāddha ane tarpaṇa upara vicāra
lekhaka : śrī. paṃ. rāmacaṃdrajī ārya, heḍamāstara (riṭāyarḍa)
aṃbālā, (paṃjāba)
anuvādaka : śrī. jagadīśa sevakalāla parīkha
bī. e., ela ela. bī.
ā viṣayamāṃ sanātana dharmāvalaṃbī tathā āryasamājīomāṃ
matabheda che. anekavāra śāstrārtha paṇa thayā lekhabaddha praśnottaradvārā
paṇa āṃdolana thayāṃ. paraṃtu hajī sudhī saṃtoṣajanaka kaśo nirṇaya

17.1.p1.7

thayo nathī. banne daḻo vedānuyāyī che, baṃne daḻo vedane samajavā
māṭe brāhmaṇa graṃthothī laīne smṛtio, darśano, purāṇo, rāmāyaṇa,
mahābhārata ādi graṃthonī sahāya le che. tathā e graṃthothī prabhāvita thāya che. paraṃtu śokanī vāta che ke, keṭalāka viṣayomāṃ
teomāṃ vādavivāda cālyā āve che. jethī hindu jātinuṃ vātāvaraṇa kaluṣita rahe che.
cirakālathī ā dāsa ā viṣaya para manana ane vicāra
karī rahyo hato. aneka pustaka ane graṃthanuṃ avalokana karyuṃ.
āthī je vicāra mārā dilamāṃ utpanna thayā, te huṃ ā baṃne
paṃthāvalaṃbīo saṃmukha mūkuṃ chuṃ ane āśā rākhuṃ chuṃ ke teo
pakṣapāta choḍīne ṭhaṃḍā dilathī enā upara vicāra kare. ane je
bhāva emanāṃ manamāṃ, mārā ā lekhathī, utpanna thāya ene prakaṭa
kare. jethī pakṣapāta rahita manuṣyone khabara paḍī jāya ke satya śuṃ che.
āma karavāmāṃ māro uddeśa e che ke, āryasamāja ane
sanātana dharmī bhāīo banne maḻīne potānā matabhedone vedādi
sacchāstro dvārā nirṇaya karīne eka siddhāṃta upara āvī jāya.
māro hārdika bhāva e ja che ke, have āpaṇe maḻī javuṃ joie,
vādavivādano have samaya nathī. je je siddhāṃta para emano matabheda che, e sarva upara meṃ yathāśakti vicāra karī līdho che ane
have yathāvakāśa e vicārone ‘ vaidika dharma ’ dvārā prakāśita karīne
āśā rākhuṃ chuṃ ke mārāthī adhika vidvāna bhāīo enā upara
prakāśa nākhavānī kṛpā kare.
ā kāma niḥsandeha vidvānonuṃ ja che. mārā jevā tucchabuddhi alpajña purūṣa māṭe ā sāhasa karavuṃ hāsyāspada banavānuṃ
che. jema eka buṃdanī dekhādekhī samasta vādaḻa khetaramāṃ varasī

17.1.p1.8

gayuṃ hatuṃ, tema mārā jevā sāmānyajananī truṭiyo nirakhīne koī
samartha vidvāna mahānubhāva potānī lekhinī uṭhāvavānī kṛpā karaśe,
evuṃ mānī ā tucchabuddhi dāsa ā sāhasa karavāne udyata thāya che.
manuṣya jīvana ( Anthropology ) nuṃ adhyayana karavāthī
samajāya che ke pratyeka manuṣyanī aṃdara koi ne koī bhāva
( Sentiment ) pradhānapaṇe vidyamāna hoya che. ā ja bhāva enā
samagra jīvanane banāvanāra tathā calāvanāra hoya che. aneka samāna
bhāvavāḻā samūhanuṃ nāma jāti che, eṭale jātimāṃ paṇa koī ne
koī bhāva viśeṣa rūpe vidyamāna hoya che, je e tamāma jātino
jīvanādhāra hoya che. je lokoe vividha jātionā itihāsa tathā
temanī saṃskṛtinī samālocanā karī che, teo kahe che ke purāṇā
samayamāṃ miśradeśavāsīonā jīvanamāṃ karmakāṃḍane, phārasī jīvanamāṃ pavitratāne, kelḍiyananā jīvanamāṃ bhautika vijñānane (Science)
yūnānīonā jīvanamāṃ saundaryane, ane romanivāsīonā jīvanamāṃ
niyama ( Law ) ne pradhāna sthāna hatuṃ. ā rīte jeoe ārya
( hindu ) jātinā purātana jīvana para samālocanā karī che teo
kahe che ke ā jāti sadā dharmapradhāna rahī che.
e niyama paṇa sarvamānya che ke je bhāva (feeling or
Sentiment ) jātimāṃ pradhāna heāya che, tenāthī prerita thaine
te jāti peātānuṃ sāhitya, peātānuṃ nitya ane naimittika karma,
peātāne dainika vyavahāra, aneka saṃsthāeā (Institution )
athavā rivājone peātānī aṃdara sthāpita kare che. ane temane
sadaiva saṃjīvita rākhe che. e bhāva jāṇe ke temanā jātīya jīvananeā prāṇa che. e bhāva gayeā, ane e jātinuṃ svarūpa paṇa

17.1.p1.9

badalāyuṃ samajeā. athavā ema kaheā ke, e bhāvanā nīkaḻatāṃja
jātinuṃ jīvana paṇa nīkaḻī jāya che.
ane vaḻī e paṇa jevāmāṃ āvyuṃ che ke, jyāṃ sudhī e
e rivājoneā te te bhāveā sāthe sīdheā (Direct ) saṃbaṃdha
rahe che. tyāṃsudhī e rivāja te jātinā jīvanamāṃ navā navā udreka
(Impulse ) bharyā kare che. ane jyāre kāḻanā vaṃka cakramāṃ
paḍavāthī rivājo ane bhāveānā saṃbaṃdhane leāka bhūlī jāya
che, tyāre rivāja kevaḻa nirjīva kalevara (Lifeless skeleton )
ja banī jāya che. te samaye e rivājanā aṃtargata bhāvane
samajī ene punarujjīvita karavā jeāie athavā eneā sarvathā
tyāga karavo joie, ā eka vikaṭa samasyā che, jenuṃ samādhāna
koi dharmamarmajña, āptabudhdhi ja karī śake, anya nahi.
have ame e vicāra karavā māgīe chīe ke ā prācīnakāḻathī ādaraṇīya śrāddha ane tarpaṇanī prathāmāṃ kayā kayā bhāva
kāma karī rahyā che, ane e bhāvothī prabhāvita thaine hindu
jāti upara jātigata tathā vyaktigata kayā kayā bhalā ke burā
prabhāva paḍe che.
jo āpaṇe bhāva dṛṣṭithī paśuo ane manuṣyomāṃ bheda
athavā aṃtara jovā cāhīe to āpaṇane khāvuṃ. pīvuṃ, suvuṃ
saṃtānotpādana, ātmarakṣaṇa ādi bhāva baṃnemāṃ samāna maḻaśe.
evā bhāva paṇa maḻaśe, je kevaḻa manuṣyomāṃ ja maḻe che. paśuomāṃ nahi. pahelo bhāva āstikatāno che ane bījo kṛtajñatāno.
āstikatā arthāt atīndriya vastumāṃ viśvāsa ane śraddhā, e
kevaḻa manuṣyomāṃ ja maḻe che. hā, kṛtajñatāno bhāva paśuomāṃ paṇa
jovāmāṃ āvyo che.
have jarā āstikaya bhāvanī carcā karīe. sāmpratika

17.1.p2

Present life) અને ભૌતિક જીવન (Physical life

17.83

thī para bhaviṣyana jīvana yā ātmika jīvanamāṃ āsthā (Faith)
tathā ā jīvananā ādhārabhūta viśvajīvana ( Universal
or Cosmic life ) arthāt bhagavāna para śraddhā ane viśvāsa
rākhavā ane e viśvāsa ane śraddhāne anukūḻa jīvana vitāvavu'
e āstikatā che. je manuṣya ema jāṇe che ke ‘ ā jīvana
sarva kāṃi che, e mṛtyu sāthe samāpta che, ethī para kāṃi nathī,
manuṣyanu' dhyeya eja hovu' joie ke evāṃ sādhana sampanna karavāṃ
ke jenāthī enu' ‘ ā jīvana sukhī rahe, āgaḻa koṇe joyu' che. x,
e manuṣya ākārathī manuṣya che, paraṃtu manuṣyatva hajī sudhī enī
aṃdara jāgyuṃ nathī.
evā manuṣyone upaniṣatkāra bāḻaka kahe che evuṃ jīvana
kharekhara pāśavī che. e jīvanamāṃ vāsanāo (cravings)thī adhika
bīju' kaṃī nathī. ātmasaṃyama (self-control) ātmasamarpaṇa
( self-denial ) સ્વાર્થત્યાગ ( self-sacrifice ) આદિ
ucca bhāva ane ullāsane e śuṃ jāṇe ? śāka sāthe kahevu' paḍe
che ke ā bhāva amārā navaśikṣita purūṣomāṃ khūba ghaṭī rahyo che.
bhagavāna kṛpā kare ke ā āsurī bhāva amārī aṃdarathī
śīghra-atiśīghra dūra thai jāya.
koinā upakārane na bhūlavā, ulaṭa sadā ene yāda rākhī
yathāśakti eneā badaleā vāḻavā athavā vāḻavāne prayatna karavā
e kṛtajñatā che.
ā banne bhāva śrāddha ane tarpaṇanī prathāmāṃ rahelā che.
eṭaluṃ ja nahi paṇa hindunuṃ ākhu jīvana ā be bhāvathī
pūrṇa rīte prabhāvita che. hinduonuṃ vyāvahārika athavā
pāramārthika keāi paṇa kāma evuṃ nathī, jemāṃ ā bhāva kāma na
karatā heāya.
eka hindunuṃ prātaḥkālamāṃ uṭhatāṃja bhagavānanuṃ tathā devatāo,
ṛṣimunio, sācā mahātmāonuṃ smaraṇa karavuṃ,⁺ peātānā snāna
pāna dānādi sarvanā āraṃbhamāṃ bhagavānanuṃ āvāhana karavuṃ, enā
vivāha,† saṃtāneātpatti, yajña, dāna, havana, japa, tapa sarva karma, ā
bhāveāthī prabhāvita che.ˣ
annapate annasya no dehi anamīvasya śuṣmiṇaḥ
pra pra dātāraṃ tāriṣa ūrjaṃ no dhehi dvipade catuṣpade
( yaju 11

17.83.p1

)
śunāṃ ca patitānāṃ ca śvapacāṃ pāparogiṇām
vāyasānāṃ kṛmīṇāṃ ca śanakairnirvaped bhuvi || ‘

17.83.p2

manu.

17.116

moghamannaṃ vindate apracetāḥ satyaṃ bravīmi vadha it sa tasya
nāryamaṇaṃ puṣyati no sakhāyaṃ kevalāgho bhavati kevalādī
( ṛga 10

17.27

23. )
yatkaroṣi yadaśnāsi yajjuhoṣi dadāsi yat
yattapasyasi kaunteya tatkuruṣva madarpaṇam
( gī. 9

17.6.1

)
eka hindu, āryanuṃ jīvana e ṛṇamaya tathā vratamaya
jīvana che. +
have āpaṇe e jovāne prayatna karīe ke, baṃne bhāva
( āstikatā tathā kṛtajñatā ) śrāddha ane tarpaṇamāṃ kai rīte
kāma kare che.
pahelāṃ to śrāddha śabdano arthaja e sūcana kare che ke,
śrāddhamāṃ śraddhā arthāt āstikaya bhāva ṭhasī ṭhasīne bharelo che.
have, jarā enuṃ viśleṣaṇa karīne joie.
śrāddhano vyutpatti-artha yā yaugika artha e che ke śraddhāthī
je karma karavāmāṃ āve, e śrāddha che. jo ke bījā paṇa aneka
karma śraddhāthī karavāmāṃ āve che. paraṃtu ā śrāddha śabda mṛta
pitṛo tathā divya pitṛonā uddeśyathī je karma karavāmāṃ āve
che, temāṃ ja rūḍha thaī gayo che, arthāt bījā karmone choḍīne
( exclusively ) kevaḻa ā karmane ja lāgu thāya che. bahudhā
yaugika artha rūḍhi thai jāya che. vākayono artha karatī vakhate
āpaṇe śabdano rūḍha artha ja levo paḍe che. 'go' śabdano
yaugika artha che, calāvanāra. paraṃtu ā śabda viśeṣa rūpathī
paśuviśeṣa 'gāya' tathā kadī kadī indriya, vāṇī, ane pṛthivīmāṃ
paṇa rūḍha thaī gayo, artha karatī vakhate prasaṃgane anusāra rūḍha
artha levāmāṃ āve che.
oṃ agne vratapate vrataṃ cariṣyāmi tatte
prabravīmi tacchakeyam
tenardhyāsamidamahamamṛtātsatyamupaimi
yaugika arthane mukhya rākhīne jo āpaṇe maṃtronā artha
karīe teā bahudhā anavasthādoṣa āvī jaśe. kāraṇa ke kīḍī paṇa
cāle che, bakarī ane bheṃsa paṇa cāle che ane sarvathī adhika
cālanārī teā rela che. paraṃtu emāṃthī koine paṇa ‘gā’ na
kahī śakīe.
evī ja śraddhāthī nāmakaraṇa, upanayana, vivāhādi saṃskāra

17.6.2

karavāmāṃ āve che, paraṃtu āja sudhī emāṃthī kāine paṇa
‘śrāddha’ nāma apāyuṃ hāya, evuṃ sāṃbhaḻyuṃ nathī.
pratyeka hindune e viśvāsa āpavāmāṃ āve che ke, manuṣya
kevaḻa śarīra ja nathī, śarīra teā kevaḻa andara rahenāra jīvātmānuṃ
ghara che. ā śarīrane e evī rīte utārī nākhe che ke jema koṭa
athavā bījā kapaḍāṃne utārī nākhatā hāya. enā śāstroe ene
e paṇa samajāvyuṃ che ke ātmā amara che, acala che, śāśvata
(sadā rahenāro) che; ane ā śarīranā maravāthī enuṃ mṛtyu
thatuṃ nathī, ulaṭa e peātānī ‘ jīva-yātrā’ (Soul-life)
ne cālu rākhe che. athavā teā bhautika śarīrane choḍīne sīdho
mokṣe jaśe. athavā devayāna-rastethī krama-mokṣane prāpta thāya che.
athavā potānā īṣṭāpūrta karmabaḻathī prerita thaine pitṛyānane
pāme che, agara to keṭalāka kāḻa aṃtarikṣamāṃ rahīne pachī bhūlokamāṃ
janma le che.✖
ā āstikya bhāvanī sāthe jyāre kṛtajñatāno bhāva paṇa
maḻī jāya che, tyāre ā dhārmika bhāvothī yukta hindu samaje che
ke, māre māṭe ucita nathī ke huṃ mārā mātāpitādi saṃbaṃdhīone
mṛtyu pachī loṣṭhakāṣṭanī māphaka pheṃkīne emanuṃ vismaraṇa karī dauṃ.
mātāpitāe mane janma āpyo che eṭaluṃ ja nahi paṇa
nānapaṇamāṃ māruṃ pālanapoṣaṇa paṇa karyuṃ che, jarā moṭā thayā
pachī mane vidyā, śikṣā, sadācārādi aneka bahumūlya guṇothī
alaṃkṛta karyo che. mārā māṭe dhana, dhānya, vastra, bhūmi, makāna
ityādi sāmagrī saṃpādana karīne mārā jīvanane sukhamaya banāvavāne
pūro prayatna karyo che, emane huṃ yāda karūṃ eṭaluṃ ja nahi paṇa
emanāmāṃ śraddhā karūṃ ke jethī emanā śubha guṇa paṇa mārāmāṃ

17.6.3

āve, e māro dharma che. kāraṇa ke ‘यो यच्छ्रद्धः स एव सः’ '
eṭale te potānuṃ kartavya samaje che ke potānī mānasika śaktidvārā
vedamaṃtronī sahāya tathā brāhmaṇonā āśīrvādathī teonā mṛtyu
pachī paṇa teone pote kaṃīka sahāya pahoṃcāḍe. bhāvajña ane
marmajña manuṣyane lāge ke have enuṃ śarīra avaśya chūṭaśe eṭale e
potānī sahāyano prabandha karavā māṃḍe che. potānā hāthathī dānapuṇyādi karāve che, koi śrotriya ane brahmaniṣṭa vyaktidvārā upaniṣad yā gītādi dharma pustakono pāṭha karāve che,+
jyāre te marī jāya che tyāre enī preta saṃjñā thāya che.×
dasa divasa sudhī jyāre te preta sūkṣma śarīramāṃ lapaṭāyelo
hoya che, tyāre, te potānī koi manda vāsanāne līdhe āgaḻa
śrāddhakarma dakṣiṇābhimukha thaine karavāmāṃ āve che. brāhmaṇone
madhyāhnakāḻamāṃ bhojana karāvāya che, ityādi aneka viṣaya che, je
pāṭhaka svayaṃ anya graṃthomāṃ joi śake che.
eṭaluṃ ja nahi balke kadī kadī ānandanā prasaṃge paṇa śrāddha
karavāmāṃ āve che, jevī rīte nāmakaraṇāṃdi utsavopara āpaṇe
āpaṇā bhūlokavāsī iṣṭamitrone bolāvīe chīe, evī ja rīte
śrāddhamāṃ viśvāsa rākhanāra hindu ā prasaṃge keṭalāka divasa pahelāṃ
śrāddha karīne pitṛlokavāsī pitṛone paṇa bolāve che. emanī
prasannatā tathā emanā āśīrvāda cāhe che. ā śrāddhane nāndīmukha
( ānandī mukhavāḻuṃ ) śrāddha kahe che.
kiṃgbahunā, eka hindu e samaje che ke, pote bhūlokamāṃ hovā
chatāṃ bhuvarlokavāsī pitṛlokādimāṃ paṇa potānī gati ( pahoṃca )
karī śake che, tathā eomāṃ potānī śraddhāne dṛḍha karīne potānā

17.6.4

ācaraṇamāṃ emanā śubha guṇone saṃpādana karī śake che.
ā bījo bhāva to lagabhaga badhī jātiomāṃ maḻī śake che.
śraddheya puruṣonī smṛti ujavavī, emanī kabaro athavā bhasma upara
makabarā tathā samādhio banāvavī, emanā nāma upara kūvā,
taḻāva, haૉspīṭala, skūla, kaૉleja, sadāvrata ādi aneka saṃsthāo
kāyama karavī e ā ja bhāvane prakaṭa kare che.
ā kṛtajñatāno bhāva sarva manuṣyomāṃ koi ne koī rūpamāṃ
avaśya prakaṭa thaśe. hā je hṛdaya ā bhāvathī śūnya che, te vāstavamāṃ manuṣya hṛdaya ja nathī. ane je puruṣo potānā mātādinī
kṛtajñatā nathī mānatā, teo bhalā pachī konī kṛtajñatāno svīkāra
na jāya ane ā bhūlokamāṃ ja potānī atṛpta vāsanāone tṛpta
karavānī icchāthī bhamato phare, ane potānā saṃbaṃdhīonā sūkṣma
śarīro sāthe maḻatojhulato rahe evo saṃbhava rahe che, eṭale e
kuṭuṃbamāṃ preta aśuddhi athavā pātaka aśuddhi samajavāmāṃ āve che.†
ane je kriyā ā divasamāṃ karavāmāṃ āve che, e pretakriyā
kahevāya che. agīāramā divase je kriyā thāya che, te pitṛkriyā
kahevāya che, jene sapiṃḍīkaraṇa paṇa kahe che, pretakriyānuṃ prayojana
e hoya che ke pretātmā jo e daśāmāṃ potānī bhūlokābhimukhī
vāsanāone kāraṇe talapato pharato hoya tene śānti āpavī, ane
sūkṣma śarīrane jaladīthī vikīrṇa karavāmāṃ sahāyatā āpavī.
pitṛkriyānuṃ prayojana e che ke e pretātmāne potānā prathama
pitaromāṃ sāmela karavo ane pitṛlokamāṃ+ pahoṃcāḍavo; ene sapiṃḍa
śrāddha ane je kevaḻa mṛta pitṛo māṭe hoya, ene ekāddiṣṭa kahe
che. ā sivāya paṇa keṭalāka bījāṃ śrāddha che jene pārvaṇa, kṣayī

17.6.5

śrāddhāṃdi nāmothī oḻakhavāmāṃ āve che.×
bhādrapada māsamāṃ soḻa divasamāṃ śrāddha karāya che. e pakṣane
pitṛpakṣa kahe che. e pakṣa phakta pitṛkarmamāṃ ja upayogamāṃ āve.
ā prathā kyārathī cālī, e saṃbaṃdhamāṃ hamaṇā kaṃī kahī śakāya
ema nathī.
karaśe’ ! bhalā mātāpitāthī vadhu āpaṇuṃ koṇa upakārī hoya ?
je ā upakārone yāda nathī rākhatā, teo niścaya paśuothī
paṇa nīca che.
‘ have āpaṇe e jovā icchīe chīe ke ā pahelāṃ hindu
jāti para śuṃ prabhāva paḍyo che.
amane viśvāsa che ke, ā prathāe adhikatara suṃdara prabhāva
pāḍyo che. prathama to pitṛbhaktinī jaḍa evī dṛḍha tathā ūṃḍī
karī che ke evī ame bījī koi jātimāṃ nathī jotā. lākho
varṣanā itihāsamāṃ amane eka paṇa evuṃ udāharaṇa nathī maḻatuṃ,
jyāṃ koi putre rājyalobhamāṃ paḍīne potānā pitāne keda karī
līdho hoya, athavā pitā pāse salāmo bharāvī hoya. ulaṭa āthī
virūddha ema jovāmāṃ āve che ke putroe potānā pitānī prasannatā māṭe moṭī kurrbānio ( svārtha tyāga ) karī che. rājā
purue potānā pitā yayātine prasanna karavā māṭe potānī yuvānī
āpī ghuḍhāpo līdho. śravaṇe potānā aṃdha mātapitāne kāvaḍamāṃ
besāḍī tīrthayātrā karāvī, bhīṣma pitāmahanuṃ ākhā āyuṣyabhara
dasyavasyāpi naicchanna namantuṃ pāpakāriṇam
kravyādā api rājendra kṛtaghnaṃ nopabhuñjate
brahmaghne' ca surāpe ca caure bhagnavrate tathā
niṣkṛtirvihitā rājan | kṛtaghne nāsti niṣkṛtiḥ
mitradrohī kṛtaghnaśca nṛśaṃsaśca narādhamaḥ
kravyādaiḥ kṛmibhiścaiva na bhujyante hi tādṛśāḥ
brahmacarya vrata dhāraṇa karavuṃ; śrīrāmanuṃ rājyābhiṣekanā badale cauda

17.6.6

varṣanā vanavāsane svīkāravuṃ, ityādi evā aneka udāharaṇa che,
je āryajātinā itihāsane ujjavala kare che. jyāṃ sudhī duniyā
kāyama che, jyāṃ sudhī ākāśamāṃ sūrya ane caṃdramā camake che, tyāṃ
sudhī ā mahānubhāvo hindu jātinā itihāsamāṃ camakatā raheśe.
bhalā ethī moṭuṃ kayuṃ praśaṃsāpatra (Certificate) hoī
śake ke je mugala bādaśāha śāhajahāṃe hindu jātine āpyuṃ che?
jyāre śāhajahāṃ potānā putra auraṃgajhebanī kedamāṃ taraphaḍato hato
tyāre enā mukhathī ā prakāranā śabda nīkaḻyā hatā—
e pisara tū ajaba musalamānī-jinde gaurā va
āvatarasaানী āpharī hindu bam̐ārā sadavāra murdagām̐
rā dihanda dayameva āva ..
eno tarajumo ā che—
nirakha beṭā ! ajaba tārī ā musalamānī,
ke de che bāpane duḥkha ane pareśānī.
tujathī bahetara che pelo hindu kāphara,
je arpe che gatātmāne paṇa haṃmeśāṃ pāṇī.
bījo prabhāva je ā sundara prathāno āryajāti para paḍyo
che, te hinduonī prācīnatāpriyatā arthāt prācīna prathāo
taraphano ādara che teo sahelāīthī potānā purāṇā rivājo
choḍatā nathī. ā bhāva teomāṃ na hota to āryajātinuṃ
nāma niśāna paṇa āje na maḻata hajāra bāraso varṣathī paṇa
adhika samaya sudhī videśīya ākramaṇa, videśīya rājyaśāsana, ane
videśīya sabhyatā ane saṃskṛti sāthe vikaṭa saṃgrāma ane saṃparka
rahevā chatāṃ hindu jāti 16 ānāmāṃ 12 ānā peātānī purāṇī
prathāeāne anusare che. ' यथा राजा तथा प्रजा ' e vāta
taddana kharī heāvā chatāṃ paṇa purāṇapriyatānī dīvāleā evī
draḍha nīkaḻī ke bāraseā varṣanī pādākrāṃtatā paṇa hindune peātānā

17.6.7

bāpadādānā mārgathī na caḻāvī śakī. je leākeā jabarajastīthī
athavā praleābhanavaśa musalamāna athavā khristi thayā hatā, teeā
paṇa haju sudhī peātānī purāṇī prathāeāne jāḻavī rahyā che.
āpa kadāca ema kaheā ke, ā kaṃī sārī vāta teā nathī.
ā teā lakīranuṃ phakīra banavānuṃ che. ane unnati ane krāṃtithī
vimukha rahevānuṃ che. ame uttaramāṃ kahīe chīe ke āpanā ā
khyālamāṃ jarā paṇa vajana nathī. lakīranā phakīra teā e bane che
ke je keāī paṇa lakīra ( mārga ) jaṇāya enā upara vagara
vicāre, vinā samaje cālavā māṃḍe, athavā peātānī pahelī lakīra
( mārga ) kharāba sābita thayā chatāṃ na cheāḍe. paraṃtu hindu
jātimāṃ ā baṃne bābateā eṭalā pramāṇamāṃ nathī jeṭalī bījī
jātieāmāṃ jevāmāṃ āve che. keṭalāka aśikṣita hiṃdueāne
cheāḍīne āpaṇe nirbhayatāthī kahī śakīe ke hiṃdueāe sarva
kṣetrāmāṃ ( departments ) unnati karī che. ane eṭalī
karī che ke jeṭalī anya keāī jātie karī nathī. hā, e peātānī
purātana maryādāne ( je hajāreā varṣanā anubhavanī kaseāṭī para pāsa
thaī che ) kāyama rākhīne unnati karavānuṃ jāṇe che. āja paṇa
mahātmā gāṃdhījī peātānī purāṇī laṃgeāṭī ane cādara eāḍhīne
unnatiśīla śreṇīeānī āṃkheāne āṃjī de che. kavirāja ravīndranātha ṭhākura peātānī purātana jhuṃpaḍīmāṃ rahyā rahyā duniyānā mānya
ane pūjyāspada banyā che. śrīmān paṃ. ma. meā. mālavīyajī
peātānā purātana dupaṭṭā ane pheṃṭāmāṃ sajjita thaīne sācā brāhmaṇunā astitvanī gheāṣaṇā karī rahyā che. śrī. pūjyapāda jagadguru
śaṃkarācārya peātānā bhagavāṃ vastronī pāchaḻa paurvātya vidyāonā

17.6.8

agādha sareāvarane chūpāvī rahyā che, kiṃbahunā hamaṇā paṇa evī
hajāre vyaktio meājūda che, je unnatinā śikharapara pahoṃcīne
paṇa peātānī purāṇī maryādāone temanā tatvarūpamāṃ (in spirit)
kāyama rākhe che. basa pāṭhake ! evu hāvā chatāṃ paṇa hiṃduone lakīranā phakīra banāvavā, e hiṃdudharmanā gauravathī peātānī
anabhijñatā sābīta kare che.
bījā paṇa prabhāva heāi śake che paṇa prativādīone saṃtuṣṭa
karavā māṭe ā be prabhāveāne puratā samajīe chīe.
hā, eka be kharāba prabhāva paṇa paḍayā che. te e che ke
kadī kadī śrāddhanī sāthe sāthe mithyā kalpanāo (superstitions)
athavā nakāmā kharacāo paṇa dākhala thaī gayā che. e śāstrokta
na heāvāthī tyājya che.
have e praśna rahyo ke śuṃ ā yuktiyukta che ke ame
martya leākavāsīo mṛta pitṛo sāthe kaṃīka saṃbaṃdha rākhī śakīe,
temane prasanna karī śakīe, athavā temane kaṃī sahāyatā karī
śakīe ?
ene uttara e che ke, eka hiṃdu peātānā ane pitṛleākādi
pareākṣa leākeāmāṃ koi evī rūkāvaṭa ( Barrier ) nathī samajatā
ke je mānasika śaktithī ullaṃghanīya na heāya. beśaka jene vicāraśaktinuṃ mahatva khabara nathī, te ene asaṃbhavita samajaśe, eksarejhaneā prabhāva je nathī jāṇatā, te koi sthūḻa padārthanī pelī
pāranī vastu jevī asaṃbhavita ja kahe che. reḍiyonā āviṣkāra
pahelāṃ keāṇa kahī śakatuṃ hatuṃ ke laṃḍananā broḍakāsṭane ekaja samaye
ākhī duniyānā khuṇe khuṇāmāṃ sāṃbhaḻī śakāya.
vāstavika vāta e che ke manuṣya bhūla e kare che ke daśyamāna
sthūla jagatanī pāchaḻanā sūkṣma jagatanā astitvane te samajate

17.6.9

nathī, paraṃtu enī ā samaja vijñānabuddhithī sarvathā virūddha che.
sāyaṃsa ( bhautika vijñāna ) āpaṇane darśāve che ke, sarva padārtha
śabda athavā rūpa dvārā ja āpaṇā sudhī pahoṃce che. śabda ane
rūpa ā baṃne spandana ( vibration ) athavā laharo che.
ane sāyansa paṇa e darśāve che ke amuka maryādānī aṃdaranā
spaṃdanaja āpaṇī āṃkho athavā kāna upara potānī asara kare che.
ā maryādānī upara agara nīcenā spaṃdana āpaṇī āṃkho athavā
kānone pahoṃcī śakatā nathī.
eṭale te āpaṇāthī parokṣa ( anabhijñāta ) che. paraṃtu
prakriyāviśeṣa dvārā prakaṭa thaī śake che. broḍakāsṭa-seṃṭaramāṃ jyāre
koi manuṣya bole che, tyāre enā śabdonāṃ spaṃdana (Vibrations)
sūkṣma rūpamāṃ ākāśamāṃ ja sthita rahe che. ane punaḥ prakriyāviśeṣathī-jene reḍiyo insṭrumaૅnṭa kahe che-pharīthī maryādita spaṃdanomāṃ
lāvīne prakaṭa karavāmāṃ āve che. hajāro evā spaṃdana thai
rahyāṃ haśe je āpaṇī āṃkho athavā kānonī nikaṭa hovā chatāṃ
paṇa maryādita avasthāthī nīce athavā upara hovāthī āpaṇane
iṃdriyagocara nathī. eṭale ema kahevuṃ ke ā daśyamāna sthūla
jagatathī para bīju sūkṣma jagata nathī e sarvathā nirmūlaja che.
e evuṃ lāge che ke jāṇe koi kahe ke manuṣyaśarīranī tvacā ( je
sarvane dekhāya che ) thī para oja, vīrya, majjā, rakta, hāḍakāṃ,
ādi kaṃī nathī. sarva padārtha sūkṣmāvasthāmāṃthī dhīme dhīme
sthūlatvane prāpta thāya che. arthāt e siddhāṃta sthāpita thāya che
ke dṛśyamāna jagatathī para sūkṣmātisūkṣma aneka loka che. paraṃtu
e kaṃī aneka kaṭorānī māphaka, ekanī aṃdara bījo, bījānī

17.6.10

aṃdara trījo, e māphaka nathī. paraṃtu e ṭhaṃḍāīnā pyālānī
māphaka, jenā kaṇe kaṇamāṃ pāṇī, maracuṃ, īlāyacī, sākara kevaḍo
ādi padārtha miśrita che, eka bījāmāṃ otaprota che. (Interrehave jo koī purūṣanī jībhamāṃ kaśo doṣa hoya, to saṃbhava
che ke ene emāṃ maracāṃno svāda na āve, ane jo koīnā nākamāṃ
kaṃī doṣa hoya to ene kevaḍānī sugaṃdhi na āve. paraṃtu kevaḍo
ane maracuṃ emāṃ jarūra mojūda che. ā pramāṇe āpaṇī iṃdriyo
viśeṣa bahirmukha hovāthī āpaṇane e sūkṣmaloka dṛṣṭimāṃ athavā
śrutimāṃ gocara na thāya, paṇa che jarūra. sarva loka evuṃ māne che ke
jyāre koī prāṇī marī jāya che tyāre eno jīvātmā enā śarīramāṃ
to nathī hoto paraṃtu bilakula naṣṭa paṇa thayelo nathī hoto.
eṭale koī ne koī sūkṣma ( adṛśya-parokṣa ) avasthā hovī
joīe, jyāṃ e te samaye hoya. upaniṣadoe ā samasyā upara
ghaṇo prakāśa nākhyo che. paraṃtu śokanī vāta che ke manuṣya enuṃ
manana nathī karato.
have je pramāṇe jībhanā doṣane dūra karavāthī e manuṣyane
maracāṃno svāda lāgavā māṃḍe che, eja pramāṇe iṃdriyonā bahirmukhatānā doṣane dūra karavāthī sūkṣma jagatamāṃ paṇa rasāida maḻī
śake che. basa ā āntaradṛṣṭi utpanna thavānī ja vāra che. jyāṃ
e utpanna thaī pachī sūkṣma jagata e dṛṣṭine agocara nahi rahe.
pūrva yugomāṃ manuṣya āṭalo sthūla dṛṣṭivāḻo na hato jeṭalo
-āve che. eṭale aneka yugothī sūkṣmaloka ane tyāṃnā vāsīo
sudhī lokonī gati ghaṇī sahelāīthī thatī hatī; hamaṇāṃ paṇa jo
āpaṇe cittanī ekāgratānā abhyāsane vadhārīe to āpaṇe
evuṃ ja karī śakīe. hipnoṭisṭa lagabhaga evuṃ ja kare che. sara

17.6.11

olīvara loja, eka moṭā vaijñānika hatā, jemanā dehānta hamaṇāṃ
thoḍā divasa upara ja thayo. sūkṣma jagata upara teo khūba viśvāsa
rākhatā hatā. emanā jīvananī aneka ghaṭanāo ane anubhavo
ā vāta upara prakāśa nākhe che. mṛta puruṣo sāthe vātacīta karavānā
prayogo amerikā ādi deśomāṃ thaī rahyā che, amane āśā che ke
thoḍā ja samayamāṃ vimāna tathā reḍionī jema ā viṣaya paṇa
spaṣṭa thaī jaśe.
jyāre e siddha thayuṃ ke sūkṣmaloka che, - e lokamāṃ pitṛo
thoḍā divasa rahe che, to pachī emane sahāya karavī, athavā emanī
sahāya levī, emanā āśīrvāda māgavā, agara emane prasanna
karavā śuṃ muśkela che ?
mananī śakti ghaṇī vicitra che, jeno e śakti upara kābū
(control) āvī jāya che, te ahīṃja beṭho beṭho potānā
mananī bhāvanā. seṃkaḍo māilanā aṃtare rahelā bījā manuṣyane
pahoṃcāḍī śake che. jyāre ithara (ākāśa) nī lahara dvārā śabda
hajāro gāu pahoṃcī śake che, to ākāśathī paṇa vadhu sūkṣma mananī
spandanā dvārā te kema na pahoṃcī śake ? ā āndolanonā saṃbaṃdhamāṃ
aneka pustako lakhāi rahyāṃ che. pāṭhaka e vāṃcī potāno niścaya bāṃdhe.
have e vāta rahī ke je bhojana-vastrādi vastuo pitṛonā
nimitta brāhmaṇa ādine āpavāmāṃ āve che, te emanī pāse
kevī rīte pahoṃce che. e to, āpaṇe joie chīe ke ahīṃ ja
rahī jāya che. eno uttara e che ke, sūkṣma jagatamāṃ vastuono
sūkṣma aṃśa ja jāya che, sthūla nahi. e ja aṃśa deva ane
pitṛone pahoṃcyā kare che. je prakāre reḍiodvārā ākāśastha
śabda athavā rūpa sāṃbhaḻavāmāṃ athavā jovāmāṃ āve che, te

17.6.12

pramāṇe śrāddha-karma-viśeṣa paṇa eka prakāranuṃ reḍio yaṃtra banī
jāya che, jemāṃ pitṛlokastha ātmāono paṇa samāveśa thai jāya
che. ane jevī rīte ekaja braૉḍakāsṭa senṭarathī hajāro reḍiomāṃ
ekaja śabda ekaja samaye pahoṃcī jāya che, eja prakāre pitṛloka
paṇa ekaja samayamāṃ bhinna bhinna sthānomāṃ āvāhita thai śake
che. ā śaṃkāo tyāṃ sudhīja manamāṃ uṭhe che jyāṃ sudhī āpaṇe
sūkṣma jagatanā vyavahārane samajyā nathī. jyāṃ e samajamāṃ āvī
gayo, ke e śaṃkāo tūrta svayameva śānta thaī jaśe.
śaṃkā—‘‘ bhalā, amane e kevī rīte samajāya ke amārā
pitṛo ā samaye kyāṃ che ? saṃbhava che ke teo mukta thaī gayā
hoya ane temane amārī sahāyanī āvaśyakatāja na hoya. evo
paṇa saṃbhava che ke teo kramamokṣanā rastā upara hoya ane koi
anya sūkṣmalokamāṃ pahoṃcī gayā hoya athavā ā martyalokamāṃja
koī yonimāṃ janma dhāraṇa karyo hoya. jyāre amane e vātanī
khabaraja nathī to ame emanuṃ āvāhana kaī rīte karīe, kevī
rīte emanā tarapha amāro saṃdeśa mokalīe ?
uttara—je prakāre āpaṇe eka patra upara saranāmuṃ lakhīne
posṭamāṃ nākhī daie che, ane posṭanā prabaṃdhadvārā e patra
laṃḍana athavā dīlhī jevā sthānomāṃ paṇa yatheṣṭa puruṣane maḻī
jāya che, āja pramāṇe śrāddha karmadvārā āpaṇī bhāvanāo
yatheṣṭa pitṛone, teo jyāṃ hoya tyāṃ, pahoṃce che. jo alpajña
manuṣyano ṭapālano āvo sāro prabaṃdha hoya to sarveśvarano
ṭapālaprabaṃdha śuṃ kaṃī paṇa nahi hoya ? śrāddha karmamāṃ je pitṛonuṃ saranāmu āpavāmāṃ āve che te ṭapāla-patranā saranāmā
jevuṃ nathī hotuṃ, śrāddhamāṃ pitṛonuṃ nāma tathā dhyāna ( arthāt

17.6.13

emanī mūrtine āpaṇā mana samakṣa lāvavī ) e ja saranāmu che.
jo teo evī avasthāmāṃ haśe, ke amāro saṃdeśa samajī śake
ane amane madada karī śake athavā ame emane madada pahoṃcāḍī
śakīe, to jarūra te pramāṇe thaśe, nahi to nahi.
kemake āpaṇane khātrī nathī ke emanī kai gati thai haśe,
eṭale śrāddha na karavā karatāṃ karavuṃ vadhāre sārūṃ che. jo eone
āpaṇā saṃdeśa athavā sahāya pahoṃcī to to āpaṇuṃ kārya saphaḻa
thayuṃ, ane na pahoṃce to paṇa āpaṇane koi hāni nathī. śrāddhakarma karavāthī āpaṇī ātmika unnati to thāya cheja. kāraṇa ke
śraddhā, kṛtajñatā, āstikayatā, ā ātmika ( spiritual ) bhāva
che. śrāddha karavāthī eno abhyāsa ( Exercise ) thāya che. śrāddha,
śraddhā, āstikayatā ane kṛtajñatāne vikasita karanāra karma che.×
śraddhā ( je vijñānamaya koṣanuṃ mastaka che ) vadhavāthī āpaṇī gati
vijñānamaya koṣamāṃ thāya che. ane pahoṃcavā pahoṃcāḍavāno praśna
choḍī daie to paṇa śrāddhakarttāne to ā moṭo lābha prāpta thai
ja gayo. evuṃ nathī ke ene ekalāneja lābha thāya che. ulaṭa
ā prathāne jīvatī rākhīne potānā saṃtānane paṇa ā lābhaprāptinuṃ sādhana ane avasara e āpe che. je prakāre amārā
pūrvajoe temanā pūrvajonā śrāddha karīne amane ā prathā śikhavāḍī, evīja rīte ame śrāddha karīne āpaṇā saṃtānone ā prathā
śikhavāḍīe chīe. ā prathāne kāyama rākhavī e māne ke
ātmika unnatinā eka sādhanane sthira rākhavuṃ che.
śaṃkā —tā śuṃ śrāddha na karavāthī keāī pāpa thāya che ane
karavāthī puṇya thāya che ?
samādhāna—hā śrāddha karavuṃ puṇya che ane na karavuṃ pāpa che.

17.6.14

amārī samajamāṃ e karma puṇya che, jenāthī kartā tathā anyane
ātmika unnatimāṃ sahāya maḻe, ane e karma pāpa che, je
karavāthī kartā tathā anya paṇa ā prakāranī sahāyathī vaṃcita rahe.
ame prathama darśāvyuṃ ke ā prathā jarūra ātmonnatinuṃ sādhana che,
eṭale e karavuṃ puṇya che, ane e na karavuṃ, ā prathāne nābūda
karavī, athavā ā uttama.prathāthī anyane vaṃcita rākhavā e pāpa che.
ā badhī gahana vātone cheḍīne jo āpaṇe sādhāraṇa tathā
sāmājika dṛṣṭithī paṇa joīe teā ā prathā ati uttama jaṇāya
che. e dvārā kartānā haste dāna, svārthatyāga, ātmasaṃyama,
pitṛbhakti, iṣṭamitro sāthe lenadeṇa, prema ane saṃgaṭhana (sāmīpya)
thavāmāṃ teā keāine śaṃkā nathī. jyāre ā prathā āṭalī uttama ane
lābhadāyaka che, teā amane samajātuṃ nathī, ke śā māṭe āja bhāi
enī pāchaḻa paḍyā che.
śaṃkā—lokeā śrāddhanī prathāmāṃ viśvāsa nathī karatā ane
potānā mṛta pitṛonā śrāddha nathī karatā, teā śuṃ temanā pitṛone kaṃī kaṣṭa uṭhāvavuṃ paḍatuṃ haśe ?
samādhāna—hā, je pramāṇe eka musāpharane ekalā asahāya
potānī yātrā, musībatone ukelatā, nivāratā, pūrī karavī paḍe che,
eja pramāṇe jemanā śrāddha nathī thatāṃ te pitṛone karavuṃ paḍe che,
pharaka phakta eṭaloja che, ke asahāyya purūṣane paṃdara divasa lāge
ane musībato paṇa sahevī paḍe, to sahāyatāvāḻāne divasa ochā
lāge ane te ārāmathī jāya.
e paṇa yāda rākhavānuṃ che ke evī koi sabhya jāti nathī,
jene potānā mṛta pitṛo tarapha kaṃī paṇa śraddhā na hoya. kāraṇa
ke e svābhāvika niyama che ke mṛtyu pachī kevaḻa e manuṣyanā

17.6.15

saṃbaṃdhīo ane iṣṭamitronīja nahi paraṃtu enā śatruonī paṇa
enāmāṃ śraddhā vadhī jāya che. koi paṇa sabhya purūṣa potānā śatrune paṇa
kharāba rīte yāda nathī karato, balke āṃdara ane māna darśāve che
kāraṇa ke enī e vivaśa daśā nirakhīne śatrunuṃ paṇa hṛdaya dravī
jāya che. e paṇa evā samaye enā guṇa ja yāda kare che, doṣa
enī dṛṣṭithī dūra khasī jāya che. sārāṃśa e che ke ā śraddhāno
bhāva sarva sabhya jātiomāṃ koi ne koi rūpamāṃ āpaṇane
maḻe che; ane e śraddhāthī prabhāvita thaīne mṛta pitṛonā
kalyāṇa māṭe garībone bhojana āpe che. emanā nāma
upara dānapuṇya kare che, suṃdara suṃdara kabaro banāve che, parvata
upara pagathīyāṃ kare che, emanā guṇagāna e kabaro upara lakhāve
che, emanā nāma upara kūvā, taḻāva, bāgabagīcā, maṃdira, sadāvrata, skula, kaૉleja ādi sthāpana kare che. ā paṇa eka prakāranuṃ
śrāddha che. paraṃtu ā prathā śraddhā, vidyā ane upaniṣad‌nī samajapūrvaka ārya-hinduomāṃ vaijñānika rūpathī pracalita che, saṃbhava che
ke bījāoe āpaṇī dekhādekhīthī ā bhāva grahaṇa karyo hoya.
e paṇa dhyānamāṃ rākhavānuṃ ke śrāddhakarmamāṃ je kriyāviśeṣa
karavāmāṃ āve che, te gauṇa che, mukhya nathī. mukhya to tīvra
mānasika bhāvanāja che. je anya jātionā śrāddha karmamāṃ ā
tīvra bhāvanā sthita hāya teā te kharekharaja śrāddha che. cāhe bhale
teo ene śrāddha na kahe.
śrāddhanuṃ bīju aṃ'ga tarpaṇa che. pratidina prātaḥ saṃdhyāpāsanā
paścāta tarpaṇa karavāmāṃ āve che. jala, tala, puṣpane peātānī
aṃjalimāṃ laine, divya pitṛo tathā peātānā pitṛonā nāma

17.6.16

laīne, arpaṇa karavāmāṃ āve che ane evī bhāvanā karavāmāṃ
āve che ke e pitṛo sadā tṛpta rahe. arthāt amārūṃ e
kartavya che ke ame sadā evā evā kāma karatā rahīe, jethī ā
pitṛlāka amārā upara sadā prasanna rahe. ā amārūṃ arpaṇa
kareluṃ jaladīthī emane tṛpta kare. ā eka prakāranā saṃkalpa
athavā bhāvanā che, je pratidina pratyeka hindunuṃ kartavya che.
ghaṇā bhāīo hasaśe ke eka camacībhara pāṇī je ahīṃja
rahī jāya che, te pitṛone kevī rīte tṛpta karī śake. teo ā
rahasyane vāstavamāṃ samajatā nathī. sthūla jagata ane sūkṣma
jagatamāṃ eja teā taphāvata che. je sattā eka sthūla padārthamāṃ
hāya che, enāthī hajāro gaṇī sattā enā sūkṣma aṃśamāṃ hāya che.
relve enjīnamāṃ je jaḻa heāya che e jaḻanī sahāyathī relagāḍīne
calāvavā prayatna thāya teā relagāḍī eka pagaluṃ paṇa nahi cāle.
paraṃtu jyāre e pāṇīnuṃ sūkṣmarūpa bāṣpa ( varāḻa ) thatāṃ, emāṃ
eṭalī śakti āve che ke te ākhī gāḍīne vegapūrvaka āgaḻa
kheṃce che. eṭale sūkṣma sṛṣṭinā niyama ā sthūla sṛṣṭinā niyamothī
nirāḻā che. hā, ā eka niyama āpaṇe pratyakṣa joīṃe chīe ke,
jeṭaluṃ svarūpa sūkṣma, teṭalīja adhika śakti emāṃ hāya che.
e paṇa dhyānamāṃ rahe ke jaḻa ādi padārtha je devatā
athavā pitṛone arpaṇa karavāmāṃ āve che, te kevaḻa pratīkamātra
che. sādhāraṇa rīte sthūla jagatamāṃ vyavahāra karanāra manuṣya sthūla
padārthanī sahāya vinā koi karma nathī karī śakato, eṭale arpaṇanī
sādhanāmāṃ ā sthūla padārthono prayoga karavāmāṃ āve che. bākī
arpaṇa to mananī bhāvanānuṃ karavānuṃ che. ˣ

17.6.17

ā uparāṃta jaḻa, puṣpa, tanna ( anna ) ā vastuo sarva
padārthonā rasa ke sārarūpa che. sarva padārtha enā āśrayathī bane
che. jemake upaniṣad kahe che—
eṣāṃ vai bhūtānāṃ pṛthivī rasaḥ, pṛthivyāḥ āpaḥ,
apāmoṣadhayaḥ | oṣadhīnāṃ puṣpāṇi | puṣpāṇāṃ phalāni
phalānāṃ puruṣaḥ | ityādi.
devatā athavā pitṛ ādi sūkṣma jagatavāsī sthūla padārthone
khātā pītā nathī. teo e padārthonā amṛtāṃśane nirakhīneja
tṛpta thai jāya che. jemake—
na vai devā aśnanti na pivanti etadevāmṛtaṃ
dṛṣṭvā tṛpyanti || ( chāṃ. 3

17.3

1 )
basa, priya pāṭhako ! je loko sūkṣma jagatanā ā jñānane
samaje che, teo māṭe āvī sarva kriyāomāṃ sāra che. paraṃtu
jeo kūpamaṃḍūkanī māphaka ā sthūla dṛśyamāna jagatamāṃthī bahāra
jai śakatā nathī tema javāne icchatā nathī, eāne āmāṃ kāi
sattā pratīta nahiṃ thāya. śrāddhakarmamāṃ sarva padārtha evā levāmāṃ
āve che ke je sarva sthaḻe prāpta thāya ane jene garībamāṃ garība
paṇu anāyāse meḻavī śake. parṇa, kuśa, durvā, jaḻa, tala, puṣpa
ityādi padārtho sulabhya che; ane ā padārtho paṇa mānasika
bhāvanāone madadarūpa thavā māṭeja che. jeonī mānasika bhāvanā
eṭalī tīvra heāya teo padārtho sivāya paṇa pitṛonuṃ āvāhana
karī śake che. ane ājakāla teā keṭalīka navīna rītiothī paṇa
ema karavāmāṃ āve che.
paraṃtu leākasaṃgraha māṭe keāi ne kāi maryādā bāṃdhavī āvaśyaka
che ja, eṭale tīvra maneābhāvavāḻā paṇa leākasaṃgrahārtha ā
kriyāone karavī ucita ja samaje che.
bāja bhāi kahyā kare che ke, ājakāla śrāddha karavuṃ nirarthaka
che, kāraṇa ke śāstrokta lakṣaṇayukta brāhmaṇa have maḻatā nathī.
amārūṃ ema mānavuṃ che ke ā teā na karavānuṃ bahānu che, hetu
( Reason ) nathī. mānī laie ke ājakāla ādarśa brāhmaṇa
nathī maḻatā, teā śuṃ ādarśa kṣatriya ane ādarśa vaiśya maḻe che ?
havana yajñādi karma karāvanāra ukta lakṣaṇayukata ācārya, adhvaryu,
udgātā, brahmā āpaṇane maḻe che ? teā śuṃ āpaṇe havana karāvavā
choḍī dīdhā ? śuṃ ādarśa adhyāpaka maḻe che ? teā śuṃ bāḻakāne
skūla athavā pāṭhaśāḻāmāṃ meākalavānā baṃdha karyā ? ityādi aneka
vyavahāra ā hetvābhāsane karanārā hājara che.
priya pāṭhakeā ! viśvāsa rākheā ke jevā āpaṇe hāiśuṃ tevā
āpaṇā brāhmaṇeā haśe. āpaṇe māṭe e sārūṃ che ke, āpaṇe eka
bījānā doṣānveṣaṇane cheāḍī daie. āpaṇā deāṣāne niṣpakṣapāja śīkhīe. āpaṇā deāṣeāne śādhavā, ane dūra karavā e paṇa
eka sāceā siddhāṃta che. jema jema āpaṇā peātānā ācāra
vicāra, vyavahāra ucca thaśe, tema tema āpaṇā pureāhitā ane
paṃḍiteānā paṇa ācāra vyavahāra uṃcā thatā jaśe.
ahīṃ āpaṇe pūjya śrī svāmī dayānaṃdajīnā jīvanamāṃthī eka
pāṭha śīkhaveā jeīe; kahe che ke, eka vāra svāmījī keāī galīmāṃthī jaī rahyā hatā. mārgamāṃ eka nānī bālikā beṭhī hatī.
svāmījīe jhūkīne ene namaskāra karyo. sāthenā māṇaseāe pūchyuṃ
ke mahārāja ā śuṃ vāta che, āpa ā nānī bālikāne kema
namaskāra kareā che. svāmījīe uttara āpeā ke, huṃ e mātṛtva( Motherhood ) ne namaskāra karuṃ chuṃ, je ā bālikānā
śarīramāṃ guptarṛpe sthita che. keṭale bhāvapūrṇa ā uttara che !
basa bhāīe ! je āpane pūrṇa lakṣaṇayukta brāhmaṇa na maḻe teā
paṇa je yathāprāpta sārā brāhmaṇa āpane maḻe, emaneā āpa
svīkāra karī, emanī aṃdara guptarupe sthita brāhmaṇatvaneā anubhava
karī, emaneā ādara kareā. ame āpane khātrī āpīe chīe ke,
ema karavāthī āpa āpane peātāne tathā e brāhmaṇane paṇa unnata
karaśeā, āpanā dilamāṃ brāhmaṇatva māṭe śraddhā ane prema utpanna
thaī āpa brāhmaṇābhimukha banaśeā, ane āpanā ā ādara bhāvathī
e brāhmaṇamāṃ paṇa satyarūpamāṃ brāhmaṇatva jāgavā māṃḍaśe. ā eka
maneāvijñānaśāstra ( Psychology ) neā niyama che.
bījā bhāī kaheśe ke “ āma teā ā prathāmāṃ kaṃī hāni
nathī. ane nathī kaṃī ācaraṇa saṃbaṃdhī durguṇa, paraṃtu āpaṇane
e darśāvavāmāṃ āvyuṃ che ke, e vedaviruddha che, eṭale na karavī
jeīe. ” emanī sevāmāṃ amāruṃ prathama teā e nivedana che ke
ā prathā vedavihita che, jenā purāvā ame āgaḻa cālatāṃ āpīśuṃ.
ane jo durjanatoṣa-nyāyathī thoḍā samaya māṭe āpaṇe mānī laie
ke e vedavihita nathī, to āpaṇe pūchīśuṃ ke śuṃ e vedaniṣiddha
che ? jo e vedavirūddha na hoya to vedaniṣiddha athavā virūddha sābita
na thāya tyāṃ sudhī karavī joie.
āpaṇe hajāro evā kāma karīe chīe, je vedavihita
nathī tema virūddha paṇa nathī. hā jo vedaniṣiddha hoya to e na
karavuṃ e vedānuyāyīono dharma che. vede jene niṣiddha nathī mānyuṃ
te karavāmāṃ kaśīe hāni ke pāpa nathī. jemake mīmāṃsāśāstra
kahe che—
viroghe tvanapekṣaṃ syādasati hyanumānam
mīmāṃsā 1

17.4

3 )
vedathī virūddha hoya to pachī e kāma bhalene smṛtiomāṃ
nirdiṣṭa hoya chatāṃ paṇa na karavuṃ. paraṃtu jo sākṣāt virodha na
hoya, to e vedamānya hovānuṃ anumāna karī levuṃ joie.
have ame e sābita karīśuṃ ke śrāddha karma ( mṛta pitṛonā
uddeśyathī ) vedavihita paṇa che.
vedamaṃtrone ahīṃ utārīne ame lekhavistārane vadhāravā nathī
māgatā. ā maṃtra aneka veḻā granthomāṃ āvī cūkyā che. e
upara śāstrārtha paṇa thayā che. jarūra maṃtronī nathī, ulaṭa pakṣapāta
rahita thaine maṃtranā artha upara vicāra karavānī āvaśyakatā che.
paraṃtu śoka sāthe kahevuṃ paḍe che ke, artha karanāra potānā manogata
bhāvothī prabhāvita thaīne artha kare che, ane je eka maṃtavya
teoe bāṃdhyu hoya che, tene vedamāṃthī paṇa siddha karavā māge che.
asatyano tyāga ane satyane grahaṇa karanāra vyaktio bahu ja
thoḍī che. eṭale ame amārā pāṭhako pāse e prārthanā karīe
chīe ke, teo amārā nimnalikhita bhāva para vicāra kare.
veda svayaṃ to bolatā nathī ke amāro ā artha che. eṭale
artha karavā māṭe āpaṇe traṇa paddhationuṃ anusaraṇa karavuṃ paḍaśe.
૧. “ ṛco akṣare parame vyoman, ” વાળો મંત્ર બતાવે
che ke je yogīnī paramavyoma arthāt parama ākāśa sudhī sūkṣma
jagatamāṃ gati haśe, te to vedārthane yogabaladvārā sākṣāt karī
śake che. teo to maṃtradraṣṭā ṛṣī hatā, have to temano abhāva ja che.
2. vedamaṃtrothī ja vedano artha jāṇī śakāya-arthāt e
joī śakāya ke amuka śabda vedamāṃ kyāṃ kyāṃ ane kayā kayā
arthamāṃ āvyo che. ā kāma ghaṇuṃ lāṃbu che. ane pratyeka sādhāraṇa vidyāvāḻā purūṣa māṭe e duṣprāpya che. hā svādhyāya maṃḍaḻa
ā bābatamāṃ moṭuṃ kārya karī rahyuṃ che. “ yama ane pitara ”
nāmanuṃ pustaka paṇa maṃḍaḻe prakāśita karyuṃ che. pāṭhaka ene avaśya vāṃce.
3. brāhmaṇa graṃthādi ṛṣikṛta granthonā āśrayathī artha
jāṇavo. ā nīti sādhāraṇa buddhivāḻā purūṣo māṭe sahelī che. eṭale
ame amārā pāṭhakonuṃ dhyāna ā tarapha kheṃcīe chīe
āpa sārī rīte jāṇo cho ke, brāhmaṇa graṃtho, śrauta, smārtasūtro, smṛtiśāstro, purāṇo, bhāgavata, mahābhārata, bhagavadgītā,
sarva graṃthomāṃ ā viṣaya āvyo che. sarva mṛta pitaro saṃbaṃdhī
mṛtapitaroddeśyathī karma-viśeṣanuṃ vidhāna kare che. ( ghaṇā vakhata
upara ame patra vyavahāradvārā kalakattānā prasiddha paṃ. satyavrata
sāmāśramījīne pūchyuṃ hatuṃ ke ā viṣayamāṃ brāhmaṇa graṃthādi śuṃ
darśāve che. emanā uttara hatā ke e sarvamāṃ mṛtapitaronā uddeśyathī
karma viśeṣanuṃ vidhāna che. dilagīrī che ke e patra amārāthī
khovāi gayo che.
aneka pramāṇa ame pahelāṃ āpī gayā chīe. bījāṃ paṇa
āpī śakīe chīe. paraṃtu vistārabhayathī ema nathī karatā. ā
viṣayamāṃ vivāda paṇa nathī, e sarvasaṃmata che ke ā viṣayanuṃ
vidhāna jyāṃ tyāṃ graṃthomāṃ maḻe che.
have e praśna che ke śuṃ ā graṃthonā kartā vedānuyāyī na
hatā ? jo hatā to teo vedone sārī rīte samajī śakatā hatā ?
ane kemake sarvee evuṃ lakhyuṃ che, to śuṃ badhāe vedane samajavāmāṃ bhūla karī ?
jo āpa ā praśna upara vicāra karaśo to āpane svayaṃ
e anubhava thai jaśe, ke niḥsaṃdeha ā viṣaya vedonī aṃdara che.
basa āpa ā traṇa praśnone dhyānamāṃ rākhīne veda maṃtro upara
vicāra karavāno āraṃbha karo. anukūḻatā māṭe keṭalāka vedamaṃtronī
sūcī ame āpīe chīe. tathā prārthanā karīe chīe ke “ pitṛyajña saṃhati ” nāmanuṃ pustaka vāṃco. (ā No. 402, Upper
1. pitṛlokanā saṃbaṃdhamāṃ—
juo—ṛg. [ 1 . 35 . 6, 6 . 62 . 8 ] [ yaju.
5 . 26 tathā 6 . 1 ] [ atharva. 18 . 2 . 48; 18 . 3 . 56,
૭૩; ૧૮

Vedamrita 17

Contents