Pramāṇa · Search · About · API

Nighantu 70.1.1

Nighaṇṭunirvacana 70.1.1

Language
Sanskrit

70.1.1

(1) gauḥ| 'gamlṛgatau (bhū0 pa0)' asmād 'gamerḍoḥ (u0 2, 63)'—iti kartari kārake adhikaraṇe vā ḍoḥ pratyayaḥ | gātervā stutyarthāt (adā0 pa0) bāhulakokteḥ (3, 3, 113) karmaṇyadhikaraṇe vā| 'gotoṇit (7, 1, 60)'—iti ca ṇijantāvād vṛddhiḥ| atra bhāṣyam—'gauriti pṛthivyā nāmadheyaṃ yaddūraṃ gatā bhavati yaccāsyāṃ bhūtāni gacchanti gātervokāro nāmakaraṇaḥ (niru0 2, 5),—iti| asya skandasvāmī—'dūraṃ gatā bhavati nairantaryeṇātmākāśādivat dūre'pyupalabdhergatikriyāvyavahāraḥ'| anyatrānyatra copalabdherdūropadeśaḥ| pratyayopāttarūḍhyarthasambandhācca gamiratra nairantaryopalabdhidūraviśiṣṭaṃ gamanamupādatte, 'takṣā' 'parivrājakaḥ' iti yathā| yaccāsyāṃ bhūtāni prāṇino gacchanti| co vārthe| gātervā stutyarthasya| (adā0 pa0) gīyate stūyate'sāviti, gāyanti vāsyāṃ sthitā iti gauḥ| udāhara ṇam 'gopadasi' iti| gārhapatyopasthāne viniyogāt, gārhapatyasya ca gavi pṛthivyāṃ sadanāt gośabdasya pṛthivyabhidhānatvaniścitamiti| evamanyeṣvapyudāharaṇeṣu tatra tatra mantravākyārthasamavāyena abhidheyaṃ pradarśanīyaṃ niścitya tattadarthābhidhāyitvam| "vrajaṃ gaccha goṣṭhānam (ya0 vā0 saṃ0 1, 25-26)"—"gaurjagāra yadva pṛcchān (ṛ0 saṃ0 10, 31, 10)"—"abhavat pūrvyā bhūmanā gauḥ (ṛ0 saṃ0 10, 31, 6)" iti nigamāḥ || (2) gamā| gameḥ pūrvasminneva kārakadvaye 'kaninyuvṛṣitakṣi (u0 1, 154)'—ityādinā vihitaḥ kaninapratyayo bāhulakāt bhavati|