Nighantu 70.10.1
Nighaṇṭunirvacana 70.10.1
- Language
- Sanskrit
70.10.1
ā upara upala ityetāsyāṃ sādhāraṇāni parvatanāmabhiḥ (niru0 2, 21)'—ityuktermeghanāmatvaṃ parvatanāmatvaṃ krameṇa nirucya pradarśyate| (1) adriḥ| 'ada bhakṣaṇe (adā0 pa0)'| 'adiśadibhūśubhibhyaḥ krin (u0 4 pā0)'—iti krinpratyayaḥ| atti hi megho varṣārthamādityaraśmibhirāhṛtān bhaumarasān, atti meghairabhivṛṣṭaṃ jalam, adyate vā prāṇibhistatprabhavapadārthabhakṣaṇaṃ tatropacaryate, adantyasmin padārthān manuṣyā iti vā| yadvā, nañpūrvāt 'dru vidāraṇe (kyā0 pa0)'—ityasmād bāhulakāt rinpratyayaḥ ṭilopaśca| 'adaraṇīya ityadriḥ parvataḥ| "vijayuṣā yayathuḥ sāmvadreḥ (1, 8, 16, 1)"—iti meghasya nigamaḥ| "nāntarikṣaṃ nādrayaḥ somo akṣāḥ (ṛ0 saṃ0 8, 4, 15, 2)"—iti parvatasya|| (2) grāvāḥ| hanteḥ (adyā0 pa0) anyebhyo'pi dṛśyante 3, 2, 75)'—iti kanip| pṛṣodarāditvāt (daṃ, 3, 106) dhātorvyādeśaḥ| hanyate hi megha indreṇa 'ahannahim (ṝ0 saṃ0 1, 2, 32, 1)'—iti śrūyate| hanyate'nena somaḥ| yadvā, 'gṛ nigaraṇe (tu0 pa0)', gṛ śabde (kryā0 pa0)', gṛṇātistutikarmā (niru0 3, 5)', ebhyaḥ pūrvavat kanipi ar̤āgamaḥ| dṛśigrahaṇāt (3, 2, 75) sarvaṃ siddham| giratyudakaṃ varṣitum| atra giratirutpūrvasyārthe varttate, samudgirati jalaṃ vṛṣṭisamaye, amudgīrṇa iti vā antarikṣeṇa, gṛṇāti garjitalakṣaṇaṃ śabdaṃ karoti, stūyate vā varṣārthibhiriti grāvā meghaḥ| parvato'pi indreṇa hanyate pakṣacchedasamaye, girati meghairabhivṛṣṭaṃ jalamudgirati nirjharajalam, samudgīrṇa iva vā guhādigatasiṃhādiśabdena, śabdakārī, stūyate ca padārthavāhulyāt prāṇibhistadāśrayibhiriti grāvā|
Linked texts (1)
- Nighaṇṭu — Yāska, Sanskrit