Pramāṇa · Search · About · API

Nighantu 70.10.2

Nighaṇṭunirvacana 70.10.2

Language
Sanskrit

70.10.2

"indra grāvāṇo aditiḥ sajoṣāḥ (ṝ0 saṃ0 4, 1, 26, 4)"—iti meghasya nigamaḥ| "grāvāṇo apa ducchunāmapa sedhata (ṝ0 saṃ0 8, 8, 33, 2)"—grāvāṇa upareṣvā mahīyante (ṝ0 saṃ0 8, 8, 33, 3)"—iti parvatasya nigamau || 'guṅ avyakte śabde (bhū0 ā0)'| 'gughṛ-cīpacivaciyami [manitani] sadikṣadibhyastraḥ (u0 4, 162)'—iti trapratyayaḥ| megho garjitalakṣaṇamavyaktākṣaraṃ śabdaṃ karoti, gūyate śabdyate vā,—'aho! ayamatīva gharmakāle varṣārthamāgataḥ'—iti| yadvā, gāmudakaṃ raśmibhirāhṛtaṃ varṣāvyatirikteṣu trāyate pālayati| 'āto'nupasarge kaḥ (3, 2, 3)'| śastrādiṣu hi megheṣu ghanībhūtāstiṣṭhantyāpaḥ| gāṃ paśujātiṃ trāyate vā vṛṣṭyā pānīyapradānāt| parvato'pi nirjharādipatanajanyamavyaktaṃ śabdaṃ karoti, abhivṛṣṭamudakamudakādhāreṣu dhāraṇād rakṣati ca gośca suyavasavattayā gotrāḥ| "gotrā śikṣan dadhīce mātariśvane (ṛ0 saṃ0 8, 1, 5, 2)"—"udgotrāṇi sasraje daṃsanāvān (ṛ0 saṃ0 3, 2, 25, 4)"—iti ca meghanigamāḥ| "gotrabhidaṃ govidaṃ vajrabāhum (ṛ0 saṃ0 8, 5, 22, 6)"—iti parvatasya || (4) valaḥ| 'vṛ āvaraṇe (svā0 u0)'| 'prahavṛdbhaniścigamaśca (3, 3, 58)'—ityap| api lakāditvāt latvam| yadvā, 'vala saṃvaraṇe (bhū0 ā0)' asmāt 'puṃsi saṃjñāyāṃ ghaḥ prāyeṇa 3, 3, 118)'—iti ghaḥ| triyate'nena diśa ākāśaśca meghaḥ parvatenāpi svaśarīreṇa bhūmirākāśaśca saṃviyate| "alātṛṇo vala indra vrajo goḥ (ṛ0 saṃ0 3, 2, 2, 5)"—iti nigamo meghasya| "indro valaṃ rakṣitāraṃ dughānām (ṛ0 saṃ0 8, 2, 15, 6)"—iti parvatasya ||

Linked texts (1)