Nighantu 70.10.14
Nighaṇṭunirvacana 70.10.14
- Language
- Sanskrit
70.10.14
(26) asuraḥ| 'asu kṣepaṇe (di0 pa0)', 'asimasoruran (u0 1, 42, 43)'—iti uranpratyayaḥ, asyati kṣipatibhūmau jalam| yadvā, asyate kṣipyate sthāne indreṇa varṣārtham| yadvā, asti (bhū0 pa0) tiṣṭhati 'śṛsvṛsnihitrapyasivasi (u0 1, 10)'—ityādinā ḍapratyayaḥ asuḥ| śarīre vasatītyasuḥ prāṇaḥ| 'prāṇā vā āpaḥ'—'pānīyaṃ prāṇināṃ prāṇaḥ'—ityādidarśanāt asuśabdenātra jalamucyate| tadyathā, 'āto'nupasarge kaḥ (3, 2, 3)'| yadvā, jalavān prāṇavān vā| ro matvarthīyaḥ| yadvā, 'asu gatidīptyādāneṣu' bhauvādikaḥ svaritet, pūrvasādeva sūtrādutn| asati gacchatyantarikṣe, dīpyate svayam, ādatte vā jalaṃ varṣitum| yadvā, 'sura aiśvarye (tudā0 pa0)', igupadhalakṣaṇaḥ kaḥ (3, 1, 136), suratīti sura īśvaraḥ svatantra ityarthaḥ, asuraḥ anīśvaraḥ, indrādiparatantra ityarthaḥ| "divaḥ śyenāso asurasya nīlayaḥ (ṛ0 saṃ0 8, 4, 24, 1)"—"dīrghādhiyorakṣamāṇā asuryam (ṛ0 saṃ0 2, 7, 6, 4)"—iti ca nigamau || (30) kośaḥ| kośateḥ śabdakarmaṇaḥ (bhū0 pa0) pacādyac (3, 1, 134) pṛṣodarāditvāt (6, 3, 106) rephalopaḥ kośaḥ| megho hi garjitalakṣaṇaṃ śabdaṃ karoti| kupyatervā vṛddhyarthāt (di0 pa0)' asminnevārthe pakārasya śakāraḥ, iṣumātramabarddhatetyuktam| kośatiśchādanārtha iti mādhavaḥ, pūrvavadavacchādayatyasau kṛtsnaṃ nabhaḥ| jalasya kośasthānīyatvāt kośa ityanye| yadvā, 'ku śabde (tu0 ā0)', 'kudāpābhyaḥ śaḥ'—iti śrībhojadevaḥ; kauti (adā0 pa0) garjitaśabdaṃ karoti kośaḥ| "divyāḥ na kośāso abhravarṣāḥ (ṛ0 saṃ0 7, 3, 24, 6)"—"mahāntaṃ kośamudacā ni siñca (ṛ0 saṃ0 4, 4, 28, 3)"—iti ca nigamau ||
Linked texts (1)
- Nighaṇṭu — Yāska, Sanskrit