Nighantu 70.10.13
Nighaṇṭunirvacana 70.10.13
- Language
- Sanskrit
70.10.13
udakaśabde upapade dadāteḥ 'kṛtyalyuṭo bahulam (3, 4, 113)'—iti karttari lyuṭ| odanaḥ udakadātetyarthaḥ| yadvā, 'undī kledane (ru0 pa0)', 'undernalopaśca (u0 2, 72)'—iti yucpratyayaḥ, guṇaḥ, unatti vanabhūmim odanaḥ| "dhārayat pakvamodanam (ṛ0 saṃ0 6, 5, 30, 1)"—iti nigamaḥ|| 'vṛṣa secane (bhū0 pa0)', 'kaninyuvṛṣītyādinā (u0 1, 154) kanin, vṛṣā| śatrujayādisādhanatvāt kāmānāṃ varṣitā yajñaḥ, sannidhīyate'sminnindreṇa prahārakāle 'karmaṇyadhikaraṇe ca (3, 3, 63)'—iti kvipratyayaḥ nalopābhāvaśchāndasaḥ| "viṣandhiḥ"—iti keṣucit kośeṣu dṛśyate| tadā viśaṃ jalaṃ dhīyate'sminniti nirvāhaḥ, mugāgamaśchāndasaḥ| śigamadarśanādinirṇayaḥ| "vṛṣā vṛṣandhiścaturaśrimasyan (ṛ0 saṃ0 3, 6, 7, 2)"—iti meghanāma na veti sarvandigdham|| (28) vṛtraḥ| vṛṇoterācchādanārthāt (svā0 pa0) 'aminimi midiśaṃsibhyaḥ kran (u0 4, 156)'—iti kranpratyayo bāhulakād bhavati, ācchādayati hyasau kṛtsnaṃ nabhaḥ| varttate vā gatikarmaṇaḥ (nigha0 2, 14) 'sphāyitañcivañci (u0 2, 12)'—ityādinā rakpratyayaḥ, gacchatyasau kṛtsnaṃ nabhaḥ| varddhate vā vṛddhyarthāt (bhū0 ā0) bāhulakāt tran, dhakārasya takāro vyatyayena, varddhate hi varṣāsu meghaḥ| brāhmaṇoktā evāmī trayo'pyarthāḥ—'yadi-māṃllokānavṛṇot tad vṛtrasya vṛtratvam, sa iṣumātramiṣumātraṃ viṣvaḍ avarddhata'—iti| "vṛtrāya vajramīśānaḥ kiyedhāḥ (ṛ0 saṃ0 1, 4, 26, 2)"—"ahanyad vṛtrabharyaṃ viverapaḥ (ṛ0 saṃ0 8, 8, 5, 1)"—iti ca nigamau||
Linked texts (1)
- Nighaṇṭu — Yāska, Sanskrit