Pramāṇa · Search · About · API

Nighantu 70.10.8

Nighaṇṭunirvacana 70.10.8

Language
Sanskrit

70.10.8

'ruha bījajanmani (bhū0 pa0)'| bhāve ghañ (3, 3, 18) rohaḥ ārohaṇam ādityapakṣyādīnāmasminnastīti| 'ata iniṭhanau (5, 2, 115)', rohi antarikṣam| 'tatra bhavaḥ (4, 3, 53)'—ityaṇ, 'inaṇyanapatye (6, 4, 164)'—iti prakṛtibhāvaḥ rauhiṇaḥ| antarikṣeṇa hi gacchati meghaḥ, pakṣacchedāt pūrvaṃ parvataśveti tatra bhava iti vaktuṃ śakyate| yadvā, bahulamanyatrāpi (u0 2, 46)'—iti inacpratyaye rohiṇa indraḥ| 'tasyedam (4, 3, 120)'—ityaṇ rauhiṇaḥ| ārohati-meghamindraḥ svavāhanatvāt, 'turāpāṇmeghavāhanaḥ (ama0 ko0 1, 47),—iti tatparyāyeṣu paṭhyate| apsagobhiḥ saha riraṃsayā parvateṣvindrasya gamanāt tadīyatā| yadvā, ubhayatrāpi chedyachedakabhāvena sambandhaḥ| tathā ca carakādhvaryūṇāṃ brāhmaṇe itihāsaḥ śrūyate—'prajāpatervā etajjyoktantokaṃ yatparvatāste pakṣiṇa āsan, te yatra yatra kāmayante tatparā tamāsata, iyaṃ hi śithilāsīt, teṣāmindraḥ pakṣānacchinat, tairimā bṛhadeti'| "ahannahimabhinadrauhiṇam (ṛ0 saṃ0 1, 7, 16, 2)"—"gro rauhiṇamasphuradvajravāhuḥ (ṛ0 saṃ0 2, 6, 6, 2)"—iti nigamau krameṇa || raivatyo gāvaḥ 'paśavo vai raivatīḥ'—iti śruteḥ| 'tasyedam (4, 3, 120)'—ityaṇ| megho hi sarvatra varṣati yavasaṃ pānīyaṃ ca janayitvā tadīyo bhavati, parvatastadvattayā | yadvā, rayirasyāstīti matupi 'rayermatau bahulam (6, 1, 34 vā0)' —iti samprasāraṇam, 'sañjñāyām (8, 2, 11)'—iti vatvam, sarvasya dhanasyeśitṛtvāt raivān indraḥ, maghaveti hi tasya nāma, tadīyo raivataḥ| pūrvavat tadīyatvaṃ draṣṭavyam| nigamāvanveṣaṇīyau ||

Linked texts (1)