Nighantu 70.11.1

70.11.1

'ā upara upala ityetābhyāṃ sādhāraṇāni parvatanāmabhiḥ | vāṅnāmānyuttarāṇi (niru0 2, 21-23)'-iti bhāṣye skandasvāmī- 'uttarāṇi saptapañcāśat śloketyādīni vāṅnāmāni | ucyate iti vāk indriyam, tatkāryyaḥ śabdo'pyucyate iti vāk, ucyate'nayā arthaḥ itivāk stanayitnu lakṣaṇā mādhyamikā sāpyucyate iti vāk, tadadhiṣṭhātryapi devatā vāgipyate | sarvataścāsyā meghahetutvāt meghanāmabhya uttarāṇīti | saca vākśabdaḥ 'vaci paribhāṣaṇe (adā0 pa0 )'ityasmāt dhātoḥ 'kvibvaci (u0 2, 54 ) ( 3, 2, 178 vā0 )' - ityādinā kvipi dīrghatve samprasāraṇābhāve ca vyutpannaḥ || (1) ślokaḥ | 'śru śravaṇe ( bhū0 pa0)' 'iṇbhīkāpāśalyatimacibhyaḥ kan ( u0 3, 41 )' - iti kanpratyayo bāhulakādbhavati, guṇaḥ, kapilāditvāt latvam, śrūyate iti ślokaḥ | yadvā, śloka saṅghāte (bhū0 ā0 )' 'puṃsi sañjñāyāṃ ghaḥ ( 3, 3, 118)' ślokyate padyate rūpeṇa saṃhanyate kavibhiḥ ślokaḥ 'padye yaśasi ca ślokaḥ ( 3, 3, 2)'- ityamarasiṃhaḥ | "ṛtasya-śloko badhirā tatarda (ṛ0 saṃ0 3, 6, 10, 3)”--“śloko na yātāmapi vājo asti (ṛ0 saṃ0 7, 6, 11, 5)"-iti nigamau || (2) dhārā | 'dhṛñ dhāraṇe ( sū0 u0 )' 'hetumati ca (3, 1, 26)'—iti ṇici 'erajāpyantānām (3, 3, 56 bhā0)'—ityasyāprāpakatvādeva 'kṛtyalyuṭo bahulam (3, 3, 113)'—iti kartari bhavati| yadvā, dhāreḥ pacādyac (3, 1, 134)' lokasya dhārayitrī varṣapradānena svābhidheyasya vā| "tatsahe sudhārā"—ityatra dhārā vāṅnāma| "dhārā sutasya rocate (ṛ0 saṃ0 7, 5, 24, 1)"—"yaḥ sasāda dhārāstṛtasya (ṛ0 saṃ0 1, 5, 11, 4)"—iti ca nigamau ||