Nighantu 70.11.2

70.11.2

(3) ilā | 'ila kṣepaṇe (tu0 pa0)' igupadhebhyaḥ (3, 1, 135) kartari vidhīyamānaḥ kaḥ pratyayo bāhulakāt (3, 3, 1) bhavati| kṣipyate preryate uccāraṇakāle prāṇena, ilā| bahucānāṃ latvamuktaṃ pūrvameva| yadvā, 'īr̤a stutau (adā0 ā0)'—'ñi indhī dīptau (ru0 ā0)' ābhyāṃ pūrvavat kaḥ (3, 3, 1), pṛṣodarādiḥ (6, 3, 106), īḍati stūyate'nayā devatā īḍyate vā yā svayaṃ devatātvāt, dīpayati prayoktāraṃ, dīpyate vā svena tejasā| yadvā, iletyannanāma (nigha0 3, 7), akāro matvarthīya yajamānānāṃ deyenānnena havirlakṣaṇena vā tadvatī ilā| "abhi na ilā yūthasya mātā (ṛ0 saṃ0 4, 2, 16, 4)"—iti nigamaḥ || (4) gauḥ | vyākhyātā pṛthivīnāmasu (1)| gacchati yajñe āhvatā, gīyate stūyate vā| "ayaṃ sa śiṅkte yena gau rabhī-vṛtā (ṛ0 saṃ0 2, 3, 16, 4)"—iti nigamaḥ || (5) gaurī| rocaterjvalatikarmaṇaḥ (nigha0 1, 16)| 'ṛjrendrāgravajraciprakuba (u0 2, 27)'—ityādisūtreṇa ranpratyayānto gauraśabdo nipātitaḥ, tasmādcerdhātorgaurāvādeśaḥ, 'vidgaurādibhyaśca (4, 1, 41)'—iti ṅīṣ| svayā dīptyā jvalati vāgdevatātvāt| yadvā, 'gūrī udyamane (tu0 ā0)' asmāt ini pūrvavaccipātanādvukārastokāraḥ, rori (8, 3, 14)'— iti rephalopaḥ, ṅīṣ, gurate udyacchati svamabhidheyam, udyamanaṃ cāru prakāśanam| yadvā, 'guṅ avyakte śabde (bhū0 ā0)'— ityasmāccipātanādini vṛddhiḥ, garjate garjitalakṣaṇamavyaktaśabdaṃ karotīti gaurī| yadvā, śuklavarṇatvāt gaurī, 'bhāsvatkapardāṃ śaśikalāmindukundāvadantām'—ityādyārghyāḥ, 'sarvaśuklā sarasvatī'—iti ca|