Pramāṇa · Search · About · API

Nighantu 70.11.5

Nighaṇṭunirvacana 70.11.5

Language
Sanskrit

70.11.5

'madi stutimodamadasvapnakāntigatiṣu (bhū0 ā0)'| gacchati svābhidheyaṃ prāpnoti, adhigamyate vā tad-rthibhiḥ| "sa mandrayā ca jihvayā (ṛ0 saṃ0 5, 2, 22, 3)"—iti nigamaḥ || (10) mandrājanī| mandraśabdo vyākhyātaḥ| 'aja gatikṣepaṇayoḥ (bhū0 pa0)' lyuṭ| mandramajanaṃ gamanaṃ kṣepaṇaṃ preraṇamuccāraṇaṃ vā yasyāḥ sā mandrājanī, pippalyādiṣu draṣṭavyam| (4, 1, 41 ga0) "mandrājanī codate antarāsani (ṛ0 saṃ0 7, 2, 21, 2)"—iti nigamaḥ || (11) vārśī| 'vāśra śabde' devādikaḥ (ā0)'| 'vasivapiyajirājivrajidhvajisaddihanikamivāśivādivāribhya iñ (u0 4, 121) karmaṇi kārake vā dṛśyate, vāśiḥ| 'kṛdi kārādakkinaḥ (4, 1, 45 vā0)'—iti ṅīṣ, vāśī| "te vāśī manta iṣmiṇo abhī kho (1, 6, 13, 6)"—vāśībhista kṣatāśmanmayībhiḥ (ṛ0 saṃ0 8, 5, 16, 4)"—iti ca nigamau || (12) vāṇī| 'vaṇi śabde (bhū0 pa0)'| vāhulakādiñ (u0 4, 121) (3, 3, 1), ṅīṣ (4, 1, 45 vā0)| "vāṇīḥ puruhūtaṃ dhamantīḥ (ṛ0 saṃ0 3, 2, 2, 10)"—"abhivāṇīrhaṣīṇāṃ sapta nūṣata (ṛ0 saṃ0 7, 5, 6, 3)"—iti nigamau || (13) vāṇīcī| vāṇīṃ stutirūpāṃ vācamaśnuti gacchatīti vigṛhya 'ṛtvigityādinā (3, 2, 56) kini, nalope, 'acaḥ (6, 4, 138)'—ityakāralope 'aśvateścopasaṅkhyānam (4, 1, 6 vā0)'—iti ṅīp| "rathe vāṇīcyāhitā (ṛ0 saṃ0 4, 4, 15, 4)"—iti nigamaḥ || (14) vāṇaḥ| vaṇyate śabdyate vāṇaḥ| "akartari ca kārake saṃjñāyām (3, 3, 16)"—iti ghañ| yadvā vaṇanaṃ śabdanaṃ vāṇaḥ, bhāve ghañ (3, 3, 18), arśaāditvācc (5, 2, 127)| stutimatī hi vāk| "dīnā dakṣā vi duhanti pra vājam (ṛ0 saṃ0 3, 6, 12, 4)"—iti nigamaḥ|| (15) paviḥ|