Pramāṇa · Search · About · API

Nighantu 70.12.12

Nighaṇṭunirvacana 70.12.12

Language
Sanskrit

70.12.12

(32) akṣaram| niruktaṃ vāṅnāmasu (1, 11) vyāpnoti jagat, aśyate bhujyate vā prāṇibhiḥ, anakti secayati bhūmiṃ vā, na kṣarati kṣīyate kadācidapīti vā| "tataḥ kṣaratyakṣaram (ṛ0 saṃ0 2, 3, 22, 2)"—iti nigamaḥ || (33) srotaḥ| 'sru gatau (bhū0 pa0)'| 'srurībhyāṃ tuṭ ca (u0 4, 167)'—ityasun| sravati nimnaṃ deśam| "dhanvan srotaḥ kṛṇute gātu mūrmim (ṛ0 saṃ0 1, 7, 2, 5)"—iti nigamaḥ || (34) tṛptiḥ| 'tṛp prīṇe (di0 pa0)'| ktin| yadvā, "kticktau ca saṃjñāyām (3, 3, 174)"—iti ktic| tṛpyanti hi devatāstena tarpitāḥ, tṛpyanti tena pītena prāṇina iti vā| tathā ca śrutiḥ—"manye bhejāno amṛtasya tarhi hiraṇyavarṇā atṛpaṃ yadā ghaḥ (atha0 saṃ0 3, 13, 6)"| nigamo'nveṣaṇīyaḥ || (35) rasaḥ| rasatiḥ śabdārthaḥ (bhū0 pa0)| pacādyac (3, 1, 134)| rasati hi tanmeghaparvatādibhyaḥ patat| yadvā, 'rasa āsvādane (cu0 pa0 a0)'| 'puṃsi saṃjñāyāṃ ghaḥ (3, 3, 118)'| rasyate āsvādyate jihvayā vihyate iti rasaḥ| yadvā, raso'pāṃ guṇaḥ, guṇaguṇinorabhedopacāreṇākhyāyate, matvarthīyasya lug vā rasavān rasaḥ| yadvā, rasatircetikarmā (3, 14), pañcācc (3, 1, 134), arcyate devatātvāt, arcyate'nena devatā iti vā| "ā tvā viśantvindavaḥ (ṛ0 saṃ0 6, 6, 16, 2)"—iti nigamaḥ||