Nighantu 70.12.11
Nighaṇṭunirvacana 70.12.11
- Language
- Sanskrit
70.12.11
(28) jāmi| jāmergatikarmaṇaḥ (nigha0 2,14) 'vasiva-piyaji (u0 4,121)'—ityādinā vihita iñ bāhulakād bhavati| jamati gacchati nimnaṃ pradeśaṃ, gamyate vā jalārthibhiḥ| yadvā, 'janī prādurbhāve (di0 ā0)'| asmāt 'janighasibhyāmiṇ (u0 126)'—iti iṇpratyayo bāhulakānunāsikāradeśaśca dīrghaḥ (3,3,1)| jāyate'smāt pṛthivyādi, jāyate vā svakāraṇāt 'agnerāpaḥ adbhyaḥ pṛthivīti (tai0 u0)' śruteḥ| "jāmivat"—ityanye paṭhanti| nigamadarśanānnirṇayaḥ|| (26) āyudhāni| 'yudha samprahāre (di0 ā0)'| 'ghañarthe kavidhānam (3,3,58 vā0)'—iti kaḥ| āyudhyatyanenetyāyudham| yadvā, 'igupadhajñāprīkiraḥ kaḥ (3,1,135)'—iti kartari kaḥ| āyudhyate sampraharati rakṣāṃsi| jasi āyudhāni| "indre santiṣṭha janayāyudhāni (ṛ0 saṃ0 7,4,8,2)"—"jāmi bruvāṇa āyudhāni veti (ṛ0 saṃ0 7,6,4,2)"—iti ca nigamau|| (30) kṣapaḥ| 'kṣapa preraṇe (cu0 pa0)'| kathādiṣvapaṭhito'pi 'bahulametannidarśanam (cu0 ga0 sū0)'—ityasyodāharaṇatvena dhātuvṛttau paṭhyate| asuni ṇilopaḥ| kṣipayati prerayati nāśayati pipāsām| "kṣapo jinvantaḥ pṛṣatībhirṛṣṭibhiḥ (ṛ0 saṃ0 1, 5, 7, 3)"—iti nigamaḥ || (31) ahiḥ| meghanāmasu niruktam (1, 10) gacchanti nimnaṃ pradeśam, ābhimukhyena hanti tāpam, ahiṃsakaṃ vā prāṇinām| "pṛthivyā niḥśaśā ahim (ṛ0 saṃ0 1, 5, 26, 1)"—ityatra 'śaśa plutagatau (bhū0 pa0), antarṇītaṇyarthaḥ, nirgamabhūmau pātana-mucyate, ahim meghaṃ vṛtramityarthaḥ'—iti skandasvāmibhāṣyam| udakaṃ bhavitumarhati| anveṣaṇīyo nigamaḥ ||