Nighantu 70.12.30

70.12.30

(66) tejaḥ| 'tejṛ pālane' bhvādiḥ parasmaipadī| asun (u0 4, 184)| tejayati pālayati prāṇinaḥ pipāsādijanakāraṇāt| yadvā, 'tija niśāne (bhū0 ā0)' asun| agnijatvādapāṃ kāryakāraṇayorabhedopacārāt teja ityuktiḥ| nigamo'nveṣaṇīyaḥ|| (67) svadhā| svaśabda upapade 'ḍu dhāñ dānadhāraṇayoḥ (ju0 u0)'—ityasmāt 'āto'nupasarge kaḥ (3, 2, 3)'| svamānmānaṃ sarvāntaryāmiṇaṃ bhagavantaṃ nārāyaṇaṃ dhārayati 'āpo nārā iti proktā āpo vai narasūnavaḥ| ayanaṃ tasya tāḥ pūrvaṃ tena nārāyaṇaḥ smṛtaḥ| (manuḥ 1 a0 10 ślo0)'—iti| svaṃ dhanaṃ dadātīti vā, śāstrotpattihetutvāt| nigamo'nveṣaṇīyaḥ|| (68) vāri| ūrṇoteḥ iṇpratyayaḥ| vāryate tat sencādibhiḥ puruṣaiḥ| vājasaneye sautrāmaṇopraiṣī—"devaṃ barhirvāritinām (ya0 vā0 saṃ0 21, 57)"—iti nigamaḥ| atra bhāṣyakṛdvavaṭaḥ—'vāritīnāmudakavatīnāṃ vāriprabhavānāṃ vā oṣadhīnāṃ samandhine adhvare stīrṇam'—ityādi|| 'jala ghātane (bhū0 pa0)' 'ghātanaṃ toyam' —iti vṛttiḥ| jalati śītaṃ bhavati| yadvā, jāyata iti jaḥ| 'anyeṣvapi dṛśyate (3, 2, 101)'—iti ḍo nirupapadādapi janerbhavati| jaḥ jātaiḥ prāṇibhiḥ lāyate ādīyate iti jalam| 'lā ādāne (adā0 pa0)'| nigamo'nveṣaṇīyaḥ || jaiḥ jātaiḥ laṣyate vāñchyate (bhū0 u0) iti jalāṣam| jaśabdaupapade laṣe: karmaṇi ghañ| 'jalāṣaṃ jalaṣitaṃ jātaiḥ'—iti mādhavaḥ| yadvā, jalāṣamiti sukhanāma, sukhahetutvādapāṃ taddhetau tācchabdyam| "rudraṃ jalāṣabheṣajam (ṛ0 saṃ0 1, 3, 25, 4)"—iti nigamaḥ| 'jalāṣamudakanāma vā'—iti mādhavo'bhāṣayat ||