Pramāṇa · Search · About · API

Nighantu 70.14.1

Nighaṇṭunirvacana 70.14.1

Language
Sanskrit

70.14.1

(1) atyaḥ| 'ata sātatyagamane (bhū0 pa0)'| 'kṛtyalyuṭo bahulam (3, 3, 113)'—iti karttari yat| athavā 'abhnyādayaśca (u0 4, 108)'—iti yatpratyayo draṣṭavyaḥ| atati satataṃ gacchati, gacchatyanenākṣāroha iti vā| "vāmatyā api karṇaṃ vahantu (ṛ0 saṃ0 4, 1, 30, 4)"—iti nigamaḥ|| (2) hayaḥ| 'haya gativikrānte (bhū0 pa0)'| pacādyac (3, 1, 135)| hayati gacchatyadhvānaṃ, vikramate vā| 'aśvā-dīnāṃ gativiśeṣo vikramaṇam'—iti vṛttiḥ| "hayo na vidvām̐ ayuji svayaṃ, dhuri (ṛ0 saṃ0 4, 2, 28, 1)"—"hayo'si (tā0 brā0 1, 1, 7)"—iti ca nigamau|| (5) arvā| 'ṛ gatiprāpaṇayoḥ (bhū0 pa0)'| knāmadi-padyarttipṛśakibhyo ghanip (u0 4, 106)'—iti ghanip pratyayaḥ| gacchatyadhvānaṃ prāpayatyadhvanaḥ pāramiti vā| 'arveraraṇavān (niru0 10, 31)'—iti bhāṣye skandasvāmī| bhāṣye tu arveraraṇavān ityarthaprātavacanaṃ draṣṭavyam| arttiranta-rṇītapayarthādvā 'anyebhyo'pi dṛśyante (3, 2, 75)'—iti ghanini rūpam| preryate kasādinā pratikṣaṇaṃ pāṣṇyaryādineti vā| yadvā, anyamāśritaḥ asvatantra ityarthaḥ aśvo hyārohi-paratantraḥ| "dūbho vanvan katvā nārvā (ṛ0 saṃ0 4, 5, 14, 4)"—iti nigamaḥ|| (4) vājī| 'vaja gatau (bhū0 pa0)'| ghañ| vājo vegaḥ| 'raṃhastaraṇiḥ prasabho vego rapo javo vājaḥ'—iti nighaṇṭuḥ| 'ajivrajyośca (7, 3, 60)'—ityatra nyāsaḥ—'cakārasyānukta-samuccayārthatvād vajarepi kutvapratiṣedhasiddhe bhavati vājaḥ'