Pramāṇa · Search · About · API

Nighantu 70.14.2

Nighaṇṭunirvacana 70.14.2

Language
Sanskrit

70.14.2

vājyam'—iti| vājo'syāsti 'ata iniṭhanau (5, 2, 115)' vājī| vegavān hāśvaḥ| yadvā, vājo'nnaṃ, devatātve havirlekṣaṇena, abhvajātīyatve tajjātyucitamudgādyannena tadvān| 'vājāḥ pakṣāḥ abhūvannasyeti vārjī'—iti kṣīrasvāmī| vejanavān vā| vejanaṃ kampanaṃ kampitaḥ svayaṃ, kampayitā vā pareṣāmityarthaḥ| atra 'o cijī bhayacalanayoḥ (ru0 pa0)'—ityasmād vājaśabdaḥ pṛṣodarāditvāt siddhaḥ| "vimocanaṃ vājino rāsabhasya (ṛ0 saṃ0 3, 3, 16, 5)"—iti nigamaḥ|| (5) saptiḥ| 'ṣapa samavāye (bhū0 pa0)'| 'sapinasicasipadimbhyastip'—iti śrībhojadevaḥ| sapati saṅgrāmeṣu sahasāmevaiti| gatikarmaṇo vā saptiḥ| 'sapateḥ sparśārthāt'— iti mādhavaḥ| 'sṛpṛ gatau (bhū0 pa0)'—asmādvā tipratyaye guṇe ca raiphalopo bāhulakāt, sarpati saptiḥ| "juṣāṇa indra saptibhirne ā gahi (ṛ0 saṃ0 6, 1, 6, 3)"—iti nigamaḥ|| (6) vahiḥ| 'vaha prāpaṇe (bhū0 u0)'| 'vahiśriśruyudruglāhātvarisyo nit (u0 4, 51)'—iti nipratyayaḥ| "ye tvā vahanti vahnayaḥ (ṛ0 saṃ0 1, 1, 264, 6)"—iti nigamaḥ|| (7) dadhikrāḥ| 'tatra dadhikrā' ityetad dadhat krāmatīti vā dadhat krandatīti vā dadhadākārī bhavatīti vā (niru0 2, 27)'— ityatra skandasvāmī—'dadhikrāḥ, dadhat dhārayaṃt svārohiṇaṃ krāmati, dadhat krandati harṣārthaṃ heṣāravaṃ karoti, dadhadityākārī bhavati adhiṣṭhitam, īṣadvanatamadhyabhāgaḥ, uddhatakandharaḥ, kuścitaghoṇaḥ, stimitacakṣuḥ, karṇaśuktikākāro bhavati'—iti| sarvatra draṣṭavyaḥ bdaḥ pūrvapadaṃ tasya pṛṣodarāditvāt (ī, 3, 106) takāralopa ikārāntādeśaśca|