Nighantu 70.14.4
Nighaṇṭunirvacana 70.14.4
- Language
- Sanskrit
70.14.4
'etasya śvetavarṇasya gvo matvarthīyo bhavati'—iti mādhavaḥ| sarveṣāmaśvānāṃ yatra kāpi śauklyamasti rūpeṇa vā| etagvāśabdo'śve vartate| tathāca 'viśākhāṣāḍhau manthadaṇḍayoḥ' —ityatra padamañjaro—'viśākhāṣāḍhaśabdau rūḍhirūpeṇa manthadaṇḍayovarttete, tena yathākathañcit sādhutvānuśāsanārthaṃ vyutpattiḥ kriyate, —iti| tenāmatvarthe'pi na doṣaḥ| 'etagvā'—ityākārāntapāṭho yathādṛṣṭam| "etagvā citra suyujā yujānaḥ (ṛ0 saṃ0 5, 5, 17, 2)"—"etagvā cidya etaśā yuyojate (ṛ0 saṃ0 6, 5, 6, 2)"—itica nigamādau 'kṣupāṃ kṣuluk (7, 1, 36)'—iti vibhakterākāraḥ || (10) etaśaḥ| 'iṇ gatau (adā0 pa0)'| 'iṇastaśantaśasnunī (u0 3, 145)'—iti taśanpratyayaḥ| etaśaḥ gamanakuśalaḥ| yadvā, etaśabdāt lomāditvāt (5, 2, 10) śas| etadvā etaccharīra etaśaḥ, pṛṣodarāditvāt (6, 3, 106) sarvasiddhiḥ| "etaśo vahati dhūrṣu yuktaḥ (ṛ0 saṃ0 5, 5, 5, 2)"—"yadetaśobhiḥ patarai rathardhyasi (ṛ0 saṃ0 7, 8, 12, 3)"—iti ca nigamau || (11) paidyaḥ| 'pada gatau (di0 ā0)'| 'kṛṣṛbhrṛhubhyo paḥ (u0 1, 153)' iti vapratyayo vāhulakāt, akārasyaikāraḥ pṛṣodarāditvāt (6, 3, 106)| padyate gacchati padyate'neneti vā| 'padeḥ paidvo gatikriyāyām'—iti mādhavaḥ| "paidvo na hi tva mahi nāmnāṃ hantā (ṛ0 saṃ0 7, 3, 24, 4)"—iti nigamaḥ||