Nighantu 70.14.5

70.14.5

(12) daurgahaḥ| durśabde upapade gṛhṇāteḥ (kyā0 u0), gāhe vā (bhū0 ā0) 'īṣadduḥsu kṛcchākṛcchārtheṣu khal (3, 3, 126)', rephalopaḥ, pṛṣodarāditvāt (6, 3, 106) gṛhṇāteḥ, gāherhrasvatvam| aśvahṛdayānabhijñairgṛhītumaśakyatvāt durgāha ityucyate| durgāha eva daurgahaḥ, prajñāditvādaṇ (5, 4, 38)| yadvā, 'duḥkhena gahitavyatvāt durgāhaṃ jalamucyate'—iti mādhavaḥ, tatra bhavo daurgahaḥ, 'tatra bhavaḥ (4, 3, 53)'—ityaṇ, 'apsu yonirvā aśvaḥ (śata0 brā0 5, 4, 4, 4)'—iti śrutiḥ| "saptaṛṣayo daurgahe badhyamāne (ṛ0 saṃ0 3, 7, 18, 3)"—iti nigamaḥ|| (13) auccaiḥśravasaḥ| amṛtamanthane jāto'śva uccaiḥśravāḥ| uccairmahacchravaḥ kīrtirasyeti, 'tasyāpatyam (4, 1, 62)'—ityaṇ| tatkulīnā hayāśvāḥ sarve| nigamo'nveṣaṇīyaḥ|| (14) tārkṣyaḥ| tūrṇamaśnute gantavyaṃ, tīrṇe antarikṣe kṣīyatīti tārkṣyaḥ| tūrṇaśabdāt tīrṇaśabdādvā pūrvapadam, aśnoteḥ kṣīyatervottarapadam, pṛṣodarādiḥ (6, 3, 106)| aśvo hi vegavaśādākāśe gacchanniva hi dṛśyate prekṣakaiḥ| yadvā, vegena tākryasādṛśyāt tākrya ityucyate| 'turaṅgagaruḍau tākryauṃ (amaḥ koḥ 3, 3, 145)'—ityatra tṛkṣasyāpatyaṃ tākryaḥ, gargāditvāt, —iti kṣīrasvāmī| nigamo'nveṣaṇīyaḥ || 'aśrū vyāptau (svā0 ā0)'| kuvāpājimi-svadisādhyaśūbhya uṇ (u0 1, 1)'| aśnute'dhvānam| aśnātervā bāhulakāduṇ (3, 3, 1)| aśnāti mahāśano bhavati| āśuriti kṣipranāma (nigha0 2, 15), śīghro vā| "dravaccakreṣvāśuṣu (ṛ0 saṃ0 6, 3, 13, 8)"—iti nigamaḥ ||